پرەزيدەنتتى الدەكىمدەر ماقتاسا، ءبىر اۋىزدان ءبارىمىز ونى جاعىمپاز دەپ شىعامىز. شىن مانىندە ءبىز پرەزيدەنتتى سىيلاي الامىز با؟ قازىرگى پرەزيدەنتىمىز- كەشەگى حاندارىمىز عوي. ولاي بولسا، سول حانداردى قالاي سىيلادىق؟ مەنىڭشە سىيلاماق تۇرماق، بىزدەن حاندارىمىزعا ەشتەڭە بۇيىرماعان ەكەن.
الدەكىمدەر قازاقتا ەشقاشان مەملەكەت بولماعان دەپ داۋرىعا سويلەي باستاعاندا ەلباسىمىز «2015 جىل - قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن تويلايتىن جىل»،- دەپ ەسكەرتكەن ەدى. سودان نە كەرەك، توي دايىندىعى قازاق حاندىعى تۋرالى كينو تۇسىرۋدەن باستالماق بولعان. 2014 جىلدىڭ اياعىن كەلەر جىل- «قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعى» دەپ ايعايلاپ وتكىزدىك. كۇتكەن 2015 جىل باستالعان سوڭ، رەسمي ورىنداردان وسى جىلدىڭ نەگىزگى تويىنا قاراعاندا قوسىمشا تويلارعا دەگەن دايىندىقتىڭ قىزۋلىعى بىلىنگەن ەدى. جىلدىڭ العاشقى جارتىسى ءوتتى، ءالى سىبىس جوق. دۇرىلدەتىپ ايبىنى اسقاق ەلوردامىزدىڭ تويىن دا وتكىزدىك. ەلوردا تويى وتكەن سوڭ، بارىپ «قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن» وتكىزەتىنىمىزدى ەسكە الدىق. ۇكىمەت بيۋدجەتكە قاراسا، ماردىمدى اقشا قالماپتى. كينو تۇسىرەمىز دەگەن ۋادە بويىنشا حالىقتان اقشا جيناپ قامدانۋعا تۋرا كەلدى، سەبەبى مەملەكەتتىڭ قاراجاتىنان مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن قالاعان حاندارعا اقشا بۇيىرماپتى.
قازاقتا اتى تاريحتا قالعان نەشە ءتۇرلى استار وتكەن ەدى، ءقازىر باس باسىمىزعا اتا- بابامىزدىڭ اسىن وتكىزبەسەك تە، باتىر اتالارىمىزدىڭ اسىن وتكىزىپ، 200- 300 جىلدىقتارىن ەل كولەمىندە، ءتىپتى حالىقارالىق دارەجەدە وتكىزىپ ءجۇرمىز. رايىمبەك باتىر مەن ەر جانىبەكتىڭ 300 جىلدىعىنىڭ جانىندا ابىلاي حاننىڭ 300 جىلدىعى جەتىم قىزدىڭ تويىنداي وتكەنى بەلگىلى. باتىر بابالارىمىزدى ەسكە الىپ، ۇلى تويدى ەل ازاماتتارى، ۇكىمەتكە قاراماي –اق، كۇش بىرىكتىرپ حاندارىمىزدى ەسكە الىپ تۇرسا ودان دا مەرەيلى قىلىپ وتكىزەر ەدى.
ءار قالا، ءار وبلىسقا بارساڭىز قالانىڭ كىرە بەرىسىندە تاعى دا باتىرلارىمىزدىڭ ەسكەرتكىشەتەرى تۇرارى ءسوزسىز. تالدىقورعاننىڭ شەتىن قابانباي باتىر قورعاپ تۇرسا، الماتىنىڭ ەكى شەتىن رايمبەك پەن ناۋرىزباي باتىر قورعاپ تۇر. باسقا قالالاردا تاعى سولاي، ءار باتىردىڭ ەسكەرتكىشتەرى ورىن العان. باتىرى بار قازاقتىڭ حاندارى دا بولعان عوي. باتىرلارىمىزدىڭ باسىن قوسقان حاندارعا نەگە ورىن بۇيىرمادى ەكەن دەپ تاڭقالامىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ 24 جىل تاريحىندا 14 وبلىستا ارەڭ استانامىزدا عانا جانىبەك پەن كەرەيدىڭ ەسكەرتكىشى بار ەكەن. سوندا باسقا قالالارىمزعا وزگە دە حاندارىمزدى ورناتۋعا بولماي ما؟
قالالار مەن وبلىستاردىڭ اتتارى كىسى ەسىمىمەن اتالمايدى دەيدى. الايدا ءبىزدىڭ ەلدە ورىستىڭ پاتشاسىنا ءبىر وبلسىتىڭ اتى بەرىلگەنىن بىلەمىسىز؟ ەستەرىڭىزگە بولسا وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا «پەتروپاۆل مەن پاۆلودار كەرەي مەن جانىبەك دەپ اتالسىن» (http://old.qamshy.kz/؟p=16716) دەگەن ۇسىنىسىمىزدى دا جازىپ، قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي ورىستىڭ پاتشاسىمەن اتالعان وبلىستاردى ءوز حاندارىمىزعا الىپ بەرسەك دەگەن ەدىك. ينتەرنەت قولدانۋشى قاۋىمنىڭ قولداۋىنا يە بولسا دا، ۇكىمەت تاراپىنان ەشكىمنىڭ قۇلاعى ەلەڭ ەتپەدى.
ابىلاي حاننان باسقا حاندارىمىزعا كوشە دە بۇيىرماپتى. وسى ورايدا «قامشى» پورتالىندا بەرىك ءابدىعاليدىڭ ينتەرنەت-كونفەرەنسيا بارىسىنداعى جاۋابىنا دەن قويا كەتسەك : «ەرتەڭ قازاق حاندىعىن تويلايمىز دەپ وتىرعانىمىزبەن، قازاق حاندارى تۋرالى ءالى تولىق بىلمەيمىز. ءالى حالىق ابىلاي مەن ءابىلقايىر حاننان وزگەلەرىن بىلمەيدى. ەسكەرتكىش سول ەكەۋىنە عانا قويىلادى. كەرەي- ول تۇڭعىش حان. قازاقتىڭ تۇڭعىش حانىنا استانادان ءبىر كوشە بەرە المايمىز با؟ قاسىنان بولسىن ءبىر ۇلكەن كوشە - جانىبەك كوشەسى دەپ بەرىلسە. كەرەي-جانىبەك دەپ ءبىر كىشكەنتاي عانا كوشە بەرىپ قويىپتى. مەملەكەتتىڭ ىرگەسىن قالاعان حانداردىمىزدى ءالى باعالاي الماي جۇرگەنىمىزدى وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى. كەرەي-جانىبەك كوشەسى استانانىڭ تورىندە ەمەس، ءبىر شەتىندە. ولار قازاقتىڭ ەڭ ۇلكەن حاندارى، ءارقايسىسى بىرگە باسقاردى دەۋگە بولمايدى، جەكە باسقاردى. كەرەي 14 جىل باسقارسا، جانىبەك 9 جىل باسقاردى. باسقارۋ ارالىعىندا 10 جىل ايىرماشىلىق بار. ال قازىرگى قازاقتىڭ ءبۇتىن جەرىن الىپ بەرگەن - قاسىم حاننىڭ ەشقانداي ەسكەرتكىشى، كوشەسى دە جوق قوي. قازاق حاندىعىن تويلاعاندا استانادان، الماتىدان، بۇكىل قازاقستاننىڭ قالالارىنداعى لەنيننىڭ اتىنداعى كوشەلەردى رەسپۋبليكا دەمەي، ءبارىن قاسىم حان دەپ بەرۋگە بولار ەدى».
مىنە بۇنىڭ ءبارى - قازىرگىنىڭ حانى دا، قاراسى دا ويلانا جۇرەر ماسەلەلەر. «اتاڭا نە قىلساڭ، الدىعا سول كەلەدى» دەگەندەي جانىبەك پەن كەرەي حاننان باستاپ كەنەسارىعا دەيىنگى حاندارىمىزدى، ۇلت كوسەمى ءاليحاندى، كەشەگى قازاققا 40 قالا سىيلاپ كەتكەن كەمەڭگەر باسشى دىنمۇحامەت قونايەۆتى قۇرمەتتەي الماساق، كەلەر ۇرپاققا بۇگىنگى باسشىلاردىڭ دا ابىرويى بولا قويماس. وتكەننەن ونەگە ءتۇيۋدى ولارعا ءبىز ارەكەت ارقىلى ۇيرەتە الامىز.
تۇردىبەك قۇرمەتحان
