اڭگىمەنى توتەسىنەن باستايىق. بۇل ەكى باعدارلامانىڭ بىر-بىرىنە قانشالىقتى قاتىسى بار دەيسىز عوي؟ زاڭدى سۇراق. بىزدىڭشە، قازاقستاندىق جاڭعىرۋدىڭ جاڭا فورماسياسىندا سيفرلىق سىلكىنىس پەن سانا مودەرنيزاسياسى تىعىز بايلانىستى. تاراتىپ ايتايىق. اۋەلى «رۋحاني جاڭعىرۋ» تۋرالى بىرەر ءسوز.

ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى قازاق رۋحانياتىنا جاڭا سەرپىن بەردى، دەر كەزىندە، قاجەت ۋاقىتىندا جارىق كورگەن قۇندى قۇجاتقا اينالدى. ولاي دەيتىنىمىزدىڭ سەبەبى بار. تاۋەلسىزدىك العان تۇستا وڭ-سولىمىزدى باعدارلاپ، اياقتان تىك تۇرىپ كەتۋ ءۇشىن، ەكونوميكالىق، ساياسي، الەۋمەتتىك، ستراتەگيالىق اسا ماڭىزدى باعدارلامالار ازىرلەپ، دامىعان ەلدەردىڭ كوشىنە قوسىلۋدىڭ قامىن كۇيتتەدىك. تار جول، تايعاق كەشۋدەن، وتكەل بەرمەس اسۋلاردان امان وتتىك. دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى مەجە قىلىپ، سان ءتۇرلى سوقپاقتاردان ءوز جولىمىزدى نىقتاي باستادىق. الەمدىك پروسەستەردىڭ ءارقيلى تارتىسىندا اۋەلگى ۇستانىمنان اينىماي، ەڭسە تىكتەدىك. ارينە، جاھاندانۋدىڭ جالىنى شارپىعاندا جۇتىلىپ كەتپەۋدىڭ امال-ارەكەتى دە جاسالۋعا ءتيىستى ەدى. مۇنىڭ نەگىزگى قالقانى – ۇلتتىق يممۋنيتەتتىڭ بەرىكتىگىندە جاتسا كەرەك-تى.

ەل بولىپ ەتەك-جەڭىمىزدى جيناعاننان كەيىن، «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» انىق قاجەتتىلىگىن سەزىنە باستادىق. ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋ ءۇشىن ءتۇپ-تامىردان اجىراماي، ۇلتتىق كودقا قازىق بايلاپ، تاريحي-مادەني سانامىزدى قايتا جاڭعىرتۋ ماسەلەسى نەگىزگى پلانعا شىقتى. بۇل – ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋدىڭ توتە جولى بولاتىن.

جاڭا جاھاندىق ۇردىستەر جەلكەن جايعان ۋاقىتتا ۇلتتىق-رۋحاني تامىردان ءنار الماي، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ۇلىقتاماي، كەمەل بولاشاققا كوز تاستاي الماسىمىز انىق. بۇل – تۋعان جەرىن، ەلىن سۇيەتىن، تاريحىن، ءسالت-داستۇرىن قادىرلەيتىن، جاڭا زامانعى مادەنيەتپەن قارۋلانعان، ۇلتتىق سانا-سەزىمى كەمەل ۇرپاق قالىپتاستىرۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام.

ەلباسى ءوز ماقالاسىندا تۇتاس قوعامنىڭ جانە ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ ساناسىن جاڭعىرتۋدىڭ بىرنەشە باعىتىن اتاپ كورسەتەدى. ولار: باسەكەلىك قابىلەت، پراگماتيزم، ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ، ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى، قازاقستاننىڭ ريەۆوليۋسيالىق ەمەس، ەۆوليۋسيالىق دامۋى جانە سانانىڭ اشىقتىعى.

ءبىز بۇل جەردە ءار باعىتقا جەكە-جەكە توقتالماي، نەگىزگى تاقىرىپتىڭ توڭىرەگىندە تارقاتىپ وتسەك.

سانا مودەرنيزاسياسىنىڭ العاشقى باعىتى – باسەكەلىك قابىلەت دەدىك. ەندەشە، جاڭا عاسىرداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ سيپاتى قانداي؟

ءبىز جوعارىدا ايتقان ۇلتتىق يممۋنيتەتى بەرىك ۇلتتىڭ الەمدىك وركەنيەتكە قوسار ءوز ۇلەسى دە بولۋى ءتيىس. بابامىزدىڭ باتىرلىعىن اڭىز ەتىپ، جەرىمىزدىڭ كەڭدىگىن ماقتانىش قىلعانمەن، سايىپ كەلگەندە سۇيەنىش قىلار وزىندىك ارتىقشىلىقتارىمىزدىڭ ولشەمى باسقا بولۋى قاجەت. بۇگىنگى ءبىزدىڭ قوعام عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ، تەحنولگيانىڭ جاڭا جەتىستىكتەرىنە مۇقتاج. ادام كاپيتالىنىڭ ساپا-كورسەتكىشىنە تاۋەلدى.

بۇل رەتتە تاعى دا ەلباسى ماقالاسىنان مىسال ىزدەپ كورەمىز. «بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس، ادامدارىنىڭ باسەكەلىك قابىلەتىمەن ايقىندالادى. سوندىقتان، ءاربىر قازاقستاندىق، سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ءححى عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك. مىسالى،  كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق، شەت تىلدەرىن ءبىلۋ، مادەني اشىقتىق سياقتى فاكتورلار اركىمنىڭ العا باسۋىنا ءسوزسىز قاجەتتى العىشارتتاردىڭ ساناتىندا. سول سەبەپتى، «سيفرلى قازاقستان»، «ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ»، «مادەني جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم» سياقتى باعدارلامالار – ۇلتىمىزدى، ياعني بارشا قازاقستاندىقتاردى ءححى عاسىردىڭ تالاپتارىنا دايارلاۋدىڭ قامى»، - دەيدى مەملەكەت باسشىسى.

رۋحاني كەمەلدەنگەن قوعام زاماناۋي جەتىستىكتەردى دە جىلدام سىڭىرە الادى. ۇلتتىق ەرەكشەلىكتى ساقتاي وتىرىپ، جاھاندىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋ – ەلىمىزدىڭ جاڭا بەت-بەينەسىن قالىپتاستىرۋعا سەپ بولادى.

«رۋحاني جاڭعىرۋ» مەن «سيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى – ءبىر-بىرىن جان-جاقتى تولىقتىرىپ تۇراتىن قاناتتاس باعدارلاما. ەكەۋىنىڭ دە تۇپكى نەگىزى – ۇلتتىق ءھام زاماناۋي ەرەكشەلىكتەردى بويىنا سىڭىرگەن، وزىندىك قاسيەتتەردى وركەنيەت جەتىستىكتەرىمەن استاستىرا بىلگەن جاسامپاز قوعام قۇرۋ.

ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ – قاي كەزدە دە وزەكتى ماسەلە. ءار ادام رۋحاني دامۋى مەن قاتار، جاڭا زاماندىق تەحنولوگيالاردى دا يگەرۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى.

تاسقا جازىلعان نەمەسە حاتقا باسىلعان تاريحتىڭ ەرتەڭگە ۇرپاققا امان جەتۋى دە سيفرلاندىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسادى. «ءداستۇردىڭ وزىعى بار، توزىعى بار» دەيدى حالىق دانالىعى. وزىق داستۇرلەرىمىزدى زامانعا يكەمدەپ، قوعامنىڭ تالاپ-تىلەگىنە ورايلاستىرىپ، تامىرىن اجىراتپاي، جاڭاشا فورماتتا ۇسىنساق – ۋاقىت مىنبەرىنەن تابىلارى ءسوزسىز.

حالىق – مەملەكەتتىڭ دىڭگەگى. سيفرلى مۇمىكىندىكتەرىمىزدى ارتتىرىپ، ءومىر ءسۇرۋ شارتتارىن وڭايلاتۋ باستى ماقسات بولسا دا، سانامىز جاڭعىرماي، رۋحاني قاجەتتىلىكتەرىمىز وتەلمەي، ساپا كورسەتكىشىن تالاپ ەتۋ استە مۇمكىن ەمەس.

ەرتەڭ-اق ەلدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرىپ، حالىقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ تۇزەلۋىنە تىڭ باستامالار ۇسىنىلار. ءتۇرلى سالادا ساندىق سەرپىلىس بولىپ، تۋرا ماعىناداعى «سيفرلى قازاقستانعا» قادام باسارمىز. دەگەنمەن، سانا-سەزىمنىڭ جاڭعىرۋى، ىشكى الەمنىڭ دامىپ-جەتىلۋى دە بۇل پروسەستەن كەشەۋىلدەپ قالماۋى قاجەت.

ءسوز سوڭىندا ويماقتاي وي: سيفرلانعان ءھام ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى جاقسارعان ەلدى «رۋحاني جاڭعىرعان» ادامدار مەكەن ەتسە، «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان» كەزەڭدە ءومىر كەشەرىمىز حاق.

اقان بەكتاس