ءسۇيىنبايعا ەسكەرتكىش اشىلدى

    Darkhan Muqantegi
    ءسۇيىنبايعا ەسكەرتكىش اشىلدى

    جامبىل اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ الدىندا حالىق اقىنى ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ 200 جىلدىعىنا وراي ەڭسەلى ەسكەرتكىشى بوي كوتەردى. بۇل تۋرالى قامشى پورتالى ايقىن-اقپاراتقى سىلتەمە جاساي وتىرىپ حابارلايدى.

    تاستۇعىردىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىن شاھار باسشىسى باۋىرجان بايبەك پەن سەنات دەپۋتاتى، قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى نۇرلان ورازالين اشتى. 

    باۋىرجان بايبەك، الماتى قالاسىنىڭ اكىمى:
    – ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ  «قا­زاقتىڭ بۇكىل تاريحى – بىرىگۋ تا­ريحى، تۇتاستانۋ تاريحى» دەگەن بو­لا­تىن. ءسۇيىنباي بابامىزدىڭ دا جىر­لارى حالىقتى اۋىزبىرلىككە، تۇ­تاس­تىققا شاقىرادى. اقىننىڭ كوپ­ءتىڭ مۇڭىن ايتىپ، «ءبورىلى بايراق اس­تىنا ءيسى قازاق بالاسىن بىرىك­ءتىر­سەم» دەگەن يدەياسى بۇگىنگى تاڭدا ءجۇ­زەگە اسىپ وتىر. 

    ءسۇيىنباي اقىننىڭ 200 جىلدىق مەرەيتويى ەلىمىزدىڭ بار­لىق وڭىرلەرىندە اتالىپ وتۋدە. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ۇيىت­قى بولۋىمەن استانا قالاسىندا وتكەن عىلىمي-تاجىريبەلىك كون­فەرەنسيا مەرەكە­-لىك كونسەرتكە ۇلاستى. سونداي-اق پارتيانىڭ قولداۋىمەن قالامگەر اعا­مىز روللان سەيسەنبايەۆ «ۇلى جازۋ­شىلار مەن ويشىلدار» سە­ريا­سىمەن ءسۇيىنباي مەن جامبىل اتا­لارىمىزدىڭ جىر جيناعىن باسىپ شىعاردى. 
    ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ شايىردى جەتىسۋ اقىندارىنىڭ ال­تىن ءدىڭ­گەگىنە تەڭەۋى كەزدەيسوقتىق ەمەس. اقىننىڭ قايراتكەرلىك كەلبەتى ايگىلى قاتاعانمەن ايتىسىندا جان-جاقتى كورىنسە، ماي­لىقوجا، تە­زەكتو­رە­مەن بولعان ءسوز سايىسىندا ونىڭ باتىرلىق رۋحى، قايسار مىنەزى سۇلۋ جىر بولىپ توگىلدى. ول – ايتىس ونەرىن جا­ڭا بيىككە كوتەرىپ، تاقىرىپ اياسىن كەڭەيتكەن جاسامپاز تۇلعا. زامانى قايشىلىقتارعا تولى بابامىزدىڭ سۇرانشى، ساۋرىق، وتەگەن، قاراساي باتىرلارعا ارنالعان تاريحي جىر-تولعاۋلارى حالىقتى وتارشىلدىققا قارسى تۇرۋعا شا­قىردى. تاۋەلسىز ەل بولۋعا ۇندەدى. ەرلىكتى، بىرلىكتى جىرلادى. ءسۇيىنباي­دىڭ اقىندىعى تەك قازاق قاۋىمدىعىنا ەمەس، كورشى ورتا ازيا حالىقتارىنا دا جاقسى تانىس بولدى. ول قازاق-قىرعىز حالىق­تارىنىڭ دوستىق قارىم-قاتىناسىن نىعايتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوستى. «ماناس»، «ءرۇس­تەم-داستان»،«توتىناما» سياقتى ەكى ەل ارا­سىندا كەڭ تاراعان ەت­نيكالىق داستانداردى وزىنشە مانەر­مەن تاڭدى-تاڭعا ۇرىپ جىرلادى. 
    ۇلى بابالارىمىزدىڭ اسقاق ارماندارى ورىندالىپ، ەلىمىز تاۋەل­سىزدىككە قول جەتكىزدى. ەندى ولاردىڭ شىعارمالارىن ءتۇ­گەندەپ، رۋحىنا ارناپ ەسكەرتكىشتەر قويىپ جاتىرمىز. ايبىندى ايتىسكەر اقىن، ادۋىندى جىرشى، قازاق پوەزياسىنىڭ الىبى ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ قۇرمەتىنە ارنالعان ەسكەرتكىشتىڭ اشى­لۋى قۇتتى بولسىن!
    بۇدان كەيىن ءسوز العان الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى امان­دىق باتالوۆ ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ الماتى وبلىسى، جامبىل اۋدانى قاراقاستەك جەرىندە تۋىلعانىن ايتا كەلىپ، مەرەيتوي قار­ساڭىندا اتقارىلىپ جات­قان ىستەرگە توقتالىپ، حالىقتى الداعى جوسپارلارمەن قۇلاعدار ەتتى.
    – استانا قالاسىندا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قولداۋى­مەن جانە حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۇيىمداستى­رۋىمەن «الاتاۋدىڭ اقيىعى» اتتى حالىقارالىق كونفەرەن­سيا ءوتتى. ودان كەيىن ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن الماتى وب­لىسىنان ءبىر توپ دەلەگاسيا جانە ءسۇيىنباي اتىنداعى فيلار­مونيا ارتيستەرى تۇركياعا بارىپ، ەكى-ۇش قالاسىندا كونسەرت بەردى. انكارا قالاسىنىڭ ءدال تورىندە تۇركىتىلدەس حالىقتار اراسىندا اتاعى جايىلعان اقىننىڭ قۇرمەتىنە كەرەمەت ساياباق اشىلدى. ءبىزدى قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىسى جانسەيىت ءتۇي­مەبايەۆ پەن تۇركسوي-دىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ ەرەكشە قولدادى. سول جولى اتالمىش ساياباققا «بابامىزدىڭ ەسكەرتكىشىن قويامىز» دەپ ۋادە بەرىپ كەلدىك. ءقازىر وسى ماقسات­تا جۇمىس ىستەلۋدە. بۇدان بولەك، توي قار­ساڭىندا اۋىلدىڭ جولىن جوندەپ، ءسۇيىنباي اتامىزعا مەكتەپتىڭ اتىن بەردىك. الداعى قازان ايىندا اس وتكىزىپ، بايگە ۇيىمداستىرامىز، – دەدى اماندىق عابباس ۇلى. 
    جيىن بارىسىندا اقىن-جازۋشى نۇرلان ورازالين، روللان سەي­سەن­بايەۆ جانە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇرمەت­ءتى اكادەميگى تولەگەن قوجامقۇلوۆ، م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستي­تۋتىنىڭ ديرەكتورى ءۋاليحان قاليجان ءسوز ءسوي­لەسە، بەلگىلى اقىن سەرىك قالييەۆ جىردان شاشۋ شاشتى. 
    «ءسوزدىڭ ءپىرى  – ءسۇيىنباي» اتالعان ەكىنشى ءبولىمدى گاسترول­دىك-كونسەرتتىك ءبولىم باسشىسى امانتاي بەرعالييەۆ جۇرگىزىپ، ءسۇيىن­باي ارون ۇلىنىڭ وسيەت-تەرمەلەرىنە كەزەك بەردى. ن.تىلەندييەۆ اتىنداعى اكادەميالىق فولكلورلىق-ەتنوگرا­فيا­لىق «وتىرار سازى» وركەسترى، ءانشى-جىرشى ەربولات شالدى­بەكوۆ، ماقپال توقتاعان جانە باسقا دا ءداستۇرلى انشىلەر ونەر كور­سەتىپ، سوڭىنان اقىن رۋحىنا قۇران با­عىشتالدى. 
    مەكەمە ديرەكتورى اقان ءابدۋالىنىڭ ايتۋىنشا، «مەنىڭ ءپىرىم – ءسۇيىنباي، ءسوز سويلەمەن سىيىنباي» دەپ جىرلاعان جامبىل مەن ۇستازى ءسۇيىنبايدىڭ رۋحىنىڭ ءبىر جەردە توعىسۋى – قۋانارلىق جاعداي. كەيىنگى جاستارعا – تاعلىم، ۇرپاققا –  ونەگە!

     

    قاتىستى ماقالالار