مىنا الەمگە ادامنان نە كەرەك دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىزدەگەن بۇل ماقالاعا 300 000 ۇناتۋ باسىلعان. 8 مىڭنان اسا پىكىر جازىلىپتى. ءبىراق ماقالا اۆتورى ديەۆيد ۆونگ اسا جاعىمدى نارسە جازباعان. ونىڭ ايتقان نارسەلەرى ادام ساناسىن سارساڭعا تۇسىرەدى. قارسىلىق، نارازىلىق تۋدىرادى. ءبىراق ايتقانى ومىردەن الىنعان سوڭ ادامدى شىنىمەن وزگەرتەتىنىن مويىنداتادى. ونىڭ ايتقاندارى ادام بالاسىن وزگەرتىپ، وسىرۋگە لايىقتالعان. ءسىزدىڭ ءومىرىڭىز نەسىمەن باعالى؟ ەگەر جۇمىستا جەتىستىككە جەتىپ، ءوز ءومىرىڭىز وزىڭىزگە ۇناسا، سۇيىكتىڭىزبەن باقىتتى بولساڭىز، ارى قاراي وقىماي-اق قويساڭىز دا بولادى. وندا سىزگە تەك ساتتىلىك تىلەيمىز! كۇنىڭىز جاقسى ءوتسىن! ال، قالعاندارعا سۇراق قويامىز: ءوزىڭىزدى ناقتى كورسەتەتىن ايقىن دۇنيەلەردىڭ بەسەۋىن اتاڭىزشى! سولاردى قاعازعا ءتۇسىرىپ الىڭىز. نەمەسە بولمەدە وتىرساڭىز ايقايلاپ ايتىڭىز. ەگەر ايتا الماساڭىز، وندا بۇل ماقالا ءسىز ءۇشىن! № 6. بۇل الەم سىزدەن نە الادى؟ ءوزىڭىز ءولىپ-وشىپ سۇيەتىن ادامىڭىزدى اتىپ كەتتى دەپ ويلاپ كورەيىكشى. كوشەنىڭ ورتاسىندا قانسىراپ، قىڭسىلاپ جاتىر دەلىك. ءبىر جىگىت كەلەدى دە سىزگە «ارى تۇر» دەيدى. ول جاراسىن قاراپ، باكىسىن الادى دا – كوشەدە وتا جاساماققا نيەتتەنەدى. ءسىز ودان «دارىگەرسىز بە؟» دەپ سۇرايسىز. ول «جوق» دەيدى. «نە ىستەپ جاتقانىڭدى بىلەسىڭ بە ءوزى؟» دەيسىز. وسى ساتتە جىگىت اشۋلانادى. ول ءوزىنىڭ جاقسى ادام ەكەنىن، ءاردايىم كەرەكتى جەردە ۋاقتىلى جۇرەتىنىن ايتادى. ول سىزگە ونەگەلى ۇرپاق ەكەنىن، ومىرىندە اۋەستەنەتىن دۇنيەلەرى كوپ ەكەنىنىن جەتكىزەدى. سونىسىنا ماقتاناتىنىنا، سوسىن ەشقاشان بەيپىل سويلەمەيتىنىن دە ەسكەرتەدى. ءسىز قىسىلاسىز. «مۇنىڭ بارلىعىن نەمەنەگە ەزىپ وتىرسىڭ؟ مەنىڭ سۇيىكتىم ولەيىن دەپ جاتقان جەردە؟ مىنا جاراقاتتان وقتى الىپ تاستايتىن ادام كەرەك! سەن سونى جاساي الاسىڭ با، جوق پا؟» دەرسىز. ەندى جىگىت ۇگىتتەيدى ءسىزدى. نەگە وسىنشالىق جەڭىلتەك، ءوزىمشىلسىڭ دەپ. مەنىڭ ايتقاندارىمنىڭ ەشبىرى ۇنامادى ما؟ مەنىڭ جۇرەتىن قىزىمنىڭ تۋعان كۇنىنە دەيىن ەسىمدە بولاتىنىنا نەگە ءمان بەرمەيسىڭ؟ وسىنشا ماڭىزدى نارسەلەردى تەككە ءتىزىپ شىقتىم با، ونىڭ جانىندا وتا دەگەن نە؟ وسى مەزەتتە ءسىز ورنىڭىزدان اتىپ تۇراسىزدا، قان-قان قولىڭىزبەن ونى جاعادان الا تۇسەسىز. «مۇنىڭ بارلىعىنىڭ ماعان ەش قاجەتى جوق. ماعان وسى ساتتە قاندى توقتاتىپ، وقتى سۋىرىپ الاتىن ادام كەرەك، ەي ناقۇرىس!» سىرتقى الەم تۋرالى ەڭ قورقىنىشتى شىندىق وسى: ءار ادام وسىنداي ءۇمىتى ۇزىلمەلى ءساتتى كۇندە باسىنان كەشەدى. ءسىز باكىسىن جالاڭداتقان جىگىتتىڭ ورنىنداسىز. ال، قوعام – قانسىراپ جاتقان اتىس قۇربانى. نەگە قوعام سىزدەن تىس اينالادى، ياكي سىيلامايدى؟ ويتكەنى، قوعامدا مۇراتىن ىزدەگەن ادام كوپ. ولاردا باسپانا ، تاماق، ويىن-ساۋىق، ءناپسىسىن توياتتاتۋ سۇرانىسى عانا بار. ال، ءسىز توتەنشە جاعداي بولعان جەرگە باكىڭىزدى جالاڭداتىپ جەتىپ كەلدىڭىز. ءسىز تۋعان كەزدە، دۇنيە ەسىگىن اشقان ساتتە توقتاۋسىز جۇيەنىڭ بولشەگىنە اينالاسىز. بۇل جۇيە تەك ادامنىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا باعىتتالعان. بولماسا، ءسىز «ادامداردىڭ قالاۋىن تابۋ» سياقتى تالاپقا دەن قوياسىز. سول ارقىلى ءبىرقاتار ەرەكشە ادەتتەردى مەڭگەرەسىز. ايتپەسە، بۇل الەم كوتەنىڭىزدەن ءبىر تەۋىپ جۇيەدەن شىعارادى. ءسىزدىڭ قانشالىقتى مەيىرىمدى، جومارت، ادەپتى ەكەندىگىڭىزگە قارامايدى. ءسىز كەدەي، ءارى جالعىزسىز. ايازدى كۇنى دالادا قالاسىز. بۇل اششى، ءدۇبارا، باقاي ەسەپ كورىنۋى ىقتيمال. ماحاببات پەن مەيىرىم شە – ولاردىڭ ماڭىزى جوق پا؟ ارينە، بار. ءبىراق بۇل سەزىمدەردى سىزدەن وزگەدەن ىزدەمەيتىنىنە سەنگەندە عانا كورسەتە الاسىز. باسقادان الاتىنىن كورسەڭىز، ءسىزدىڭ سەزىمدەر تۇگەسىلەدى. № 5. حيپپيلەر قاتەلەسىپتى الەمدىك كينو تاريحىنداعى ۇلى ءسات: الەك ءبولدۋيننىڭ «امەريكالىقتار» دەگەن فيلمىندەگى ايتاتىن ءسوزى. ءبولدۋيننىڭ كەيىپكەرى – ءبىز ونى قاسكۇنەم دەپ قابىلدايمىز – بولمە تولى جىگىتتەرگە قاراپ، ساتۋ كورسەتكىشىن كوتەرمەسە، جۇمىستان شىعاراتىنىن ايتادى. «جاقسى جىگىت دەگەن كىم؟ شاتاعىم جوق. جاقسى اكە شە؟ كەت، جوعال! ۇيىڭە بار دا بالا-شاعامەن وينا. ەگەر وسىندا تابىس تاپقىڭ كەلە مە، وندا ساتۋدىڭ جوسپارىن ورىندا». وتە دورەكى، قاتال، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى كورسەتەدى. ال، ەكىنشى جاعىنان بۇدان اسقان اقيقات جوق. الەم سەنەن نە كۇتەتىنىن بۇدان ارتىق تۋرا ءارى شىن ايتۋ مۇمكىن ەمەس شىعار. ايىرماشىلىعى ومىردە سەنىمەن ەشكىم بۇلاي سويلەسپەۋى كەرەك دەگەن كوزقاراستا بولار. وسى وتىرىكپەن ءومىرىن وتكىزەتىندەر قانشا... وسى كينوداعى ءسات مەنىڭ ءومىرىمدى وزگەرتتى. الەك بودۋين وسكارعا نومينانتتالدى. ءبىراق كينو بارىسىندا ونىڭ ايتاتىنى وسى بىر-ەكى اۋىز ءسوز عانا. اقىلدى ادامداردىڭ بايقاۋىنشا، بۇل ءسوزدىڭ عاجاپتىعى كورەرمەننىڭ تەڭ جارتىسى «باستىعىڭ يت مىنەزدى بولعانى قانداي جامان» دەگەندى ويلاۋى. ال، ەكىنشى جارتىسى «دۇرىس! ءداپ سولاي! بارىڭدار دا جۇمىس ىستەڭدەر!» دەپ ويلايتىنىندا. ەگەر سول بولمەدە ءسىز بولعانىڭىزدا، وندا بۇل ۇرىستى تەك جۇمىستاعى ءبىر قيسىنسىزدىق دەپ باعالار ەدىڭىز. ءبىراق ويىڭىزدا تەك جۇمىستى دۇرىس اتقارۋ عانا بولادى. ال، ءباز بىرەۋلەر مىنا جىگىت وڭباعان ەكەن دەر ەدى. مەنىمەن بۇلاي سويلەسۋگە قانداي قاقىسى بار دەپ اشۋلانادى. نەمەسە ادەتتەگى قۋلىققا باسادى. باستىقتىڭ ورەكپىگەن كوڭىلىن باسۋ ءۇشىن ول تۋرالى جامانات اقپاردى قايدان تاپسام ەكەن دەيدى. ەكى ءتۇرلى كوزقاراستىڭ ايىرماشىلىعى رەنىشتىڭ ورنىنا العا جىلجۋ تۋرالى ويى. وسى نارسە ادامنىڭ قانداي جەتىستىككە جەتەتىنىن بايقاتادى. كوپ ادام تايلەر دەردەننىڭ «سەن – ول سەنىڭ جۇمىسىڭ ەمەس» دەگەن سوزىنە ەلىكتەيدى. ءبىراق ءسىز ول ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىز بولىپ شىعادى شىنتۋايتىندا. ءيا، ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىز جانە سول ەڭبەك جولىنا سالاتىن بار قاسيەتىڭىز ەكى بولەك بولۋى ىقتيمال. دەگەنمەن، ناتيجەسى تەك ءسىزدىڭ جيناقتار ادەت-تاجىريبەڭىز بولماق. مىسالى، انا بولۋ - ول دا جۇمىس. وعان ارناۋلى بىلىكتىلىك كەرەك. قوعامنىڭ وزگە مۇشەلەرىنە پايداسىن تيگىزۋ ءۇشىن جاسالار ەڭبەك. ءسىزدىڭ «جۇمىسىڭىز» - قوعامعا تيگىزەر بىردەن-بىر پايدا، مەنىڭ بارىم وسى عانا دەپ ويلاپ قاتەلەسپەڭىز. وسى سەبەپتى حيرۋرگتەردى ءاجۋا جازاتىن جازۋشىلاردان ارتىق كورەدى. مەحانيكتەردى جۇمىسسىز حيپستەردەن زور باعالايدى. ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىز ەتيكەتكاڭىزعا اينالادى. ماسەلەن مىناۋ سياقتى: ۇلتتىق قۇراماداعى قورعاۋشى ءوزىن ءوزى ءولتىرىپتى. تايلەر: «سەن - «سەنىڭ جۇمىسىڭ» ەمەسسىڭ» دەپ ايتتى. سوعان قاراماستان ول سابىن ءوندىرۋ بويىنشا الدىڭعى قاتارلى كومپانيانى قۇردى. سول ارقىلى حالىقارالىق الەۋمەتتىك جانە ساياسي قوزعالىستىڭ باسىنا كەلدى. ول ءوز جۇمىسىمەن ءبىرتۇتاس بولدى. نەمەسە تاعى ءبىر مىسال. Chick-fil-A كومپانياسى كوگىلدىرلەردىڭ ۇيلەنۋىنە قارسى شىقتى. قارسىلىققا قاراماستان كومپانيا ميلليونداعان سەندۆيچتەرىن كۇنبە كۇن ساتىپ جاتتى. بۇل اقش-پەن كەلىسكەندىگىنەن ەمەس، تەك ولار ءدامدى سەندۆيچ جاساعاندىقتان. ماڭىزدىسى وسى نارسە عوي. نە نارسەنىڭ بارلىعى سىزگە ۇناي بەرۋى شارت ەمەس. مەنىڭ تۋعان كۇنىمدە جاڭبىر جاۋعانى ۇنامايدى. ءبىراق ۇنەمى جاڭبىر جاۋادى. ادامنىڭ سۇرانىسى بار. سول سۇرانىسىنىڭ ءون بويىمەن ءومىر جولىندا كەزدەسكەن وزگە ادامداردى باعالايدى. عالامنىڭ قاراپايىم تەتىكتەرى. ولار ءبىزدىڭ تىلەكتەرگە ساي ەمەس. ەگەر مەن ۇساق كاپيتاليست نەمەسە ماتەرياليست ەمەسپىن دەپ نارازىلىق تانىتاتىن بولساڭىز، اقشا دەگەن ءبارىن شەشەتىنىنە كەلىسپەسەڭىز – وندا سىزگە ءبىر ساۋال قويالىق: اقشا تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز ايتىلدى ما؟ ودان دا ماڭىزدىنى جىبەرىپ الدىڭىز. № 4. ءسىز نە ىستەسەڭىزدە اقشا ەمەس، ادامعا پايداسىن تيگىزۋى كەرەك اقشا ەمەس، باسقا مىسال كەلتىرەيىك. مىسالمەن تالاسىڭىز تۋماس. ءبىر جىلدا قولى تۇككە جەتپەگەن كوپتەگەن ادامداردىڭ حيكاياسىن وقيمىن. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ءتاپ-تاۋىر جىگىت بولسا دا، ايەلدەر قارامايدى ەكەن. مۇنداي ويدىڭ استارىندا نە جاتاتىنىن ايتىپ بەرەيىن. ءبىراق الەك بولدۋين ونى مەنەن جاقسى جەتكىزەر. بۇل جاعدايدا الەك بولدۋين سۇيكىمدى ايەلدىڭ ءرولىن وينايدى. ارينە، بەتكە تىك ءارى دورەكى ايتپايدى. قوعام وزگەلەرمەن شىنايى بولماۋعا ۇيرەتەدى. ءبىراق نەگىزگىسى ول ەمەس. «جاقسى جىگىت دەگەن كىم؟ شاتاعىم جوق. جاقسى اكە شە؟ كەت، جوعال! ۇيىڭە بار دا بالا-شاعامەن وينا. ەگەر وسىندا تابىس تاپقىڭ كەلە مە، وندا ساتۋدىڭ جوسپارىن ورىندا». «سوندا مەندە دەنى دۇرىس جالاقى مەن قالتام تولى اقشا بولمايىنشا ءتاۋىر قىز قارامايدى دەگىڭ كەلە مە؟» بۇل ءسىزدىڭ ميداعى اۋىتقۋ. سىزگە وسىنداي ءتۇيىن ءتيىمدى. كەلىسپەيتىندەردىڭ بارلىعى ءوزىمشىل ءارى جەڭىلتەك بولىپ شىعادى. نە ۇسىنا الاسىز؟ اقىلدىسىز با؟ كوڭىلدى؟ قىزىقتى؟ دارىندى؟ مەنمەنسىز بە؟ زاماناۋي؟ مەيلى. وسى قاسيەتتىڭ ءبارىن الەمگە جاريا ەتۋ ءۇشىن نە ىستەدىڭىز؟ جاقسىمىن دەپ ايتۋ جەتكىلىكسىز. ادەمى قىزداردىڭ ءبارىنىڭ جانىندا اپتاسىنا 36 رەت سەن عاجاپسىڭ دەيتىن جىگىتى بار. كوشەدە ادام قانسىراپ جاتىر. سەن وعان وتا جاساي الاسىڭ با؟ جوق پا؟ «مەن ءناپسىقۇمار، ساراڭ، قاتال، ناسىلگە بولگىش ەمەسپىن! باسقا وڭباعاندار سياقتى ەمەسپىن!» دەۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. ءبىراق، كەشىرىپ قويىڭىز، ەگەر قولىڭىزدان ەشتەڭە كەلمەسە، مۇنداي اقىلدى تىڭداۋ قيىنداۋ. ەندەشە قانسىراعان ادامنان ارى تۇر. اناۋ اقىلىنا كوركى ساي بويشاڭ جىگىتتىڭ كەلەشەگىنەن ءۇمىت زور، سول وتا جاساۋعا دايىن. جۇرەگىڭ قان جىلاي ما؟ ەندى نە بولماق؟ حيرۋرگ بولعىڭ كەلە مە؟ ءبارى ءوزىڭنىڭ قولىڭدا، تەك جىلاي بەرمە. قىزدارعا تەك اقشالى سۇمىرايلار عانا كەرەك دەپ. قىزدار ول سۇمىرايلارعا ولاردىڭ نە ۇسىنا الاتىنىنا قاراي تاڭداۋ جاسايدى. «مەن تىڭداي بىلەم». سولاي ما؟ جاقسى قىزدىڭ جانىنان تابىلۋدىڭ ورنىنا ءبىر بۇرىشتا تىنىش وتىرعانىڭا مالدانساڭ، ەركىڭ وزىڭدە. ال، ەندى ول قىزدىڭ ومىرىندە باسقا جىگىت بار دەپ ويلا. ول دا تىڭداي الادى، وعان قوسا گيتارادا ءان سالادى. مەن جاقسىمىن دەۋ – ۇزدىك تاعام ۇسىنۋدىڭ ورنىنا تەك ۋلاندىرمايتىن تاماق ساتاتىن مەيرامحانا سياقتى بولۋ. «اعىلشىنشا كينو» نەمەسە «ارتىستەر جاقسى كورىنەدى» دەگەن اتاۋمەن ۇسىنىلعان كينو سەكىلدىسىڭ. وسى سەبەپتى عانا سەن «جاقسى جىگىتسىڭ». ءوزىڭدى ويلاعاندا بويىڭدى قورقىنىش بيلەيدى. ال، شىن مانىندە... № 3. ەشتەڭە ىستەمەگەنىڭ ءۇشىن ءوزىڭدى جەك كورەسىڭ «سوندا قىزدى قالاي تابۋ كەرەك دەگەن كىتاپ وقى دەمەكسىڭ بە؟» ءيا. ءبىراق ول كىتاپتىڭ ءبىرىنشى سويلەمى «قىزدار قاسىڭنان تابىلاتىن جىگىت بولعىڭ كەلسە» دەپ باستالۋى كەرەك. بۇل قادامعا ەشكىم ءمان بەرمەيدى. «جۇمىستى قالاي تابام؟» دەيدى، «جۇمىس بەرۋشى ارماندايتىن ادام بولعىم كەلەدى» دەمەيدى. «سۇلۋ قىزعا ۇناۋ ءۇشىن نە ىستەۋىم كەرەك؟» دەيدى. ءبىراق «قىزدارعا ۇنايتىن جىگىت بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ قاجەت؟» دەمەيدى. ەكىنشى تۇردەگى سۇراقتار ماعىناسى جوق اۋەستىكتەرىڭىزبەن قوشتاستىرۋى كادىك. سىرتقى الپەتىڭىزگە كوڭىل ءبولۋدى، تاعىسىن تاعىلارعا جەتەلەيدى. ءوزىڭىز مۇلدە وزگەرۋىڭىز دە مۇمكىن. «نەگە وسى كۇيىمدە سۇيەتىن ادام تابىلمايدى؟» دەرسىز. جاۋابى: ويتكەنى، ادامداردىڭ قاجەتتىلىگى كوپ. قۇربان بولعان ادام قانسىراپ جاتىر، قولىڭنان كەلەرى جانىڭ اشىپ، قاراپ تۇرۋ. الەمدە وق تيگەن جەر وزدىگىنەن جازىلعان بىردە ءبىر مىسال جوق. جانە ءبىر بەينە. (ۆوت ەششە ودنو ۆيدەو). ىشكيىمشەڭ سىرتىڭنان جامىلعىڭدى ىلە سالىپ ساحناعا شىعىپ، لىپاڭدى لاقتىرىپ تاستاپ، سايمانىڭمەن جۇرت الدىندا جۇگىرۋدەن نە ۇستايدى ءسىزدى؟ وسىلاي جاساعان ادام ءبىر شىندىقتى انىق ءتۇسىندى. جاساماعاننان جاساپ كورۋ دۇرىس ەكەنىن ءبىلدى. «مەن سونشالىقتى جاقسى ەمەسپىن!». نە دەيىك؟ جاقسى جاڭالىعىمىز بار. قايتالاۋعا ۋاقىت بولسەڭىز، تاۋىرلەنۋگە مۇمكىندىك بار. جەتكىنشەك كۇنىمدە ناشار جازۋشى بولدىم. 25-كە كەلگەندە ءبىرشاما ءوستىم. جۇمىسىم جۇرمەي جاتقان 8 جىل بويىنا اقىرىنداپ جازا بەردىم. اپتاسىنا ءبىر ماقالادان. ءبىراق ماقالا ءۇشىن اقىنى تەك سەگىز جىلدان سوڭ عانا الا باستادىم. كوزگە ءتۇسىپ، جاقسى جازۋشى اتانىپ، New York Times بەستسەللەر تىزىمىنە ەنۋ ءۇشىن 13 جىل قاجەت بولدى. ءوزىمنىڭ ناشار ماتىندەرىمدى جاقسارتۋعا ماعان 20 000 ساعاتتىق تاجىريبە كەرەك بولدى. ءوز ۋاقىتىڭدى تاجىريبە جيناۋعا جۇمساعىڭ كەلمەي مە؟ وندا سىزگە ءبىر جاقسى جانە ءبىر جامان جاڭالىق ايتالىق. جاقسىسى – جۇمىستا جينايتىن تاجىريبە الەمنەن تىعىلعان جۇمىرتقا قۇرساۋدى جارىپ شىعۋعا كومەكتەسەدى. جىلدار بويى كەڭسەلىك ءىش پىستىرارلىق ەڭبەكپەن شۇعىلداندىم. تاجىريبەنى سىرتتان الاتىنىمدى ءبىلدىم. كەي ادام باستاعان ءىسىن ورتا جولدا قالدىرىپ كەتەدى. ولار ناتيجەنى لەزدە كورگىسى كەلەدى. جالپى ءجۇرىپ جاتقان ۇدەرىستىڭ ءوزى ناتيجە ەكەنىن تۇسىنە المايدى. جامان حابار – سىزدە تاڭداۋ جوق. جۇمىس ىستەگىڭىز كەلسە، جوسپاردى ورىنداڭىز. مەنىڭ ساراپشىلىق ەمەس پىكىرىمشە، ءسىز ءوزىڭىزدى تومەن باعالاعاندىقتان جامان سەزىنەسىز. ادامداردىڭ قاتالدىعىنان ەمەس. ءسىز ەشتەڭە ىستەمەي جۇرگەندىكتەن ءوزىڭىزدى جەك كورەسىز. ءتىپتى ءسىز دە «ءوزىڭىزدى وسى قالپىڭىزدا جاقسى كورە المايسىز». سوندىقتان ءسىز باقىتتى ەمەسسىز. سودان دا ماعان حات سالىپ، ءومىرىمدى قالاي تۇزەسەم بولادى دەپ جازاسىزدار. مىنا ەسەپتى شىعارىڭىز: وزگەلەر ويلاپ تاپقان تۇتىنۋشىلىق زاتتارعا نەشە ۋاقىتىڭىزدى بولەسىز (تۆ، مۋزىكا، بەينە ويىن، سايت)، وزىڭىزگە نەشە ساعات ارنايسىز؟ وسى ۋاقىت قانا ءسىزدىڭ ءومىرىڭىزدى باعالى ەتەدى. «ەڭ باستىسى ءىشىڭ تازا بولسىن» دەگەنمەن ءومىر سۇرسەڭىز، وندا مىناعان قۇلاق سالىڭىز... № 2. ىشتەگى وي ءسىزدى قوزعالتۋعا شاماسى جەتسە عانا ماڭىزدى وسى بيزنەستە جۇرگەندىكتەن، مەن ءوزىن جاقسى كورەتىن تالاي اۆتوردى بىلەم. ولار وزدەرىن جازۋشى سەزىنەدى. تانىسقان كەزدە وسىلاي تانىسادى. ويتكەنى، ىشتەي ءوزىن جۇرەكپەن جازامىز دەپ سەنەدى. ولار كورمەيتىن ءبىر گاپ: جازبالارى قايدا جاتىر؟ مۇنىڭ ماڭىزى بار ما؟ جازدى ما – بولدى، جازۋشىمىن دەۋشىلەرگە وسى دا جەتكىلىكتى. جوعارىدا ايتىپ وتكەن جابىندى تۋرالى اڭگىمە وسىعان سايادى. ونى ادامعا مەنمەندىك ايتقىزادى. ىشكى سىني پىكىردەن الشاقتاتادى. ءوزىڭدى جەتىلدىرۋگە تۇساۋ سالادى. «ىشىمنەن جاقسى ادام ەكەنىمدى بىلەم» دەگەن ساتقىن وي. «مەن وزىممەن ءوزىم بولۋىم كەرەك». «مەن كىم ەكەنىمدى بىلەم عوي» دەگەن سىڭارلارى بار. بوتەن وي تۋماسىن. ىشىڭىزدە نە بار بولسا، ءسىز سولسىز. ءۇيدى باستان-اياق ءوزى سالعان جىگىت - ءىشى سونداي بولعان سوڭ سالدى. ءسىز جاساعان كەز كەلگەن جامان قىلىق جامان ويدان باستالدى. ول ءسىزدى تولقىتتى، تەبىرەنتتى، سىرتقا شىقتى. جاقسى قىلىق تا وسىلاي جاسالادى. «ىشىڭدە كىمسىڭ» دەگەن تىركەس – مەتافورالىق قي، وندا ءسىزدىڭ جەمىستەر ونەدى. ءار ادام بىلۋگە ءتيىستى ءبىر اقيقات. مۇنى كوپشىلىك تۇسىنبەۋى دە مۇمكىن. «ءسىز – تەك جەمىس قاناسىز، باسقا ەشتەڭە دە ەمەسسىز». بوتەن جاندى ءسىزدىڭ قي قىزىقتىرمايدى. «ىشىڭىزدە كىم بار» دەپ ءۇڭىلىپ جاتپايدى. ال، وزگەلەرگە نە ۇسىنا الاسىز؟ بۇل ماڭىزدى. ىشتەي كەدەيلەرگە جانىڭىز اشيدى. جاقسى دەلىك. وسى ويعا بايلانىستى جاسالعان تىم بولماسا ءبىر ارەكەت بار ما؟ سۇمدىق جاعدايدى ەستىگەندە، «ويبۋ، بەيشارا بالالار-اي، ولارعا مەنىڭ نە ويلاتينىمدى جەتكىزىڭىزشى» دەيسىز بە؟ بۇل يتتىك بولادى. ولارعا نە كەرەگىن انىقتاپ، سونى اپارىپ بەرۋگە تىرىسىڭىز. Kony تۋرالى بەينەجازبانى ميلليونداعان ادام كوردى. ۆيرتۋالدى تۇردە ولار افريكالىق بالالار تۋرالى ويلادى. بۇل قوعام سول ويدان نە تىندىردى؟ تۇك تە. بالالار كۇندە ءولىپ جاتىر. ويتكەنى، ميلليونداعان مەندەر وزىنە جان اشۋ ارەكەت ەتۋمەن بىردەي دەگەندى تاڭدادى. ميدىڭ جالقاۋ بولىگىمەن قاداعالاناتىن ىشكى مەحانيزم. ول ءبىزدى ومىردەگى ناقتى جاعدايلارعا ءمان بەرۋدەن تارتىندىرادى. قانشاما ادام ءقازىر «ەگەر ول مەنى شىن بىلسە، جاقسى كورەر ەدى» دەگەن سىلتاۋمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. سولاي ما؟ ءسىزدىڭ ۇتىمدى ويلارىڭىزدى بىلمەگەن سوڭ ءسىزدى بايقاماعان بولىپ شىعادى. بۇل ويدىڭ ءبارىن ومىرگە قالاي ۇسىنۋعا بولادى. ولار ءوزىن الەمگە ءسىزسىز بەرە المايدى عوي. وي ارەكەتكە باستاۋى كەرەك ەمەس پە؟ ەگەر ءسىز سۇيەتىن جان ءبىر اي بويى ءسىزدى بەينەتاسپاعا تۇسىرسە، ابدەن ريزا بولار ەدى دەپ ويلايسىز با؟ ادام ويدى وقىمايدى. تەك كورگەنىن باعالايدى. ولار ءسىزدىڭ ءومىردىڭ ءبىر بولىگىنە اينالعىسى كەلەر مە ەدى؟ سىزدەرگە ايتپاعىم: وزگەگە قولداناتىن تارازىنى وزىڭىزگە دە ۇستانساڭىز. جانىڭىزدا ءبىر ءدىندار دوسىڭىز بار شىعار، نە ايتساڭ دا «دۇعا جاسايىن سول ءۇشىن» دەيتىن. جىنىڭىزعا تيە مە؟ مەن مۇندا دۇعا اسەر ەتە مە، جوق پا – ونى ءسوز قىلمايمىن. كومەكتەسۋ ءۇشىن ادام ءبىر ورىننان قوزعالۋى كەرەك. قوزعالىستا جۇرەتىن ادام كەز كەلگەن جاماندىقتان اۋلاق جۇرەدى. ولاردىڭ نيەتى تازا. ىشكى جان دۇنيەسىندە قي جوق. ولار قانداي جەمىس وسىرەدى؟ ولار وسىلاي ىستەۋ ەڭ جاقسى ۇستانىم ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنەدى. ىنجىلدە ايتاتىن ءسوز بار: يسا پايعامباردىڭ ءسوزى، «اعاشتى ونىڭ جەمىسىنە قاراي باعالايدى» دەگەن. نەگە ەكەنىن ول پايعامبار بولا تۇرا «وسىندا جۇمىس ىستەگىڭ كەلسە، جوسپاردى ورىندا» دەمەگەن. «جاقسى جەمىس بەرمەگەن اعاشتى شاۋىپ، وتقا جاعۋ كەرەك» دەگەن. ادامدارعا مۇنداي نارسەنى ايتساڭ قابىلدامايدى. مەنەدجەر اتاۋلى دا الەك ءبولدۋيننىڭ فيلمدەگى ءسوزىن جاقتىرمادى. ولار نە پايدا اكەلۋى تيىستىگىن، نە جۇمىسىن اۋىستىرۋى كەرەكتىگىن ۇعىنبادى. بۇل جاعداي سوڭعى سوزگە اكەلەدى... № 1. جان دۇنيەڭىز جەتىلۋگە قارسى بولادى ادامنىڭ ساناسى — ەرەكشە عاجايىپ دۇنيە. وزگەرگىڭىز كەلگەن كەزدە ونىڭ جۇمىسىنىڭ تىڭعىلىقتى ەكەنىن انىق بايقايسىز. ءسىزدىڭ پسيحيكاڭىز قورعانىش مەحانيزمدەرمەن قاپتالعان. ءسىزدى وزگەرىسكە باستايتىن ءار وي تامىر سالا باستاعان ساتتە ونى سول جەردە جويىپ وتىرادى. وسىنى كەز كەلگەن ەسىرتكى شەگۋشىدەن سۇراڭىز. ءتىپتى ءقازىردىڭ وزىندە وسى ماقالانى وقىعان ادامنىڭ كوبى جاقتىرىڭقىرامايتىنى ايقىن. قابىلداما مۇنى دەپ تۇر. ءوزىمنىڭ جەكە تاجىريبەمە سۇيەنىپ، «سىننىڭ ءبارىن قابىلداۋ قورلانۋ» دەپ ءتۇسىنۋ اعاتتىق ەكەنىن ايتا الامىن. «مەنى جالقاۋ، پايداسىز دەپ ايتاتىنداي كىم ول؟ جاقسى ادام مەنىمەن بۇلاي سويلەسپەس ەدى. ءوزىنىڭ مەنەن ارتىق ەكەنىن كورسەتۋ، ءوزىمدى وسىنشا تومەن سەزىنۋىم ءۇشىن عانا جازىپ وتىرعان عوي. مەن مۇنى بۇلاي قالدىرماسپىن، ەسەبىمدى تۇگەندەيمىن!» - ءسىز مۇندا نە ايتىلعانىنا ەمەس، كىمنىڭ ايتقانىنا ءمان بەرىپ تۇرسىز. «كىم ول سونشاما؟ ماعان اقىل ايتاتىنداي؟ كەزەكتى جەلىدەگى اقىلمان! ونىڭ كىم ەكەنىن انىقتاپ الاتىن اقپارات ىزدەيىن. ونىڭ ينتەرنەتتەگى بەينەجازبالارىن كوردىم، جازعاندارى – قوقىس اشەيىن!» - مۇندا دا ماقالانىڭ مازمۇنىنا ەمەس، قالاي جازىلعانىنا ءمان بەرۋ باسىم «ءتىل تيگىزەرلىك ءبىر قالجىڭىن تاۋىپ الايىن. ونى ماتىننەن جۇلىپ السا بولعانى، سول تۋرالى عانا ويلاپ، ەسەمدى تۇگەندەيمىن. ءبىر قورلىق ءسوز ءبۇتىن كىتاپتى جوق قىلاتىنىن بىلەم». - ءوز قيالىڭىزدى وڭدەۋ «جامان ەشتەڭە بولا قالعان جوق. وتكەن ايدا وزىمە ءوزىم قول جۇمساعانىمدى بىلەم. ءبىراق ءقازىر ءبارى وزگەردى. مەنىڭ قالىم جاقساردى. وسىلاي جۇرە بەرسەم، ءبارى ءوزى-اق جاقسارادى. ءبىراز ۋاقىت دەمالايىن. سوسىن ول قىزعا تاعى بارام. ءبارىبىر ول مەنىكى بولادى!» - ءوزىڭدى وزگەرتۋ – ءوزىڭنىڭ مەنىڭدى ساتىپ كەتۋگە پارا-پار دەۋ «سوندا مەن بارلىق كوميكستەردى ىسىرىپ قويىپ، التى ساعات بويى سپورتزالدا شارشاۋىم كەرەك ەكەن عوي؟ تەلەشوۋداعى ەسالاڭدار سياقتى وتىرىك كۇنگە كۇيىپ، قاپ-قارا بولىپ ءجۇرۋىم كەرەك پە؟ جالعىز بالاما وسى عانا ما؟» وسىلاي كەتە بەرەدى. قايعىرۋ – ىڭعايلى. سول ءۇشىن ادامدار قايعىرۋدى تاڭدايدى. باقىتتى بولۋعا قاجىر-قايرات كەرەك. باتىلدىق بولۋى شارت. ەگەر سەن ەشتەڭە جاساماساڭ، ەشكىم كەلىپ بۇزىپ كەتپەيدى. وسىلاي ويلاۋ ىڭعايلى. ءبىر ورىندىقتان تۇسپەي، وتىرىپ الىپ وزگەگە سىن تاعۋ دەگەن وڭايدىڭ وڭايى. ءدامسىز كينو. مىنا بالالار جامان تاربيەلەنىپتى. اناۋ جۇپتىڭ قارىم-قاتىناسى ساز بالشىق سياقتى. تۇرالاپ قالعان. مىناۋ باي كىسى تيىن ساناعىش ەكەن. ار جاقتاعى مەيرامحانا – تۇككە تۇرعىسىز. وسى ءبىر ينتەرنەت-جازۋشى – توپاس. جازبالارىنا ونى جۇمىستان شىعاراتىنداي پىكىر قالدىرۋ كەرەك ەكەن. كوزىن قۇرتسىن. كوردىڭىز بە، مەن دە بىردەڭە جاساپ قويدىم. ايتپاقشى، ايتايىن دەپ ۇمىتىپپىن. ءسىز جاساعىڭىز كەلگەن نارسەنىڭ بارلىعى – مەيلى ول تاقپاق، سونى ادەت، جاڭا قارىم-قاتىناس بولسىن – اينالاڭىزدا ءسىز جاساعان نارسەگە كەرى پىكىر ايتاتىندار كوپ ەكەندىگىن بايقايسىز. ءتىپتى، ءسىز جوق جەردە بولسا دا ولار دەگەنىن تىقپالاپ اۋرەلەنەدى. القاش دوستارىڭىز ساۋ جۇرگەنىڭىزگە نارازى بولماق. سەمىز دوستار ارىقتاعانىڭىزعا قارسى. جۇمىسسىز دوستار جۇمىسقا باسى ءبۇتىن بەرىلگەنىڭىزدى تۇسىنبەس. ولار تەك ءوزىنىڭ قورقىنىشىن كورسەتەتىنىن ۇمىتپاعايسىز. ەشتەڭە ىستەمەۋدى اقتاپ الۋ ءۇشىن وزگەنىڭ ەڭبەگىن جوققا شىعارۋ ادەت. «ەگەر ونى باسقالار شىعارسا، مەن نە ءۇشىن جاساۋىم كەرەك؟ ەندىگى ءبىر رومان جازىپ تاستار ەم، ازىرگە ەرتە، تاعى ءبىر جاقسى كەزى كەلەر، كەزەكتى دۇنيەنى جازعىم كەلمەيدى». ءوزى ەشتەڭە جاساپ كورمەگەن ادام ءوزىن كەرەمەت سانايدى. ونى ەشكىم سىنامايدى. ەگەر ول ءبىر نارسە جاساپ شىعارسا دا، ول بۇنى باسقا ماعىنادا جاساعانانىن ايتىپ، اقتالادى. ادەيى ناشار جاسادىم دەر. بۇل شىنايى يكەمىن كورسەتۋ بولماعاندىعىن پاش ەتۋ. ناعىز شابىتپەن ىستەلەنگەن دۇنيە كەرەمەت بولاتىنىنا سەنىممەن قارايدى. سەندەردىكىندەي شالا-شارپى ەمەس. اقىر سوڭى پىكىردىڭ ءبارى مىنا ويعا سايادى: «بۇنداي نارسەنى جاساعاندى دوعار. مەن جاسايتىن نارسەدەن بولەكتەۋ ەكەن. ال، جاساعان نارسەڭىزبەن ەلدىڭ نازارىن اۋدارۋىڭىز مەنى ءوزىم ءۇشىن الاڭداۋعا يتەرمەلەيدى». مۇنداي ادام بولۋعا اسىقپاڭىز. ەگەر وسىنداي بوساڭىز، دوعارىڭىز. ادامداردىڭ ءسىزدى جەككورۋىنىڭ بىردەن-بىر سەبەبى وسى. وسى قىلىعىڭىز ءۇشىن وزىڭىزدە ءوزىڭىزدى جەك كورەسىز. ءبىر جىل. 2014 جىلدىڭ سوڭعى جاعى. ءبىزدىڭ دەدلاين. نەمەسە مۇنى وقىماعانعا دەيىنگى جىل. باسقا جۇرت «بيىل مەن 15 كەلى تاستايمىن» دەپ جاتقاندا، مەن سىزگە ەسى دۇرىس ءبىر ادەت مەڭگەرىڭىز دەپ جاتىرمىن. ءسىزدى ادام رەتىندە وسىرەتىن ءبىر قىلىقتى يگەرىڭىز. جانە سونى جاقسى دەڭگەيگە شىعارىڭىز. وزگە جۇرتقا اسەر ەتەتىندەي بولسىن. نە ەكەنىن مەنەن سۇراماڭىز. ءوزىڭىزدىڭ بەيىمىڭىز بار دۇنيەگە ىقىلاسىڭىزدى ءبولىڭىز. تۇك تاپپاساڭىز، كاراتەگە جازىلىڭىز. بي ۇيىرمەسىنە. قولونەر مەكتەبىنە. تاماق ءپىسىرۋدى ۇيرەنىڭىز. قۇستارعا ۇيا جاساڭىز. ماسساج جاساۋدى مەڭگەرىڭىز. باعدارلاما جاساۋدىڭ ءتىلىن يگەرىڭىز. تىم قۇرىماسا پورنو ءتۇسىرىڭىز. سۋپەرقاھارمان بولىڭىز. قىلمىسكەرلەرمەن كۇرەسىڭىز. جوق دەگەندە YouTube-تان بەينەبلوگ جۇرگىزىڭىز. ايتپاعىم، ۇلى ىستەرگە كوشپەس بۇرىن مايدا-شۇيدەنى دە ەستەن شىعارماۋ كەرەك. كوپ اقشا تابۋ ءۇشىن ءبىر نارسەگە نازار توقتاتۋدى ۇيرەنۋ شارت. وسى ۇيرەنگەنىڭىزدى جەتىلدىرىپ، وزگەلەر قايتالاي الماستاي دەڭگەيگە شىعارىڭىز. سوندا وزگەلەر ءۇشىن ءسىز باعالى ءارى قىمبات جان بولاسىز. «مەندە اقشا جوق. ۇيىرمەگە قاتىسا المايمىن» دەگەن سىلتاۋدان الىس بولىڭىز. ينتەرنەتتەن تاۋىپ الىڭىز. نە دەگەن ادامسىز! سىلتاۋلاردان قۇتىلىڭىز. ايتپەسە، ولار ءسىزدىڭ تۇبىڭىزگە جەتەدى. وسىنى دۇرىس ءتۇسىنىپ الىڭىز. ءسىز ەشتەڭە جوعالتپايسىز. ال، الەم سىزگە مۇقتاج. BAQ.KZ