عىلىمعا بولىنگەن ميللياردتاردىڭ ءىزى قايدا جوعالعانىن قۇپيا تالدامالىق انىقتاما اشكەرەلەدى. بايقاۋ باستالماي جاتىپ ارتىقشىلىق بەرىلگەنىن، ساراپتاماعا سىرتتان قىسىم جاسالعانىن، ال اقشانىڭ كۇماندى باعىتتارعا كەتكەنىن دەرەكتەر كورسەتتى.
بايقاۋ باستالماي جاتىپ «ارتىقشىلىق» جاسالدى
باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ (پسف) قۇجاتتارىن دايىنداۋ كەزەڭىندە-اق باسەكە بۇرمالانعانى انىقتالدى. №81 تاپسىرمانىڭ ءماتىنى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ ەڭبەكتەرىنەن كوشىرىلگەنى كورسەتىلدى، بۇل تاپسىرماعا 497 ملن تەڭگە ءبولىندى. ۇقساس جايت №30 تاپسىرمادا دا تىركەلدى، ونىڭ شەكتى سوماسى 350 ملن تەڭگە بولدى. بۇل دەرەكتەر ناقتى ءوتىنىم بەرۋشىلەردىڭ مۇددەسى بايقاۋعا دەيىن-اق لوببيلەنگەنىن ايعاقتادى.
«تەكسەرۋسىز» وتكەن جەتى جوبا
2023–2025 جىلدارعا ارنالعان پسف بويىنشا 2023 جىلعى 3 تامىزدا 240 ءوتىنىم ءتۇستى. ۇلتتىق مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق ساراپتاما ورتالىعى (نسگنتە) رەسمي تۇردە 71 ءوتىنىمدى كەرى قايتاردى. ءبىراق ورتالىق باسشىلىعى «كۇتىلەتىن ناتيجەگە» ساي كەلمەيتىن 7 جوبانى تىزىمنەن ءوز بەتىنشە الىپ تاستاپ، كەيىن قايتا ەنگىزىپ، ساراپتاماعا جىبەردى. وسى 7 جوباعا جالپى 7،5 ملرد تەڭگە جول اشىلدى.
قىزمەتتىك تەرگەۋدىڭ 2023 جىلعى 26 قاڭتارداعى اكتىسىندە نسگنتە قىزمەتكەرلەرى شايكامال گ.ي. مەن بولاتوۆا د.ك. بايقاۋ تالابىنا ساي كەلمەيتىن 45 ءوتىنىمدى ءفورمالدى تەكسەرىستەن سوڭ ساراپتاماعا وتكىزىپ جىبەرگەنى تىركەلدى.
ساراپتاما جانە IP-مەكەنجايلار
نسگنتە كوورديناتورلارى پەرنەباي ا. مەن لي ا. تاراپىنان ساراپتاما پروسەسىنە ارالاسۋ بولعانى ايتىلدى. ولاردىڭ تەلەفوندارىنان شەتەلدىك ساراپشىلارعا ناقتى وتىنىمدەر بويىنشا بالل كوتەرىپ بەرۋ جونىندە ءوتىنىش جازىلعان حات-حابار تابىلدى (21 قازان 2022 جىل).
جۇيەگە بىردەي IP-مەكەنجايلاردان كىرۋ دەرەگى بولەك بلوكپەن سيپاتتالدى. گەرمانياداعى ءبىر IP-مەكەنجايدان Velesco Serge (گەرمانيا) جانە پانزابەكوۆا ا. (قازاقستان) كىرىپ، ناربايەۆ ت. جوباسىنا 33 جانە 31 جوعارى بالل بەرگەنى تىركەلدى. سول كەزەڭدە پانزابەكوۆا ءوزى دە جوبا جەتەكشىسى رەتىندە بايقاۋعا قاتىسىپ ءجۇردى، ال ونىڭ وتىنىمىنە اففيلييرلەنگەن تۇلعالار ساراپتاما جۇرگىزدى. كىرۋلەردىڭ ءبارى گەرمانياداعى ءبىر IP-مەكەنجايدان جاسالدى، ساراپشىلار شەتەلگە شىقپاعانى بەلگىلى بولدى. 2022 جىلعى 12 ماۋسىمدا (گەرمانيا، ميتۆايدا) ءبىر IP-دەن ءبىر مەزەتتە بىرنەشە وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشى جۇيەگە كىرگەنى جازىلدى. قورىتىندىلاردى ءبىر ادامنىڭ تولتىرعان بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىك وسىدان تۋدى.
ۇپايدى «جولاي» وزگەرتۋ
is.ncste.kz اقپاراتتىق جۇيەسىندە جالپى قۇنى 23،8 ملرد تەڭگە تۇراتىن 29 پسف جوبا بويىنشا ساراپتاما قورىتىندىسى جوق بولىپ شىقتى. سونىڭ ىشىندە تابالدىرىقتان تومەن بالل (25-تەن از) العان 5 وتىنىمگە قارجىلاندىرۋ بەرىلمەۋى ءتيىس ەدى. ءبىراق ۇلتتىق عىلىمي كەڭەس (ۇعك) وتىرىستارى حاتتامالارىندا بۇل جوبالار جوعارىراق بالل الىپ، قارجى ماقۇلداندى. اتالعان بەس جوباعا 1،8 ملرد تەڭگە بەكىتىلدى.
تاعى 17 جوبا بويىنشا (18،3 ملرد تەڭگە) ساراپتاما ماتەريالدارى مۇلدە ۇسىنىلماعانى كورسەتىلدى.
اقشا تاراتۋ: «كىرىسپە مەن قورىتىندىعا» – 11 ملن
مىسال كوپ. «سەيسمولوگيا ينستيتۋتى» ج ش س ديرەكتورىنا كولەمى بار-جوعى 7 بەت بولاتىن «كىرىسپە مەن قورىتىندى» جازعانى ءۇشىن 11 ملن تەڭگە تولەندى. سول مازمۇنداعى بولىمدەر ءۇشىن تاعى 11 ادامعا دا اقى بەرىلدى. پلاگياتتى تەكسەرۋ جۇيەسى 31،4% ۇقساستىق كورسەتتى.
وسى ينستيتۋتتا پسف كەلىسىمى قامتىماعان كەزەڭ ءۇشىن 76 قىزمەتكەرگە 43 ملن تەڭگە «ىنتالاندىرۋ تولەمى» تاراتىلدى.
چ. ۆاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىندا قۇجاتتامالىق سۇيەمەلدەۋ ءۇشىن كادر قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە ازاماتتىق-قۇقىقتىق كەلىسىمشارتتارمەن 20 ملن تەڭگە تولەندى، بۇل جۇمىستار ولاردىڭ لاۋازىمدىق مىندەتتەرىنە كىرگەن.
ساتىپ الۋ مەن جابدىق: AirPods، MacBook، ال كومپيۋتەرلەر جىل سايىن «جازىلادى»
ماتەماتيكا جانە ماتەماتيكالىق مودەلدەۋ ينستيتۋتى ءۇش جىلدا 8،9 ملن تەڭگەگە 60 AirPods، 241،4 ملن تەڭگەگە 322 بىرلىك كومپيۋتەرلىك تەحنيكا ساتىپ الدى، ونىڭ ىشىندە 54،5 ملن تەڭگەگە 50 MacBook بار. سوعان قاراماستان جىل سايىن 36-دان 51-گە دەيىن كومپيۋتەر ەسەپتەن شىعارىلىپ وتىردى، ال قولدا 200-دەن اسا زاماناۋي پك جانە 79 نوۋتبۋك بار ەدى.
كوممەرسيالاندىرۋ: ناتيجە قايدا؟
سوڭعى 8 جىلدا 56 ملرد تەڭگەگە 239 كەلىسىم ماقۇلداندى. سولاردىڭ ىشىندە 28،1 ملرد تەڭگە تۇرعان اياقتالعان جوبالاردىڭ 89،6% جاريالانعان ماقساتقا جەتە المادى.
بولەك مىسال – ب ا ق مونيتورينگىنە ارنالعان IT-باعدارلاما. مەملەكەت 945 ملن تەڭگە ءبولدى، ال ناقتى ازىرلەۋشى جۇمىستى 91،5 ملن تەڭگەگە اتقاردى. نارىقتا ۇقساس شەشىمدەر جىلىنا 4 ملن تەڭگەگە دەيىن تۇرادى.
جاۋاپكەرشىلىك جانە جۇيە
انىقتاما فاكتىلەردى، سومالاردى، تەتىكتەردى ءتىزىپ شىقتى، ءبىراق قۇقىقتىق باعالاۋ جايلى دەرەك كەلتىرىلگەن جوق. قىلمىستىق نە اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى ما، ناقتى تۇلعالار جاۋاپقا تارتىلدى ما، بيۋدجەتكە قاراجات قايتارىلدى ما دەگەن سۇراقتار اشىق قالدى.
ساراپتاماعا ارالاسۋدان باستاپ اقپاراتتىق جۇيەلەردەگى دەرەكتەردى بۇرمالاۋعا دەيىنگى كولەمدى ەپيزودتار تەك جەكەلەگەن ءتارتىپبۇزۋشىلىقتى ەمەس، عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ تۇتاس مودەلىنىڭ بەرىكتىگىن سۇراق استىندا قالدىردى. جاۋاپ بەرۋ مىندەتى قۇجاتتىڭ وزىندە كورسەتىلگەندەي، ءالى دە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ موينىندا تۇر.
بۇل تۋرالى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى حابارلايدى.
