بيىل «حابار» اگەنتتىگىنىڭ قۇرىلعانىنا – 20 جىل. ءقازىر اگەنتتىك تۇڭعىشى «حابار» باستاعان ءتورت تەلەارنادان تۇراتىن تاتۋ وتباسىعا اينالعان.
وعان قوسا، جاڭا تەليەۆيزيالىق ماۋسىمدا ەلىمىزدىڭ باس ارناسى جارقىن جوبالارمەن كورەرمەنىن تاڭعالدىرىپ جاتقانى تاعى بار. 20 جىل ىشىندە الىپ اگەنتتىك تەك اقپاراتتىق حولدينگ قانا ەمەس، ۇلكەن قوعامدىق-ساياسي ورتالىققا اينالىپ ۇلگەردى. وسى جانە باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەرگە قاتىستى سۇراقتارىمىزدى ءبىز «حابار» اگەنتتىگىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ايدوس ۇكىبايەۆقا قويعان ەدىك.
– ايدوس ىدىرىس ۇلى، ءسىز 18 جىلدان بەرى تابان اۋدارماي، «حابار» ارناسىندا تاباندى قىزمەت ەتىپ كەلەسىز. جۋرناليستيكاداعى جولىڭىزدى وسى ۇجىمدا قاراپايىم تىلشىلىكتەن باستاپسىز. كەيىنگى 4 جىلدان بەرى تۇتاس اگەنتتىكتىڭ ءتوراعاسىسىز. شارشاعان جوقسىز با؟
– «حابار» – مەنىڭ ەكىنشى ءۇيىم. ال ۇيدەن، ونداعى ۇيىمشىل، ۇجىمشىل وتباسىداي بولىپ كەتكەن ارىپتەستەرىمنەن، قىزىق شىعارماشىلىق پروسەستەن قاجىعان ادامدى ءالى كورگەن ەمەسپىن.
– وسىلاي جاۋاپ بەرەرىڭىزدى ءبىلىپ ەدىك. بيىلعى جاڭا ماۋسىمعا جاقسىلاپ دايىندالعاندارىڭىز كورىنىپ تۇر. نەنىڭ ەكپىنى؟
– ءيا، ول راس. تەك بيىلعى ەمەس، ءبىز ءار ماۋسىمعا تىڭعىلىقتى دايىندالامىز. جۋرناليست دەگەندە، ونى ديقانمەن سالىستىرعىم كەلىپ تۇرادى. سول ديقاننىڭ جىل ون ەكى ايدا ءبىر ءساتى بولادى. قىستىڭ قىتىمىر ايازىنان كەيىن، كۇن قىزىپ، جەر بۋسانعاندا، ول دا باسقالار سياقتى نەمەرەسىن الىپ، قۇداسىنا بارىپ، راحاتتانىپ قىدىرعىسى كەلەدى. ءبىراق ءدال سول ۋاقىتتا ديقاندار شارۋانىڭ ءبارىن تاستاپ، جەرگە جابىسادى. بار بولعانى 10 كۇن. 10 كۇندى قاپى جىبەرمەي، ەگىنىڭدى ەگىپ قويساڭ، كەيىنگى نەسىبەڭ دايىن. ءبىزدىڭ تەليەۆيزيادا دا سونداي. ءاربىر تەليەۆيزيالىق ماۋسىم – ءبىز ءۇشىن الگى ديقاننىڭ ون كۇنىندەي كورەرمەءنىمىزدىڭ سەنىمىن بەكىتىپ، ىقىلاسىن وياتىپ الۋعا تاپتىرماس مۇمكىندىك، تولاسسىز ناۋقان.
– اگەنتىككە قاراستى ارنالار جاڭا ماۋسىمعا قانداي توسىنسىيلار ازىرلەدى؟
– وتكەن جىلدارى كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالىپ، ەل بويىنشا ەڭ جوعارى رەيتينگ جيناعان «بەنەفيس – شوۋ» جوباسى مەن «دۋ-دۋمان» ءازىل-سىقاق باعدارلاماسىنىڭ جاڭا ماۋسىمى باستالدى. بيىلعى ماۋسىمدا مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان «يا – چەمپيون» اتتى ويىن-ساۋىقتىق باعدارلاما جارىق كوردى. بۇل – «نۇر وتان» پارتياسىمەن بىرلەسكەن جوبامىز. «جاندى داۋىس» مۋزىكالىق شوۋىنا كورەرمەندەر تاراپىنان دا قىزىعۋشىلىق جوعارى. وسى ايدا قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ ويلاپ جۇرگەن ارماندارىن ورىنداۋعا كومەكتەسەتىن «ارمان قاناتىندا» اتتى الەۋمەتتىك-يميدجدىك جوباسى كورەرمەنگە جول تارتپاق. تانىمال مادەنيەت جانە عىلىم قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن ارقاۋ ەتكەن «تاعدىر جولى» اتتى دەرەكتى باعدارلامالار سيكلى دا شىعۋدا. سونداي-اق ءبىزدىڭ اگەنتتىككە قاراستى «24 KZ»، «ءبىلىم جانە مادەنيەت»، «Kazakh TV» ارنالارى قالىپتاسقان داستۇرگە سايكەس، جاڭا ماۋسىمعا تىڭ دۇنيەلەر ازىرلەۋدە. كۇزگى ماۋسىمدا وسى ارنالاردىڭ ەفيرىنەن «قازىنالى مەكەن»، «بەيمالىم قازاقستان»، «ءومىر جولى»، «جىلدار... جىرلار»، «جاڭا جىبەك جولى»، «شىنايى ءومىر» جانە ت.س.س. كوپتەگەن تەلەجوبالار ەفيرگە شىقپاق.
– «حابارداعى» بۇرىننان شىعىپ كەلە جاتقان باعدارلامالاردىڭ دەنى ۋاقىتىن وزگەرتىپ، كەيىپكەرىن كۇردەلەندىرىپ جاتىر. بۇل دا سول جاڭا ماۋسىمنىڭ قاربالاسى ما؟
–ءيا، قوعامدىق-ساياسي باعىتتاعى «جەكپە-جەك»، «ءبىزدىڭ ءۇي» توك-شوۋلارى، «ورتالىق حابار» مەن «ارنايى حابار» باعدارلامالارى جۋرناليستىك زەرتتەۋ جانرىن كۇشەيتتى. يراك ەلەكەيەۆ اعامىز جۇرگىزەتىن «كوزقاراس» باعدارلاماسى ساسكە ۋاقىتىنان اۋىسىپ، سالماقتى پىكىر ايتىلاتىن تۇنگى ينتەللەكتۋالدى-تانىمدىق حابار فورماتىنا ءوتتى.
باستى ارنانىڭ رۋحاني ينتەگراسيانى بايىتاتىن جوبالارعا ءاردايىم اقپاراتتىق قولداۋ كورسەتىپ وتىراتىنىن دا ايتا كەتەيىن. بيىل العاش رەت حالىقارالىق «بالا turkvision» بالالار ءان بايقاۋىنا باس اقپاراتتىق دەمەۋشى بولساق، ەندى جەلتوقسان ايىندا ىستامبۇلدا وتەتىن اقتىق باسەكەنى كورسەتەتىن بولامىز. الدا وتەتىن «Turkvision-2015» بايقاۋىن دا ونەرسۇيەر قاۋىم تەك ءبىزدىڭ ارنادان تاماشالاي الادى. ءبىز ەندى ءسوزءدىڭ شىنى كەرەك، تەك مەملەكەتتىك تىلدە اقپارات تاراتاتىن ارنا ەمەسپىز. ءتىل تازالىعىن ۇستاۋعا مىندەت قويىلىپ وتىرعان جوق جانە ءبىزدىڭ بۇل تۇرعىداعى ميسسيامىز ءسال باسقاشا. ءسىز قازاقستاننىڭ كوپۇلتتى، اركىمءنىڭ ءتىل، سەنىم بوستاندىقتارىنا قول سۇعىلمايتىن جانە ولار اتا زاڭىمىزبەن قورعالاتىن مەملەكەت ەكەنىنە كەلىسەتىن شىعارسىز. ءارى دەسە، ءنامى قازاق بولعانىمەن، تەرىسىن قىرناساڭ، ىشىنەن باسقا ۇلتتىڭ دىلىندە، باسقا مادەنيەتتىڭ ىقپالىنداعى تالاي قانداسىمىز تاعى بار ەكەنىنە دە كەلىسەرسىز. قارماققا قۇرتتى قىستىرعان سياقتى، مۇنداي الا-قۇلا كونتينگەنتتى وزگەنىڭ القىزىل ونىمىنە، سول ءونىمنىڭ ارتىنداعى يدەولوگياسىنا، ەكسپانسياسىنا اۋىپ كەتپەۋى ءۇشىن دە قازاق ءتىلىمەن قاتار ورىس ءتىلىن قولدانۋعا تۋرا كەلەدى. ەگەر ءبىز ازىرشە قازاق تىلىندە سويلەمەيتىن قازاقتار مەن وتانداستارىمىزعا مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار ورىس تىلىندە دە اقپارات بەرىپ، قىزمەت كورسەتپەسەك، ەرتەڭ ولاردىڭ وزگە ەلدەردىڭ تەلەارنالارىن عانا كورەتىن، بىزگە جاتباۋىر سۋبەكتىلەرگە اينالىپ شىقپاسىنا كىم كەپىل!؟
سولاي بولا تۇرا، «حابار» ارناسىنداعى ءقازاقتىلدى باعدارلامالاردىڭ ۇلەس سالماعى 63-65 پايىزدىڭ اينالاسىندا. ەسىڭىزدە بولسا، بۇل كورسەتكىش وتانىمىزداعى قازىرگى قازاق پەن وزگە ۇلىستاردىڭ سان پروپورسياسىمەن دە شامالاس. باستىسى، قازاق تىلىندەگى باعدارلامالارعا دەگەن سۇرانىس جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى جانە ءبىز سونىڭ تامىرىن باسا وتىرىپ، سانىن ارتتىرىپ جاتىرمىز. سوندىقتان ەلباسىمىز ايتپاقشى، «ۋاقىت ءبىزدىڭ پايدامىزعا جۇمىس ىستەپ جاتىر». تۇسىنگەن ادامعا بۇدان ارتىق توقتام جوق.
ءبىز شەتەلدىك ونىمدەر تانىپ وتىرعان قۇندىلىقتار ساياساتىن جاي عانا كورسەتكىمىز كەلمەيدى. «سەن ناعىز قازاقسىڭ، ءبىزدى كور، ال سەنىڭ ءتىلدى مەڭگەرۋىڭ مۇشكىل ەكەن، وندا قارايتىن ارناڭدى ءوزىڭ تاپ» دەگەن سولاقاي ساياسات ءبىزدىڭ جاعدايعا كەلمەيدى. ءبولۋ وڭاي، بىرىكتىرۋ قيىن. قيىن بولسا دا، ءتىلدى بىلۋ-بىلمەۋ دەڭگەيىنە قاراماي، ازاماتتارىمىزدى ورتاق قازاقستاندىق قۇندىلىقتار توڭىرەگىندە تاربيەلەۋ – مىنە، وسى بىزگە ارتىلعان ميسسيا.
– «حابار» ارناسى ءتىل تازالىعىن ساقتامايدى، شۇبار ءتىلدى ونىمدەر بار» دەگەن سىن ورىنسىز دەمەكسىز عوي. سولاي ما؟
– ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىن. جاڭا ماۋسىمدا سەگىز سەريال جارىق كورەتىن بولسا، سونىڭ تەك ەكەۋى عانا قوس تىلدە. ال قالعان تەلەحيكايالار تازا قازاق تىلىندە. «قىز جولى» سەريالى، «كورشىلەر» كومەدياسى، «باسەكە» تەلەحيكاياسى، «قۇستار ءانى»، «اقىلدىڭ كىلتى» فيلمدەرى بولسىن.
مىنانى دۇرىس تۇسىنەيىكشى، سىن سىندارلى بولسا، ونى ءوز باسىممەن قابىلداۋعا ءازىرمىن. «حابار» دەسە، جۇرت ونى تەك جاقسى كورىپ تۇرۋى قاجەت دەگەن نارسيسسيزم دەرتى بويىمىزدا جوق. بۇل «حابار» اگەنتتىگىندە قىزمەت جاساپ وتىرعان 1400-دەن اسا ادامنىڭ دا كورپوراتيۆتىك قىلىعى دەپ ايتا الماس ەدىم. سولاي ەمەس پە؟ ەندەشە، سىن بولسىن، ءبىراق شىن بولسىن. ال مەملەكەتتىڭ يدەولوگياسىن، سول يدەولوگيانىڭ باستى اقپاراتتىق قاينار كوزى بولىپ وتىرعان ارنانىڭ ساياساتىن تۇسىنبەي، تۇسىنسە دە، تۇسىنبەگەن سىڭاي تانىتىپ، كوپە-كورىنەۋ ايىپ تاعىپ، نەگىزسىز جالا جاپقان اسىرەبايبالامشىلاردىڭ ءسوزىن مەن سىن دەگەن ساناتقا جاتقىزا المايمىن. ءسىز دە ايىپ ەتپەڭىز، ولار دا ايىپ ەتپەسىن.
گەگەل ايتپاقشى، «ءبىز اۋرۋمىز جانە سوعان ءوزىمىز ەمشىمىز». تالاپ ەتەيىك، ءبىراق قازاقستاننىڭ پوليەتنيكالىق جاعدايىن، ەلباسىمىزدىڭ وسىعان بايلانىستى جاساپ وتىرعان مايدان قىل سۋىرعانداي ساياساتىن دا تۇسىنەيىك تە. مىناداي ءتامسىل بار ەدى: سابىرلىنى جايباسار، اقىلدىنى ايار، ساقتى قورقاق كورمە دەگەن. سپينوزانىڭ ءوزى “جەك كورمە. ءتۇسىن!” دەمەي مە؟ ءبىز ىستىق سۋ اعاتىن كراننان قولدان سۋىق سۋدى اعىزىپ وتىرعان جوقپىز.
– بيىل «حابار» ارناسى 20 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىر. مەرەيلى كۇنگە وراي نە دايىنداپ جاتىرسىزدار؟
– مەرەيتويىمىزدىڭ قۇرمەتىنە كوپتەگەن تانىمدىق حابارلار ۇسىناتىن بولامىز. مىسالى، ۇلى ابايدىڭ قارا سوزدەرىنە ارنالعان 12 بولىمنەن تۇراتىن دەرەكتى سەريال ءبىزدىڭ 20 جىلدىق تويىمىزعا قاراي كورەرمەنىمىزگە ۇسىنار جاۋھاردىڭ ءبىرى بولماق. «حاباردىڭ» 20 جىلدىق تاريحىندا ءىز قالدىرعان تۇلعالارىمىزدى تۇگەندەپ، ارنايى دەرەكتى فيلم دە دايارلاپ وتىرمىز. بۇل ەندى ەفيرگە قاتىستىسى. ال بىلايعى «ەفيردە» ءىس-شارالاردى باستاپ كەتتىك. 20 جىلدىعىمىزعا قاراي استانادا 20 ءتۇپ اعاش وتىرعىزۋدان باستاپ، فۋتبول ءتۋرنيرىن ۇيىمداستىرۋ، كىتاپ شىعارۋ، ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «حاباردىڭ» ءدارىسحاناسىن اشۋ دەگەن شارالار تولىپ جاتىر. ءبىراق باستىسى، ەستە قالاتىنداي تويلاۋ ەمەس قوي. ءبىز ءوسىپ جاتىرمىز، ءبىز دامىپ جاتىرمىز. «EuronewsSA» اقپاراتتىق ارناسىنىڭ باس ديرەكتورى مايكل پيتەرستىڭ «حابار» اگەنتتىگىنىڭ ءۇشىنشى تاۋەلسىز ديرەكتورى بولۋى، ەۋرونيۋسپەن ۇزاقمەرزىمدى ارىپتەستىككە وتىرۋىمىزدان باستاپ كورپوراتيۆتىك باسقارۋدى وزگەرتۋ، قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ، كرەاتيۆتى دۇنيەلەر ۇسىنۋعا بەت الۋ – اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن دۇنيە كوپ، شۇكىر. ەڭ نەگىزگىسى، «حابار» ءوزىنىڭ باستى ساياسي، رەسمي، مەملەكەتتىك جاڭالىقتاردى ءبىرىنشى تاراتار اقپاراتتىق ورتالىق دەگەن برەندىن ساقتاپ كەلە جاتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راقمەت!
دەرەككوز: ايقىن-اقپارات
