مەنىڭشە، حالىقتار اسسامبلەياسى – ۇلكەن وركەستر تارىزدەس. 130-دان استام اسپاپتان تۇراتىن وركەستر. ارينە، بارلىعىمىز كلاسسيكالىق مۋزىكانى جاقسى كورىپ، تىڭداماۋىمىز مۇمكىن. ءبىراق، ونىڭ كۇش-قۋاتىن، ەنەرگياسىن، جاڭالىعىن، قاجەتتىلىگىن جاقسى تۇسىنەتىنىمىز راس. ونسىز ءومىرىمىزدى ەلەستەتۋ دە قيىن.

الايدا، وركەستردىڭ ءانى اربىرەۋىمىزبەن تولىق ۇندەستىگىن تاپقاندا عانا ناتيجەسىن بەرەدى دەمەكسىزدەر عوي!؟ كەلىسەمىن. سول ۇيلەسىمدىلىك پەن بىرلىككە قول جەتكىزە الماي، ايعاي-شۋدا ءومىر سۇرەتىن ەلدەر بارشىلىق. ال، بىزدە ول ۇيلەسىمدىلىك، ول كەلىسىم جوعارى دارەجەدە. جوعارىلىعى سونشالىق، ەلىمىزدىڭ ۇلكەن ساحناسىنان ورىن الىپ، مەمەلەكەتىك ماڭىزى مول ىستەردى شەشۋگە ىقپالىن تيگىزەدى. بيىل استاناعا تاعى دا بۇكىلالەمدىك دىندەر سەزى ۇيىمداستىرىلۋى دا سودان ەمەس پە؟!

مىنە، سول وركەسترىمىزگە 20 جىل تولىپ وتىر. ديريجەرى – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازاربايەۆ، كوپتەگەن ىستەردىڭ باستاماشىسى. اربىرەۋىنىڭ جۇرەگىنە جول تاۋىپ، تىزگىندى مىقتاپ ۇستاپ وتىرعان ەلباسىمىز. وركەستردىڭ ۇلكەندىگىنە قاراماستان، ءاربىر اۋەنگە جان بىتىرەدى. دوستىعىمىزدى اسىرادى. ارا-اراسىندا الەمدە تەڭدەسى جوق جاڭا جىر اعىمى دا ەستىلەتىندەي...

كوزىمدى جۇمدىم... استانانىڭ ۇلكەن ساحناسىندا ءتىلى، ءدىنى بوتەن بولسا دا، جۇرەگى مەن تىلەگى ءبىر ورىنداۋشىلاردى كورەمىن. ورتاسىندا دومبىرامىز. نۇرعيسا مەن ىقىلاستىڭ، قۇرمانعازىنىڭ تۋىندىلارىن سىيلاعان قارا دومبىرام. ءۇش ىشەكتەن باردتاردىڭ چاستۋشكالارىنىڭ نوتالارى بىلىنەتىن سراى بالالايكا دا تۇر. جانىندا باندۋرا مەن كوبزانىڭ دا سىرلى ءانى ەستىلەدى. وڭ جاقتان قارناي مەن دويرانىڭ، قومۋز بەن چوپو چووردىڭ، باعلاما مەن مەيدىڭ، دۋتار مەن بالاماننىڭ، تار مەن رۋبابتىڭ سازدى اۋەندەرىنەن جانىما جاقىن سازدى اۋلادىم. ليريكالىق باياۋ كاياگىم، چجەن، سيتار، كوتو اسپاتارىنىڭ جۇرەكتەن تەرەڭ الار شىعىس ىرعاعى دا تەبىرەنتپەي قويمادى... قانشاما اسپاپ، قانشاما ىرعاق، قانشاما ورىنداۋشى! ءبىراق، بارلىعى دا ۇيلەسىمدىلىك تاۋىپ، بەيبىتشىلىك جىرىن جىرلاۋدا. ۇرمەلى، ۇرمالى، شەرتپە اسپاپتاردىڭ ءتۇر-تۇرى بار. استانادا شىرقالىپ جاتقان ءان ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ جۇرەگىنە جەتكەندەي. ءاننىڭ زور جاڭعىرىعى جەرىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ورىندالۋدا. نە دەگەن اسەمدىك، دەسەڭشى!

ارينە، كوپۇلتتى وركەستر بىردەن قالىپتاسا قويعان جوق. بۇدان ءبىر عاسىر بۇرىن، حح عاسىردىڭ باسىندا ەلىمىزدە 60-قا جۋىق قانا ۇلت وكىلدەرى تۇرعان.  كوشى-قون ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ولاردىڭ سانى ۇلعايدى. وركەسترگە قاراپ، ءوزىمنىڭ بالالىق كەزىم ەسىمە ءتۇسىپ كەتتى...

مەنىڭ كوشەمنىڭ وزىندە، ماڭايداعى كورشىلەردەن ورىس، ۋكراين، مولداۆان، نەمىس، كارىس، شەشەن، تاتار ۇلت وكىلدەرى تۇرادى. بارلىعىمىز دا ەتەنە ارالاسىپ، ءبىر ءۇيدىڭ بالالارىنداي وينايتىنبىز. ورىس ءتىلىن سولاردان ۇيرەندىم دەسە دە بولادى. ەسىمدە، بىزگە كورشى اپايلار پراۆوسلاۆتىك پاسحا كەزىندە بويالعان جۇمىرتقالارىن سىيلايتىن. سونداعى ءبىزدىڭ قۋانىشتى كوزدەرىمىزدى كورسەڭدەر! قانداي قىزىق جۇمىرتقا دەپ جۇرگەندە، «ونى بوياعان عوي» دەپ، بار سيقىردى انامنىڭ بۇزىپ تاستاعانى دا بار... سونداي-اق، ءبىز، بالالار، كارىس اعايدان الما ۇرلايتىنبىز. ول الما بىزدە دە وسەدى عوي، ءبىراق اعايدىڭ الماسى كەرەمەت ءدامدى ەدى. ۇرلاپ جۇرگەنىمىزدى ونىڭ دا بايقاعانىن كەيىن بىلدىك، الايدا ونىسىن بىلدىرتپەي جۇرە بەرىپتى... سوسىن 1 مامىردا ءار ۇلتتىڭ ءوز ۇلتتىق كيىمدەرىن كيىپ، ءان سالىپ، بي بيلەگەنى دە كوز الدىما ەلەستەدى. مەن ءالى كۇنگە دەيىن كاۆكازدىقتاردىڭ ورىنداۋىنداعى لەزگينكانى قاتتى ۇناتامىن عوي. «نەگە ۇل بولماعان ەكەنمىن» دەپ ويلاپ قوياتىنىم دا بار ەدى. شىركىن، بالالىق شاق! ەسەيگەن سايىن كوپ نارسەگە كوڭىل بولمەي،  تالاي قىزىقتاردان قۇر قالىپ بارادى ەكەنمىن-اۋ...

كوزىمدى اشتىم. كەي اسپاپتاردىڭ داۋىسى ءالى دە قۇلاعىمدا تۇرعانداي. ءقازىر استانادامىن. ەلىمنىڭ جۇرەگى، تابيعاتىنىڭ ءوزى ەرەكشە قۇبىلمالى استانادا. استانا... استانا، وسىنشالىق ۇيلەسىمدى، كونتراستىلى بولار ما ەدىڭ؟ بارلىق جانعا اشقان قۇشاعىن نەتكەن كەڭ ەدى؟ الۋان ءتۇرلى ءتىلدى توپتاستىرعان، الۋان ءدىندى بىرىكتىرە بىلگەن سەنىڭ كۇشىڭ كەرەمەت! مىنە، كەشە عانا جاپوندىق بارابانشىلاردىڭ دابىلىمەن تىنىس الدىڭ! دۋماندا ءۇندى كورمەسى ءوتىپ جاتىر. حالىقتار اسسامبلەياسىنىڭ تۋعان كۇنىڭ دە تويلادىق.

ەح، استانا، جىرلاسا، ەتنوستار سەنى جىرلاسىن! سەنىڭ بەيبىت ءانىڭدى شىرقاسىن! سۇيەمىن سەنى، ەلوردا!

قۇرالاي يسايەۆا

ل.ن. گۋميليەۆ ات. ەۇۋ

ججسف، 3 كۋرس