قازاق ەلىندەگى جازىلماعان، ءبىراق قالىپتاسقان زاڭ بويىنشا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە تاعى دا كوتەرىلدى. الايدا بۇل باستاما، مەنىڭ ويىمشا، سان ءتۇرلى اتى شىققان ۇيىمدار مەن تۇلعالاردى ىڭعايسىز جاعدايعا قالدىرعان سياقتى. ارينە، ولار وزدەرىنىڭ جايسىز جاعدايدا قالعاندارىن بىلمەگەن دە بولار، سوندىقتان شىمىلدىقتىڭ شەتىن اشىپ، بۇل باستامانىڭ كەيبىر قاتەلىكتەرىن كورسەتەيىك:

بىرىنشىدەن، پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋىنىڭ ءبىر جىلدا بىرگە وتكىزىلمەۋ مىندەتتىلىگى ءبىزدىڭ زاڭىمىزدا (51-باپ) ناقتى ايتىلعان. بۇل – ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ باس اۋىرتاتىن ماسەلەسى. باستاما كوتەرۋشىلەردىڭ بۇل ارەكەتى، «ءبىز ايتپاساق، تۇرعانقۇلوۆ تۇك تە بىلمەيدى» دەگەن سياقتى وي تاستايدى. مەنىڭشە، جان-جاقتان جامىراماي، بۇل ماسەلەنى وسك-نىڭ قۇزىرىنا بەرۋىمىز كەرەك.

ەكىنشىدەن، بۇل باستامانى كوتەرۋشى قازاقستان حالىق اسسامبلەياسىنىڭ ايتۋىنشا، جەر-جەردەگى ازاماتتار ساياسي- ەكونوميكالىق جاعدايدىڭ قيىنداعانىن ويلاپ، …كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە كوتەرۋدى سۇراپتى-مىس. مەنىڭشە، جاعداي قيىنداسا، حالىق تاماقتى ارزانداتۋدى نەمەسە جالاقىنى كوتەرۋدى سۇرايدى، ال كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋدى سۇراعان حالىقتى ءبىرىنشى رەت ەستىپ وتىر- مىن. ايتپاقشى، سول ارقىلى باستاما كوتەرۋشىلەر «قازاقستاندا ەكونوميكالىق داعدارىس جوق» دەگەن پرەزيدەنتتىڭ ءسوزىن جوققا شىعارىپ وتىر.

ۇشىنشىدەن، سايلاۋدى ادىلەتتى دەپ اتاۋ ءۇشىن الىنعان شارتتاردىڭ ىشىندە «حالىقتىڭ وتىنىشىنە وراي» دەگەن جولداردى كورە المادىم. ادىلەتتى سايلاۋدىڭ قاتاڭ شارتتارى بار. ول شارت ساقتالماعان ۋاقىتتا، سايلاۋعا «ادىلەتسىز ءوتتى» دەگەن باعا بەرىلەدى. ايتا كەتۋ كەرەك، ءادىل سايلاۋدىڭ ءبىر شارتى – سايلاۋدىڭ زاڭنىڭ كورەستىلگەن مەرزىمىنە سايكەس، بەلگىلى ءبىر كەزەڭ سايىن جۇرگىزىلۋى. مەيلى سوعىس بولسىن، جەر سىلكىنسىن، داريا تەرىس اعىپ كەتسىن، زاڭدا ءتورت جىلدا ءبىر بولادى دەپ جازىلسا، ءتورت جىلدا ءبىر بولادى، ەگەر بەس جىلدا ءبىر رەت بولادى دەسە، بەس جىلدا ءبىر رەت بولادى. بەلگىلەنگەن مەرزىمنىڭ ساقتالۋى – سايلاۋدىڭ ءادىل وتكەندىگىنىڭ باستى كەپىلدىگى.

تورتىنشىدەن، كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزۋ ماسەلەسىن حالىق كوتەرىپ وتىرسا، ول  حالىقتىڭ قازىرگى پرەزيدەنتتەن شارشاعانىنىڭ كورسەتكىشى بولىپ تابىلادى. كەزەكتەن تىس سايلاۋ – سونىڭ ايعاعى. ادىلەتتى، باسەكەلەستەردىڭ اراسىنداعى تازا تارتىسقا نەگىزدەلگەن سايلاۋدا كىمنىڭ پرەزيدەنت بولارىن قۇداي بىلەدى. ەگەر قازىرگى پرەزيدەنتىمىز بىزدەردى قاناعاتتاندىرسا، ونى ۋاقىتى جەتپەي تاۋەكەلگە سالىپ، نە جىنىمىز بار. دەمەك، كەزەكتەن تىس سايلاۋ ماسەلەسىن كوتەرۋشىلەر ءبارى – بۇگىنگى پرەزيدەنتكە قارسى جاندار.

بەسىنشىدەن،  ساياسات ماڭىنداعى كوپتەگەن تۇلعالار مەن ۇيىمدار سايلاۋدى وتكىزۋ تۋرالى ماسەلە شەشىلمەي جاتىپ، بولاشاق كانديداتتاردىڭ ءبىرىن ناسيحاتتاۋعا («ۆاجنو ۋكرەپيت ەدينستۆو، سوگلاسيە ي ستابيلنوست، كونسوليديروۆاۆ ۋسيليا گوسۋدارستۆا، وبششەستۆا ي ۆسەح گراجدان سترانى ۆوكرۋگ ناشەگو ليدەرا نۋرسۋلتانا ابيشيەۆيچا نازاربايەۆا»؛ «پرەزيدەنتۋ سترانى نۋرسۋلتانۋ نازاربايەۆۋ نەوبحوديمو دات نوۆىي ماندات وبششەناسيونالنوگو دوۆەريا دليا ۋسپەشنوگو پروحوجدەنيا سترانى ۆ پەريود گلوبالنىح يسپىتانيي») كوشكەن سياقتى. بۇل – قاراپايىم ساياسي ساۋاتسىزدىق جانە ساياسي مادەنيەتسىزدىك. ادامدار «كەزەكتەن تىس سايلاۋ بولادى ما، الدە بۇرىنعى پرەزيدەنتتى قايتا سايلاۋ بولادى ما» دەپ اڭتارىلىپ تا قالعان سياقتى. سايلاۋ دەگەنىمىز – باسەكەلەستىك، جارىس. سول جارىستان كىمنىڭ ءبىرىنشى بولىپ كەلەتىندىگىن ەشكىم دە بىلمەيدى. كەشىرىڭىزدەر، ءبىزدىڭ قوعامدا كىمنىڭ جەڭىپ شىعاتىنىن اۋەلى — بيلىك، سودان سوڭ  اللا بىلەدى.

التىنشىدان، اشىعىن ايتالىق،  كوپتەگەن ادامدار كەزەكتەن تىس سايلاۋدى قازىرگى پرەزيدەنتكە تاعى بەس جىل مۇمكىندىك بەرۋ دەپ تۇسىنەدى. باستى دالەل،  الەمدەگى ساياسي-قوعامدىق، ەكونوميكالىق قيىنشىلىقتار كەزىندە باسشىنى اۋىستىرا بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق دەپ ەسەپتەۋ. ارينە، بۇل پىكىردىڭ دە ءومىر ءسۇرۋ قۇقىعى بار ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. الايدا، وسى پىكىردىڭ استارىندا «ەرتەڭ ەل باسىنا قيىنشىلىق تۋسا، ول ادامدى قايتا سايلاۋ قيىندىق كەلتىرمەيدى مە ەكەن؟» دەگەن قورقىنىش، ساقتىق بار سياقتى. دەمەك وسى باستامانى كوتەرۋشىلەر ءبىزدىڭ تاجىريبەلى، اقىلدى، ايلالى پرەزيدەنتىمىزگە سەنبەيتىن سياقتى… مەنىڭشە، پرەزيدەنت 2016-جىلى سايلاۋعا ءتۇسىپ، دوللار 280 تەڭگەگە كوتەرىلىپ، مۇنايدىڭ باررەلى 10 دوللارعا ءتۇسىپ كەتسە دە جەڭىپ شىعادى. باتىرلار قيىنشىلىق كەزىندە ءوزىن كورسەتۋى كەرەك قوي. دەمەك، 95 پايىز حالىقتىڭ قولداۋىن العان ادامنىڭ ءۇش جىلدان كەيىن 51 پايىز الاتىندىعىنا سەنبەگەن باستاماشىل توپتاردى قاتاڭ جازالاۋ كەرەك سياقتى.

"قازاقيا" گازەتى