جاقىندا ەلوردادا وتكەن ەاەو ءسامميتى بارىسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمەر ءپۋتيننىڭ ورتاق ۆاليۋتالىق وداق قۇرۋ تۋرالى ايتقانى بەلگىلى. وسىعان وراي رەسەيلىك قارجى اناليتيگى، ەاەو يدەولوگتارىنىڭ ءبىرى الەكساندر رازۋۆايەۆ ورتاق ۆاليۋتانىڭ نە ءۇشىن "التىن" دەپ اتالۋى كەرەكتىگىن ءتۇسىندىردى.

"قامشى" پورتالى الەكساندر رازۋۆايەۆتىڭ مالىمدەمەسىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ بەرگەندى ءجون كوردى.

ا.رازۋۆايەۆ، قارجى اناليتيگى:

- 2012 جىلى العاش ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى باستامالار كوتەرىلە باستاعاندا، مەن وداق اياسىندا ورتاق ۆاليۋتا - التىن دەپ اتالۋى ءتيىس دەگەن ەم. التىن - بۇل وتە ەۋرازيالىق اتاۋ. ويتكەنى، قازىرگى ساياسي احۋالداردى ەسكەرەر بولساق، ورىس پەن بەلورۋستىڭ ءرۋبلى مەن قازاقتىڭ تەڭگەسى تۇراقسىز ءارى سەنىمسىز سياقتى. التىن بىزگە جاقىن كەلەدى. سەبەبى، بۇرىنعى پاتشا وكىمەتى كەزىندە دە نەگىزگى مونەتالار - التىن بولعان. مىسالى، ورىستىڭ دەنگي، دەنگا، قازاقتىڭ تەڭگە ءسوزىنىڭ ءتۇپ تامىرى التىن وردادان باستاۋ الادى. وداق اياسىندا بولعان سوڭ، ورتاق ۆاليۋتانىڭ دەربەس اتاۋى بولۋى كەرەك. مىسالى، ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە ۆاليۋتا "مارك" نەمەسە "كرون" ەمەس قوي، ءبىرىڭعاي "ەۋرو". ال "ەۆراز" دەگەن اتاۋ ءسوزسىز كوشىرمە سەكىلدى ەستىلەدى. ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋ تۋرالى باستامانى سوناۋ 1994 جىلى مگۋ-داعى لەكسياسىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كوتەرگەن بولاتىن. ءبىراق، سوۆەتتەر وداعى قۇلاعان كەزدە، ءبىرقاتار ەلدەردە پوستسوۆەتتىك رۋبل اينالىمدا ءجۇردى. ءتىپتى، سول كەزدىڭ وزىندە اتالمىش ەلدەردە ءبىرىڭعاي ۆاليۋتا رۋبل قىلىپ جىبەرمەك بولعان. الايدا ول كەزدە گيپپەرينفلياسيا، ديەۆالۆاسيا جۇرگەندىكتەن بارلىق ەلدەر ودان باس تارتتى. سودان 1993 جىلى جاڭا رەسەي ءوزىنىڭ ءرۋبلىن شىعارا باستادى. ال ورتاق ۆاليۋتا ەنگىزۋ ول كەزدە ورىندالماي قالادى. ال 2005 جىلى ۆاليۋتا ەنگىزۋ تۋرالى ءسوز قوزعالعان كەزدە لۋكاشەنكو مەن پۋتين اسا ءبىر ىقىلاس تانىتقان جوق. ويتكەنى ول كەزدە ەكونوميكالىق جانە ساياسي احۋال تۇراقتى بولاتىن جانە ول كەزدە ەشقانداي "التىن" نەمەسە ونىڭ بالاماسى تۋرالى ەمەس، رەسەيلىك رۋبلگە كوشۋ كەرەك دەپ تانىلعان بولاتىن. ەندى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كەلەر بولساق، بيىلعى جاڭالىق 2025 جىلعا قاراي الماتى ەاەو-نىڭ قارجى ورتالىعىنا اينالاتىنى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋىلۋى بولدى.

- التىن - بۇل ەكونوميكالىق مايداننىڭ قارۋى ەمەس، بۇل سۋۆەرەنيتەتتى قارجىلىق جۇيە. جىل سوڭىنان بەرى قاراي رەسەيلىك ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانۋىمەن ، الەمدىك نارىقتاعى مۇناي باعاسىنىڭ ءتۇسۋى - رۋبلگە دەگەن سەنىمدى جوعالتتى. ال التىن وسىنداي قىسىل-تاياڭ كەزەڭدەگى تىعىرىقتان شىعاراتىن بىردەن-بىر جۇيە.

- مەنىڭ ءبىر كوزىم جەتكەنى، ءقازىر بۇكىل الەمدەگى مەديانىڭ ءرولى مەن ىقپالى وتە جوعارى. وسىنى پايدالانا وتىرىپ، ءبىز ەاەو-نىڭ ورتاق ۆاليۋتاسى "ەۆراز" نەمەسە "ەۆرازيالىق ۆاليۋتا" ەمەس "التىن" ەكەنىن ايتا بەرۋىمىز كەرەك. سوندا عانا، التىن حالىقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىپ، قۇلاعى ۇيرەنە بەرەدى. ودان كەيىن ورتاق ۆاليۋتانى ءسوزسىز "التىن" دەپ اتاۋعا بولادى. ءبىز ورتاق ۆاليۋتامىزدىڭ تامىرى التىن وردادان باستاۋ الاتىنىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.

اۋدارعان نۇرزات توعجان