- ناۋرىز مەرەكەسى قۇتتى بولسىن! جىل باسىن قالاي قارسى الىپ جاتىرسىز؟ - جاڭا جىلدى جاڭا باستامامەن قارسى الايىن دەپ جاتىرمىن اللا قالاسا! - اشىپ جاتقان مەكتەبىڭىز قۇتتى بولسىن! جالپى وسى مەكتەپ تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز؟ - مەكتەپ، ينستيتۋت، ۋنيۆەرستيتەت، كوللەدج جانە دە باسقا كوپتەگەن ءبىلىم وردالارى ادامدارعا ءبىلىم بەرەدى. ادام ءبىلىمدى نە ءۇشىن الادى؟ مەن ويلايمىن، بولاشاقتا سول ءبىلىم ارقىلى قوعامعا قىزمەت جاساپ جانە سونىڭ ارقاسىندا ءوزى دە كۇن كورۋ ءۇشىن. وكىنىشكە قاراي قازىرگى كەزدەگى ءبىلىم وردالارىنىڭ كوبى ءوز مىندەتىن دۇرىس اتقارا الماي وتىر! ويتكەنى، 4-5 جىلدىق ءومىرىن، اتا-اناسىنىڭ اقشاسىن سارىپ ەتىپ قولدارىنا تىلدەي قاتتى قاعاز الىپ شىعادى. كەيبىرەۋى ءتىپتى 2-3-ەۋىن الادى. ول قاعازدا ەشقانداي قۇن جوق. باسقا ءبىر ماماندىق ىزدەيدى مە، ەكى قولعا ءبىر كۇرەك دەي مە، ايتەۋ قايتا جۇمىس تابۋ، تابىس تابۋ، كۇن كورۋ ماسەلەسى الدارىندا تۇرادى. ءتۇرلى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن جاستاردىڭ 80% استامى العان ماماندىعى بويىنشا جۇمىس تابا المايدى، شىنتۋاياتكا كەلسەك، دۇرىس ءبىلىم الىپ شىعا المايدى.

- ەل-جۇرت قالاي قابىلداپ جاتىر؟ - كەيىنگە جىلدارى تەز تابىس تابا قويعىسى كەلگەن كوپتەگەن كومپانياالار ءتۇرلى پيراميدالاردى، سەتيەۆوي ماركەتينگتى جارنامالاپ ادامداردى مەزى قىلدىپ ءبىتتى. مىناۋ كەزەكتى سونداي جوبالاردىڭ ءبىرى دەيتىندەر بار. - ءوزىن ءوزى جارنامالاپ جۇرگەن بىرەۋ مە ەكەن دەپ كۇمانداناتىندار بار. - بوس ءسوز، اشەيىن حالىقتى جيناپ، ازداپ بولسا دا ءارقايسىنىن تيىن جيناپ كۇن كورگىسى كەلەدى مە ەكەن دەيتىندەر بار. - مۇلدە سەنبەيتىن، نازار دا اۋدارمايتىن، قازىرگى كەزدە تابىس تاۋىپ، قارجىلىق قىسپاقتان شىعۋ مۇمكىن ەمەس، مەملەكەت شەشپەي جاتقان ماسەلەنى ءبىر جەكە ادام قالاي شەشەدى دەپ قاجىعان، شارشاعان، ەشتەڭەدەن سەنۋدەن قالعان ادامدار بار. وكىنىشكە وراي مەنىڭ توپشىلاۋىمشا وسىلاي ويلايتىنداردىڭ سانى وتە باسىم بولۋى كەرەك. ويتكەنى جارنامانى جاقسىلىپ بەرىپ جاتىرمىز، جۋزدەگەن مىڭ ادامدار كوردى، جازىلعانى 200 ادامعا جۋىق. سونىڭ جارتىسى كەلسە ءتاۋبا دەپ وتىرمىن. - تەك الماتى ما؟ جوق، باسقا ايماقتى قالاي قامتيسىزدار؟ - ترننيگ الماتىدا وتەدى، بۇكىل قازاقستاندىقتار سايت ارقىلى ونلاين ترانسلياسيانى كورە الادى. ينتەرنەتى بولسا بولدى. Biznes-bastau.kz سايتىنا كىرەدى دە، كورە بەرەدى. - وسىدان ءبىراز بۇرىن "ساپالى قازاقتى" باستاپ ەدىڭىز؟ قانداي ناتيجە بەردى؟ - وكىنىشكە قاراي جەكە باسىمنىڭ ماسەلەلەرىنىڭ كەسىرىنەن ساپالى قازاكتى جۇيەلى تۇردە جالعاستىرا المادىم. اياعىم ءۇش جەردەن سىندى، باسقا دا پروبلەمالار بولدى دەگەندەي. بيىل ءبىراز كۇش جيناپ، ءبىلىمىمدى تولىقتىرىپ الدىمەن كاسىپ اشۋ، باي بولۋ تاقىرىبىنان باستايىن دەپ وتىرمىن. اللا قۋات بەرسە ساپالى قازاقتى جالعاستىرسام دەگەن ارمان بار. - ارتىڭىزدان ەرگەن ءىنى-قارىنداستارىڭىزدىڭ بويىنان نەنى بايقايسىز؟ - ءبىرازىندا جىگەر مەن سەنىم بار. وكىنىشكە قاراي باسىم كوپشىلىگى ازىرگە بويكۇيەز، تاۋبە، شۇكىر دەگەن ۇعىمدارمەن ءجۇر. كورشى وداقتاس رەسەي، مىنا جاقتا جۇڭگو قارىشتاپ، جاستارى ادام شوشىرلىق جىلدامدىقپەن دامىپ جاتىر، بىلىمدەرىن ۇشتاپ جاتىر، كۇشەيىپ جاتىر. ءبىزدىڭ جاستاردىڭ اڭگىمەسى، انا دۇكەننىڭ اتىندا ءبىر ءارىپ قازاقشا دۇرىس جازىلماپتى، اۋىل شوپىرى نە دەدى، جاۋقازىن قاشان گۇلدەيدىنىڭ، قۇدا تاباققا قانداي جىلىك سالۋ كەرەك دەگەن اڭگىمەنىڭ ماڭىندا. ال تاۋەلسىزدىكتىڭ كىلتى ەكونوميكالىق كۇشتە جاتىر ەمەس پە؟ وسى اڭگىمەلەرمەن ءبىز قالاي باسقا مەملەكەتتەرمەن باسەكەلەس بولا الامىز؟ سول شوشىتادى؟ 1930 جىلدارعى قازاقتىڭ قىرىلعانىنىڭ ءبىر سەبەبى مالدان باسقا كۇن كورەتىن نارسەسى بولماعاندىقتان. قاسىنداعى وزەندە بالىق مىڭعىرىپ جاتقاندا، باۋ باقشا ەگىپ جان ساقتاۋ مۇكىنشىلىگى بولعاندا دا اشتان قىرىلدى. قازىرگە قازاق سول قازاقتان الىس كەتكەن جوق، كريزيس دەگەن جۇت. الدىمەن زاردابىن شەگەتىن باعاناعى اڭگىمەلەردى ايتىپ، الەۋمەتتىك جەلىلەردە، بار قارجىسىن توي تويلاتىپ، شوۋ شوۋلاتىپ جۇرگەن ءوزىمىزدىڭ قانداستىرامىز بولادى.

- ءسىزدىڭ العاش كاسىپكە كەلگەن ۋاقىت پەن بۇگىنگى كۇنى كاسىپكەر بولۋددا قانداي ۇقساستىق، قانداي ايىرماشىلىق بار؟ - مەن كاسىپكە 1990 جىلدارى كەلدىم. جالقاۋ بولماعان جاستارعا كەرەمەت مۇمكىنشىلىك بولدى. ءدال ءقازىر تۋرا سونداي مۇمكىنشىلىك بار. ءبىراق ول دا ۇزاق تۇرا بەرمەك ەمەس. مەن جاستارعا سونى پايدالانىپ قالىڭدار، وزدەرىڭنىڭ كۇن كورىستەرىڭدى تۇزەپ الىڭدار دەپ ءجۇرمىن.

- كاسىپكەر رەتىندە ايتىڭىزشى، ەرتەڭگى كۇننىڭ ەكونوميكاسىن قالاي ەلەستەتەسىز؟ ءبىزدىڭ جاستار ەكونوميكالىق باسەكەلەستىككە قانشالىقتى دايىن؟ - ءبىر سوزبەن ايتقاندا: جان شوشيدى جانە ءبىزدىڭ جاستاردىڭ 90% وعان دايىن ەمەس. - كەز-كەلگەن ادام كاسىپكەر بولا الا ما؟ كاسىپكەر بولۋ ءۇشىن نە ماڭىزدى؟ - بولا الادى دەپ ويلايمىن. تەك قۇشتارلىق، جىگەر، تاۋسىلماس قاجىر جانە نامىس كەرەك. - ازامات رەتىندەگى ارمانىڭىز نە؟ ومىرگە بوس كەلىپ، تۇك بىتىرمەي كەتىپ بارا جاتقانىما وكىنبەسەم، ارتىما دۇرىس ۇرپاق تاستاپ كەتسەم.

اڭگىمەلەسكەن ايبەك نۇرلان