قازاق تاۋەلسىزدىك العالى – جىرعا اينالعان تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – جوعارعى وقۋدىڭ اقىلى بولۋى. دالىرەك ايتساق، جوعارعى وقۋدا وقۋ ءۇشىن تولەنەنەتىن اقىنىڭ اسپانداپ، قىمباتتاپ كەتۋى...

وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى، ءبىر جاعىنان، قازاققا تاۋەلسىزدىك سىيلاپ، مالاقايىن اسپانعا اتقىزسا؛ ەكىنشى جاعىنان، تىرسەكتەن تەۋىپ، تىزەرلەتىپ تاستادى...
جاڭا ءبىر مەملەكەتتىك قۇرىلىم ويىلىپ ورتاسىنا ءتۇستى دە، جاۋاپسىزدىق پەن ساۋاتسىزدىقتىڭ كەسىرىنەن، ەلدىڭ احۋالى كۇرت تومەندەپ، ەسىن جيا الماي قالدى...
وسى ءبىر وڭتايلى ءساتتى ءوز پايداسىنا قولايلى پايدالانعان ۇرى-قارىلار (بۇگىنگىشە ايتساق، سىبايلاس جەمقورلار) حالىقتا جان-جاقتان قاناۋعا بىلەك سىبانا كىرىستى...

ەڭ سوراقىسى، بالاباقشاعا بارۋعا ءتيىس ءسابيدى دە تىزىمگە كىرگىزىپ، كەزەككە قويىپ، اتا-اناسىنان اقشا بوپسالاي باستادى...
وسى ءبىر وراسان باسسىزدىق، اشىق ءزابىرلى زاڭسىزدىق – ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسۋدا...
ارينە، قازاق جەرىندە العاشقى جەكەمەنشىك جوو پايدا بولدى. سول جەكەمەنشىك جوعارعى (ارناۋلى ورتا) وقۋ ورىندارمەن بىرگە جەمقورلىق پەن جابىرلىك تە وتتاي لاۋلاپ شىعا كەلدى...
...كۇنى كەشە قازاق باسپاسوزىندە مىناداي اقپارات تارادى: «جوعارعى وقۋ ورىندارى جاڭا زاڭ اياسىندا ءبىلىم الۋدىڭ تولەم اقىسىن انىقتادى. قازاقستاندا وقۋ تولەمىن ءبىلىم وشاقتاردىڭ وزدەرى بەلگىلەۋگە قۇقىلى بولاتىن جاڭا زاڭ ەنگىزىلگەن بولاتىن. بۇل جاڭاشىلدىقتىڭ ارقاسىندا وقۋدىڭ اقشاسى الدەقايدا تومەندەۋى مۇمكىن. الايدا، جاعداي مۇلدە ۇشىعىپ كەتۋى دە ىقتيمال. بۇعان دەيىن قازاقستاندىق جوعارعى وقۋ ورىندارى تىكەلەي مەملەكەت بەكىتكەن جۇيەگە باعىناتىن بولعان. ال، كۇنى بۇگىن ءبىلىم وشاقتارى وقۋ اقىسىن وزدىگىنەن باسقارۋعا تولىقتاي قۇقىلى بولدى. ولار تولەم مولشەرىن نە ارزانداتۋى، نە قىمباتتاتۋى دا ءوز ەرىكتەرىندە. بۇل جاڭاشىلدىق – ەلىمىزدەگى جوعارعى وقۋدى قولجەتىمدى ەتە تۇسپەك. كەيبىر ايماقتاردا ءبىلىم الۋ – الدەقايدا ارزان. ماسەلەن، كوكشەتاۋلىق ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ اقىسى 200 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. تاراز بەن اقتوبەدە وقۋ – 300 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى. قاراعاندىدا وقۋ اقىسى – 400 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ەڭ قىمبات وقۋدىڭ تولەم اقىلارى – استانا مەن الماتى قالالارىنداعى ءبىلىم وشاقتارىندا – 350 مىڭ تەڭگەدەن باستالىپ، 1،2 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. الايدا، جاقىن ارادا بۇل باعالارعا كۇردەلى وزگەرىس ەنگىزىلۋى مۇمكىن. كوپتەگەن جوعارعى وقۋ ورىندارى باسەكەلەستەرىن باسىپ وزۋ ءۇشىن تولەم اقىسىن اناعۇرلىم ارزانداتۋعا تىرىساتىنىن انىق. «ءبىراق، بۇل جاقسى ناتيجە بەرمەيدى» دەيدى ماماندار. ولار «وقۋ اقىسىنىڭ مولشەرى قاتتى شارىقتاپ، قىمباتتاپ كەتپەيدى» دەپ سەندىرۋگە تىرىسۋدا. 2018 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى ءقازۇۋ-نىڭ وقۋ اقىسى 10 پايىزعا وسىرىلگەن بولاتىن. ەندى بۇل ءبىلىم وشاعىنا اقىلى تۇردە تۇسكەندەر 974 مىڭنان باستاپ 1،1 ملن تەڭگەگە دەيىن اقشا تولەيدى...»

جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى: بۇل – تولىق تا، اقيقات تا اقپارات ەمەس. قازاق ەلىندەگى اۋىلداعى قازاق بالاسى – «دەنى ساۋ» جوعارعى وقۋ ورىنىندا وقي المايدى. وعان اۋىلداعى بەس تيىن تابا الماي وتىرعان جۇمىسسىز اكە-شەشەسىنىڭ شايلىعى ەشقاشان جەتپەيدى. سول سەبەپتى، قازاقتىڭ وقۋى تۋرالى «ارزان» دەگەن ءسوزدى قولدانۋ – اقيقاتقا قيانات جاساۋمەن بىردەي...

مىسالى، الماتىداعى كيمەپ پەن استاناداعى نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ جىلدىق وقۋىنىڭ تولەماقىسى شەكسىز شارىقتاپ كەتكەن، شامامەن، 5-6 ميلليون تەڭگەدەن دە كوپ...
سوندىقتان، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن مەملەكەتتىك تە، ارالاس تا، جەكەمەنشىك تە جوعارعى (ارناۋلى ورتا)، ءتىپتى، كەي ۋاقىتتاردا ورتا مەكتەپتەردە دە باعاعا قۇرىق سالا الماي وتىرعان، بەتىمەن جىبەرگەن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى «وزدەرى بەلگىلەۋگە قۇقىلى بولاتىن جاڭا زاڭ» قابىلدانسا، ءوزىن-وزى تاراتا سالسا دا بولادى...

ال، «وقۋ اقىسىنىڭ قىمبات نە ارزان بولۋى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ رەيتينگتەرىنە دە بايلانىستى بولادى» دەگەن ەرتەگىنى ويلاپ-تاۋىپ جۇرگەن سول جەكەمەنشىك وقۋ ورىندارىنىڭ قوجايىندارى...

شىن مانىسىندە، ەشقانداي ءادىل باعالاۋ، ياعني، رەيتينگ دەگەن اتىمەن جوق. بۇل – قازاق تەلەارنالارىنىڭ قۇنىن قۇردىمعا جىبەرگەن رەيتينگ دەپ اتالاتىن قولدان جاسالىپ، سىبايلاس جەمقورلىققا نەگىزدەلگەن ەرتەگى – جالپى قازاق باسپاسوزىنە دە، جوعارعى وقۋىنا دا اسا زارداپتى ءقاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر.

قازاقتىڭ جوعارعى، ارناۋلى ورتا جانە ورتا وقۋ ورىندارىنداعى ارام شوپتەي قاپتاعان قالىڭ سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ ءۇشىن تۇبەگەيلى وزگەرىس، تامىرىمەن قوپاراتىن قۋاتتى رەفورما قاجەت.

مۇنىڭ ءوزى – بۇگىنگى ناۋقاس جۇيەنىڭ قولىنان كەلەتىن شارۋا ەمەس.

قاجىمۇقان عابدوللا