بىرنەشە اۆتونوميالى رەسپۋبليكالاردىڭ باسىن قوسقان رەسەي فەدەراسياسى قۇرامىنداعى كەي حالىقتاردىڭ تاۋەلسىزدىك جاريالايتىنى تۋرالى اڭگىمەلەر بۇعان دەيىن دە ايتىلىپ ءجۇر. ازىرگە رەسەي قۇرامىنداعى اۆتونوميالار ەگەمەندىك الۋ تۋرالى اشىق مالىمدەمەلەر جاساماسا دا، ونداعى كەي ساياسي سەركەلەردىڭ امبيسيالارى مەن رەسەيدىڭ قازىرگى تاڭداعى اۋىر ەكونوميكالىق جاعدايى مەن ساياسي احۋالى بۇل بولجامداردىڭ شىندىققا اينالۋىنا العىشارت بولارى انىق. رەسەيلىك «retrans24» سايتىندا جاريالانعان ماقالادان وسىنداي وي تۇيۋگە بولادى.

حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ءبىر توبى رەسەي فەدەراسياسىنىڭ ىدىراۋى 2017 جىلى باستالادى دەپ وتىر. ول پىكىرلەرگە سۇيەنسەك، بولشەكتەنۋ قاپ تاۋىنان باستالادى. بۇل ىدىراۋعا تۇركيا ىقپال جاسايدى. الدىمەن تۇرعىندارىنىڭ باسىم بولىگىن شەشەندەر قۇرايتىن، تۇرعىندار اراسىندا ورىس دياسپوراسى جوققا جاقىن شەشەن رەسپۋبليكاسى بولىنەدى. شەشەندەرمەن قاتار داعىستان دا كوپ ۇزاماي ورىس شەكپەنىنەن شىقپاق. بۇل وڭىرلەردىڭ بۇلاي بۇلىنۋىنە ەڭ الدىمەن رەسەيدىڭ ەكونوميكالىق قيىندىقتار ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك دوتاسيالار ءبولۋدى توقتاتۋى سەبەپ بولادى. ودان كەيىن، ۋاحابيتتىك يدەولوگيانىڭ كۇشەيۋى كاۆكازداعى تۇراقتىلىققا سىزات تۇسىرەدى.

شەشەنستان مەن داعىستاننان باسقا رەسەي قۇرامىنداعى قاراشاي-شەركەس، قاباردين-بالقار، ادىگەي رەسپۋبليكالارى دا تاۋەلسىزدىكتەرىن جاريالاپ، بىرىككەن كاباردا مەملەكەتىن قۇرۋى ىقتيمال. ال، ينگۋشەتيا حالىق سانىنىڭ ازدىعىنان شەشەن رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرامىنا ەنەدى. ابحازيا گرۋزياعا قوسىلادى. ال، سولتۇستىك وسەتيا وڭتۇستىك وسەتيامەن بىرىگىپ، الانيا رەسپۋبليكاسىسن قۇرۋى مۇمكىن. وسەتيندەردىڭ بابالارى الاندار ەۋروپا تاريحىندا وزىندىك ءىز قالدىرعان تايپا. الان حاندارى افريكا، يسپانيا، بالقان مەن تاياۋ شىعىستاعى سوعىستاردا ماسكەۋلىك قۇلداردى شەبەر پايدالانا بىلگەنى تاريحتان ءمالىم.

رەسەيدىڭ سولتۇستىك كاۆكاز ايماعىن بولشەكتەۋگە ەڭ الدىمەن تۇركيا مۇددەلى جانە وسى ماقساتتا جاسىرىن، جاريا ادىستەرمەن اۆتونوميالى ەلدەرگە قولداۋ كورسەتەتىن بولادى. ونداعى باستى ماقسات – رەسەيدى قارا تەڭىزدەن بارىنشا الشاقتاتۋ، سول ارقىلى ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق جولى مەن ەنەرگەتيكالىق بايلانىستاردا تولىق قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزۋ. رەسەيدەن تاۋەلسىزدىگىن العان مۇسىلمان مەملەكەتتەرى وزدەرى دە تۇركيادان كومەك سۇراپ، ءتىپتى اسكەري-ساياسي ۇيىم قۇرۋى مۇمكىن.

سولتۇستىك كاۆكازدان ايرىلعان رەسەي ول جەرلەردە لاڭكەستىك ۇيىم قۇرىپ، تۇركيامەن سودىرلار ارقىلى سوعىسادى.

رەسەيدەن بولىنۋگە دايىن وتىرعان وڭىرلەر ءبىر بۇل ەمەس. مۇنايلى ولكەلەر سانالاتىن تۇمەن وبلىسى، يامالو-نەنسكيي، حانتى-مانسي اۆتونوميالى وكرۋگتارى دا 2018 جىلدان باستاپ ىرگەسىن بولەك سالۋعا ارەكەت جاسايدى. بۇل وڭىرلەردىڭ حالقى وزدەرىندەگى باي مۇناي قورىنا ارقا سۇيەيدى. بۇل وڭىرلەرگە اقش ساياسي تۇرعىدا دەم بەرۋى مۇمكىن.

تۇمەننەن كەيىن ورال ءوڭىرى دە بولىنەدى. ولار ەكونوميكالىق قيىندىقتار مەن ساياسي شەكتەۋلەر قۇرساۋىندا قالعان رەسەيدەن ءبولىنۋ ارقىلى ەركىن حالىقارالىق ساۋداعا مۇمكىندىك الامىز دەپ سەنەدى.

 رەسەي قۇرامىنا 1944 جىلى رەسەي قۇرامىنا وتكەن تۋۆا دا 2018 جىلى ەگەمەندىك الۋى مۇمكىن. رەسەيدىڭ وڭتۇستىك شىعىسىنداعى حالىقتاردىڭ بولىنۋىنە جۇڭگو ىقپال ەتەتىن بولادى. ياكۋتيا دا رەسەيدەن تاۋەلسىزدىگىن الادى، ءبىراق، ول جۇڭگو ىقپالىنداعى «تاۋەلسىز مەملەكەت» بولادى.

سونداي-اق، رەسەي قيىر شىعىسى مەن سولتۇستىگىندەگى كامچاتكا، چۋكوتكا، ماگادان، سولتۇستىك حاباروۆسك وڭىرلەرى دە تاۋەلسىزدىك الۋدىڭ الدىندا. ولارعا اقش قولداۋ كورسەتىپ، كانادا جانە الياسكامەن سەرىكتەستىك ورناتىلادى.

وڭتۇستىك حاباروۆسك، زابايكالە، ەۆرەي اۆتونوميالى وبلىسى دا جۇڭگو قۇرامىنا وتەدى. جاپونيا مەن اقش تاۋەلسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرسە، پريموريا دا ەگەمەندىگىن جاريالاپ، جاپونيا، كانادا سىندى ەلدەرمەن تىكەلەي ەكونوميكالىق، ساياسي بايلانىستار ورناتاتىن بولادى.

بۋرياتيا مەن التاي ءوڭىرىنىڭ رەسەيدەن بولىنە قويۋى ەكىتالاي. سەبەبى بۋرياتتار بۋرياتيا حالقىنىڭ 30 پايىزىن عانا قۇرايدى. التايدا دا موڭعول تەكتى حالىقتاردىڭ سانى دا از. بۇل ءوڭىر رەسەيدىڭ ساياسي تۇراقسىز وڭىرىنە اينالىپ، بولاشاقتا جۇڭگو مەن موڭعوليانىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتۋى ىقتيمال.

ال، كراسنويار ءوڭىرى يركۋتسك وبلىسىمەن بىرىگىپ، دەربەس مەملەكەت بولۋ مۇمكىندىگىنە يە. بۇلاي بولا قويعان جاعدايدا ساحالين ارالى مەن كۋريل ارالدارىن جاپونيا قايتارىپ الۋى مۇمكىن.

ايتسا دا، ومبىنىڭ ءبىر بولىگىنىڭ قازاقستان قۇرامىنا ءوتۋ مۇمكىندىگىن دە جوققا شىعارۋعا بولمايدى.

امۋر وبلىسى تولىقتاي جۇڭگو قۇرامىنا وتەدى.

2020-2025 جىلدارعا قاراي رەسەيدىڭ ەۋروپالىق بولىگى ىدىراي باستايدى. ماردوۆيا مەن ماريي رەسپۋبليكالارى چۋۆاشيامەن بىرىگىپ، ەگەمەندىك جاريالايدى. كارەليا حالقى فينليانلياعا ءوز ەركىمەن قوسىلادى.

تاتارستاندى قازىرگى تاڭدا رەسەي تەك فەدەراسيا بيۋدجەتىنەن بولىنەتىن دوتاسيالاردىڭ كۇشىمەن عانا ۇستاپ وتىر. ول دوتاسيالار توقتاسا، تاتارلار دا تاۋەلسىزدىك الۋعا تالپىنىس جاساي باستايدى. ءتورت ميلليونعا جۋىق حالقىنىڭ جارتىسىن تاتارلار قۇرايتىن تاتارستان تۇركيامەن تىعىز بايلانىس ورناتقان مۇسىلمان مەملەكەتى بولۋ مۇمكىندىگىنە يە ەكەندىگىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ءتىپتى، مۇنداي سەنارييلەر جۇزەگە اسىپ جاتسا، تاۋەلسىز تاتار رەسپۋبليكاسىنا كورشىلەس ۋليانوۆسك وبلىسىنىڭ ءبىراز بولىگى قوسىلۋى مۇمكىن دەيتىن دە پىكىرلەر ايتىلىپ ءجۇر. حالقىنىڭ جارتىسىنان استامىن يسلام ءدىنىنىڭ ءسۇننيت تارماعىن ۇستاناتىن تاتارلار مەن باشقۇرتتار قۇرايتىن باشقۇرتستان دا تاتارستانمەن قوسىلۋى عاجاپ ەمەس.

كراسنودار ءوڭىرى ۋكرايناعا قوسىلۋى ىقتيمال. قىرىم دا سويتەدى.1920 جىلعىداي مۇندا قىرىم تاتارلارىنىڭ ۇلتتىق اۆتونومياسى قۇرىلادى جانە اۆتونوميا ۇلكەن ساۋدا-ەكونوميكالىق الاڭعا اينالادى. لۋگانسك پەن دونباستىڭ دا ۋكرايناعا قايتارىلاتىن كۇنى الىس ەمەس سياقتى.

ۋكراينامەن اراداعى تارتىس كۋباندىقتاردىڭ دا رەسەيدەن بولىنۋىنە اكەپ سوعۋى مۇمكىن.

پريدەنستروۆە مولودوۆا قۇرامىنا وتسە، استراحانعا قازاقستان يەلىك ەتەدى. چەليابى، ورىنبور، سامار وبلىستارى دا قازاقستانعا قايتادى.

سۆەردلوۆ وبلىسى دا ءبىر جاققا شىعۋى ءتيىس. ەدىلدىڭ ارعى بەتىندەگى قالماقتار جەر ىڭعايى تۇرعىسىنان داعىستانعا جاقىن بولعانىمەن دىندەرىنىڭ بولەكتىگى بىرىگۋلەرىنە مۇمكىندىك بەرمەيدى. ستاۆروپول ولكەسىمەن بىرگە رەسەي قۇرامىندا قالۋى مۇمكىن. كالينينگراد، مۋرمانسك، ارحانگەلسك وبلىستارى دا ەۋروپالىق ەلدەر ىقپالىمەن تاۋەلسىز مەملەكەت مارتەبەسىن الۋلارى مۇمكىن.

لەنينگراد، ۆولوگود، كيروۆ، ۆلاديمير، ۆورونەج، كەمەر، كوستروما، ليپەسك، پسكوۆ، سمولەنسك، ماسكەۋ، تامبوۆ، تۋلا، ياروسلاۆ، ساراتوۆ، ريازان، روستوۆ، ورلوۆ، نوۆگورود سىندى بىرنەشە وبلىستار عانا رەسەي قۇرامىندا قالادى دەيدى «retrans24». «ىقشامدالعان رەسەيدىڭ» حالىق سانى 2020 جىلدان كەيىن 70 ميلليون ادامعا قىسقارادى، ال، جەر اۋماعى قازىرگى تەرريتوريانىڭ 16 پايىزىن، ياعني قازاقستاننىڭ قازىرگى اۋماعىنان دا از اۋماقتى قۇرايتىن كورىنەدى. ەگەر اقش 2025 جىلعا دەيىن بەلارۋس بيلىگىنە ءوز ىقپالىنداعى ادامدى قويىپ، ەلدىڭ ساياسي جۇيەسىن دەموكراتيالاندىرا السا، وڭىردەگى احۋال ودان ءارى وزگەشەلەنە ءتۇسۋى ىقتيمال.

مۇنىڭ بارلىعى، ارينە، بولجام. بولجام بولعاندا دا رەسەيلىك اقپارات قۇرالدارىندا بەيرەسمي توپتاردىڭ قوعام ساناسىنا سىنالاپ ەنگىزىپ جاتقان يدەيا، جوسپارلارى. بۇل بولجامداردىڭ قاي-قايسىسىن بولسىن قولداۋشىلار دا، كۇلە قاراۋشىلار دا تابىلادى. حالىقارالىق ساياسي احۋال، رەسەي اينالاسىنداعى گەوساياسي جاعداي تۇرعىسىنان العاندا شىندىققا جاناساتىن تۇستارى دا جوق ەمەس. ونىڭ ۇستىنە، رەسەيدىڭ تەڭىزگە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كوپ ايماقتارى تولىق قۋاتىندا پايدالانىلماي، حالىقارالىق ساۋدادا تاسىمال مەن كولىك ماسەلەسىندە تارشىلىق كورىپ كەلە جاتقان الەمنىڭ وزىق ەلدەرىنىڭ قىزعانىشىن تۋدىرىپ وتىرعانى جانە بار...

جومارت ابدوللا ۇلى