16 جەلتوقسان – كۇنتىزبە بويىنشا مەملەكەتتىك مەرەكە. مەرەكە بولعاندا دا ەلىمىزدىڭ باس مەرەكەسى - تاۋەلسىزدىك كۇنى. الەمدەگى قازاق اتاۋلى، بارلىق قازاقستاندىقتار زور ماقتانىشپەن اتاپ ءوتۋى ءتيىس وسى كۇندى بۇگىندە حالىقتىڭ ءبىر بولىگى جاي عانا دەمالىس كۇنى رەتىندە قابىلداسا، قولىندا بيلىگى بار، جوق دەگەندە ءبىر مەكەمەنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان باسشىلار ءۇشىن قورقىنىش پەن ۇرەيگە تولى كۇن بولىپ وتىر. جەلتوقسان جاقىنداعاننان-اق جاڭا جىل مەرەكەسىنىڭ داقپىرتىمەن تاسادا قالاتىن بۇل كۇندى لايىقتى اتاپ وتۋگە جاساندى توسقاۋىلدار دا جوق ەمەس.
الماتىدا 16 جەلتوقسان قارساڭىندا قالا بيلىگى مەن قۇقىق قورعاۋ، قاۋىپسىزدىك ورگاندارى ەرەكشە ساقتىق شارالارىنا كىرىسەدى. ءتىپتى، كوپتەگەن مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارى وقۋ كەستەسىنە بەلدەن باسىپ، وزگەرىس ەنگىزىپ، ايدىڭ العاشقى ون كۇندىگى اياقتالا سالا ستۋدەنتتەردى تاراتىپ جىبەرەدى. جاڭا جىل قارساڭىندا ەمتيحان تاپسىرۋ ءۇشىن قايتا جينايدى سوسىن. ەمتيحاندارىن تاپسىرعان ستۋدەنتتەر ءبىر اپتا، ۇزاسا ون كۇننەن سوڭ قايتادان دەمالىسقا شىعادى. ءبىر اي ىشىندە الماتى مەن اۋىل اراسىندا وسىلاي ەرسىلى-قارسىلى ەكى رەت قاتىناۋ ستۋدەنتتەر ءۇشىن، ەڭ الدىمەن ولاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن قوسىمشا قارجىلىق شىعىن ەكەنى ءسوزسىز.
بۇل جاعداي سوڭعى ون جىل كولەمىندە الماتىداعى جوعارى وقۋ ورىندارىندا تۇراقتى قايتالاناتىن بەيرەسمي داستۇرگە اينالعان. جەلتوقسان تۋىسىمەن وقۋ ورىندارىنىڭ جاتاقحانالارىندا ءتارتىپ كۇشەيتىلىپ، اۋىلىنا قايتاتىن، الماتىدا قالاتىن ستۋدەنتتەردىڭ ءتىزىمى جاسالادى. ءتىپتى، كەي ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ باسشىلىعى ستۋدەنتتەرى مەن ولاردىڭ تۋىستارىنىڭ بايلانىس تەلەفوندارىنا دەيىن ناقتىلاپ جاتادى. بىلايشا ايتقاندا، الماتىلىق ستۋدەنتتەر وسى ايدىڭ ورتاسىندا شارتتى تۇردە سوتتالعان جاننىڭ كەبىن كيەدى. «ازات ەلدىڭ ەركىن ازاماتىمىز» دەگەن ۇعىم بىرنەشە كۇنگە ماڭىزىن جويادى. قوعام مەن مەملەكەت تىنىشتىعى ءۇشىن ءقاۋىپتى ەلەمەنت سانالاتىن سول قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ءبىر بولىگى قايتادان تاۋەلدىلىك قامىتىن كيەدى.
مۇنداي تۇسىنىكسىز قۇبىلىس تەك ستۋدەنتتەر ءۇشىن عانا ەمەس، وقىتۋشىلار قاۋىمى ءۇشىن دە ۇلكەن قولايسىزدىقتار تۋدىرىپ كەلەدى. سەبەبى، «تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىن اتاپ ءوتۋ كەزىندەگى قاۋىپسىزدىك شارالارىن قامتاماسىز ەتۋ» ماقساتىندا وقۋشىلاردان كەزەكشىلىك تاعايىندالىپ، ءمۇعالىم بىتكەن كۇندىز ورتالىق الاڭدى تورىپ، تۇندە جاتاقحانالارعا تۇنەۋگە ءماجبۇر بولادى. وسىلاي رەسمي تۇردە دەمالىس كۇنى بولىپ بەلگىلەنگەن مەرەكەدە جۇمىستا ءجىپسىز بايلانعان وقىتۋشىلار دا ابىگەرگە تۇسەدى.
ويلاپ قاراساڭىز مۇنداي تۇسىنىكسىز جايتتار مەملەكەتتىك مەرەكەگە كولەڭكە ءتۇسىرىپ، ونىڭ ەلدىك پەن ەگەمەندىك تۇرعىسىنداعى ماڭىزدىلىعىن جويادى. جۇرتتىڭ نارازىلىعىن تۋعىزادى. حالىق بولىپ اتاپ وتەتىن، تاۋەلسىزدىك جولىندا قۇربان بولعان اپتال ازاماتتاردى ەسكە الاتىن ازا كۇنى وسىلاي قولدان جاسالعان ءتۇرلى كەدەرگىلەر سالدارىنان تاريحتان تاعلىم الىپ، وتكەنگە كوز جۇگىرتەتىن، ەگەمەنبىز دەپ ەڭسە كوتەرەتىن مازمۇندى شارالارمەن كومكەرىلمەي كەلەدى. رەسمي مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە بۇل مەرەكە تەك ورتا مەكتەپتەردە سىنىپ ساعاتى، اشىق ساباق تۇرىندە عانا اتالىپ وتىلەتىندەي ويعا قالامىز. ەركىن رۋحتى پاش ەتۋى ءتيىس مەرەكە كوپشىلىكتى وسىلاي كىرىپتاپ، تاۋەلدى كۇيگە تۇسىرەدى.
باس مەرەكەنىڭ وسىلاي سيقىن كەتىرىپ، كوپشىلىككە جاعىمسىز بەينەدە كورسەتىپ جۇرگەندەر دە بىلە بىلسەك، ەشقانداي بيلىك بيىگىندەگى تۇلعالار نەمەسە رەسمي تىيىم سالاتىن زاڭ-زاكۇن ەمەس، كولەڭكەسىنەن قورىققاندىقتان كوزىنە قوس كورىنەتىن، ەل مەرەيىنەن گورى، استىنداعى تاعىنا، از-ماز مانسابىنا قاتتى الاڭدايتىن ورتان قول باسشىلار. «شاش ال دەسە، باس الۋ» قاعيداسى مۇندا دا كورىنىس بەرەدى. ايتپەسە، تاۋەلسىزدىك كۇنى 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى ەكەن دەپ «ساقتىق جاساڭدار!» دەگەن ەشكىم جوق. زاڭ دا ەشبىر مەرەكەنى الالامايدى. ءارقايسىسىنىڭ تاريحي، ساياسي، قوعامدىق ماڭىزىنا قاراي باعا بەرەدى. قايتا، 86-نىڭ جەلتوقسانى مەن تاۋەلسىزدىك كۇنىن بايلانىستىرا وتىرىپ، وسى ۇعىمنىڭ ءمان-ماڭىزىن بارىنشا اشۋعا بولادى ەمەس پە؟! تاۋەلسىزدىك وتاردا بولعان قاي ەل بولماسىن وڭايلىقپەن كەلمەيتىنى بەلگىلى. الەمنىڭ كوپ ەلىندە تاۋەلسىزدىك مەيرامى قانشاما ادام كوز جۇمعان قاندى قىرعىندارمەن، اتىشۋلى ريەۆوليۋسيالارمەن استاسىپ جاتىر. بىزدە دە سولاي. بۇل رەتتە ەڭ الدىمەن ەگەمەندىكتىڭ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرمايتىن ب ا ق ەكەنى، تالاي تار جول، تايعاق كەشۋلەر ارقىلى عانا قول جەتكىزەتىن قاستەرلى قۇندىلىق ەكەنى ەسكەرىلۋى كەرەك.
بيىل جيىرما ءتورت جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان باس مەيرامدى تاعى دا وسىلاي نەگىزسىز ۇرەي مەن تۇسىنىكسىز قورقىنىش قۇرساۋىندا قارسى الماقشىمىز. بيىل دا قالاداعى ستۋدەنت جاستار ەرتە تاراتىلدى. جاپپاي كوپشىلىك شارالار ەشبىر وبلىستا، الماتى مەن استانادا جوسپارلانىپ وتىرعان جوق. جىلدى قورىتىندىلاپ، ەلگە ەڭبەگى سىڭگەن جاندارعا باس مەرەكەنىڭ مەرەيىن اسىرىپ تاپسىرىلۋى ءتيىس جۇلدەلەر مەن ماراپاتتار ادەتتەگىدەي كۇنى-بۇرتىن تابىستالىپ قويدى. تاعى دا قوعامدى تۇسىنىكسىز قورقىنىش كەزۋدە...
سونىمەن، ەرتەڭ – دەمالىس...
