Erteń «Habar» arnasynan Májilis saılaýyna qatysatyn saıası partıa ókilderi arasynda pikirsaıys kórsetiledi. Ol týraly keshe Ortalyq saılaý komısıasy habarlaǵanyn jazǵan bolatynbyz. Búgin bul baǵdarlamada saıası partıalardyń namysyn qorǵaıtyn spıkerlerdiń esimderi de belgili boldy.
Sársenbiniń sátinde eldiń basty telearnasynda depýtattyqtan dámeli alty saıası partıanyń ókili sóz talastyrady. Bılik partıasynyń namysyn partıa tóraǵasynyń birinshi orynbasary Asqar Myrzahmetov qorǵasa, Qazaqstan halyqtyq komýnıster partıasynan atalǵan partıanyń burynǵy tóraǵasy, aldyńǵy shaqyrylmdaǵy Májilistegi QHKP fraksıasynyń jetekshisi Vladıslav Kosarev, «Aqjoldan» partıa jetekshisi Azat Perýashev, «Birlik» partıasynan úmitker Roza Qýanyshbaeva, Jalpyulttyq sosıal-demokratıalyq partıadan eks-senator Záýresh Battalova, «Aýyl» atynan partıa tóraǵasy Álı Bektaev sóz talastyrmaq.
Kezekten tys májilis saılaýyn ótkizý týraly áńgime shyqqanda «Qamshy» portaly saıası partıalar arasynda teledebat ótkizý múmkindikterin qarastyryp, pikirsaıys óte qalǵan jaǵdaıda qaı partıadan qandaı saıasatkerler shyǵady degen saýalǵa jaýap izdegen edi. Sol maqalada saıası pikir talasqa «Nur Otannan» partıa jetekshiligine byltyr taǵaıyndalǵan Asqar Myrzahmetovtyń ózi shyǵatynyn aıtyp, onyń sebebin saıasatkerdiń eki tilde birdeı erkin sóıleıtinimen, memlekettik bılik júıesindegi uzaq jylǵy tájirıbesimen túsindirgen bolatynbyz. Eger teledebatqa ár partıadan eki spıker qatystyrýǵa ruqsat etilse Asqar Myrzahmetovke partıa tizimine engen jyraý Bekbolat Tileýhan tamasha jup bola alatynyn da sol maqalada aıtqan edik.
«Aqjolǵa» qatysty da boljamymyz aına qatesiz kelip, partıa atynan erteńgi teledebatqa Azat Perýashevtiń ózi shyǵatyn boldy. Asqar Myrzahmetovke qaraǵanda Azat Perýashev myrzanyń jaǵdaıy birshama qıyndaý. Óıtkeni, qazaq tilin aýyzeki sóıleý deńgeıinde meńgerý bas telearna tórinde pikir talastyrýǵa jetkiliksiz bolýy múmkin. Uıymdastyrýshylar teledebatqa qos spıkerden qatystyrýǵa ruqsat bergende bul olqylyqtyń ornyn partıa tizimine engen aqyn, jýrnalıs Qazybek Isa op-ońaı toltyra salar edi. Hosh. Taǵdyr jazbaǵan eken, eki tilde «kósilý» mindeti endi Perýashevtiń ózine artylady.
Májilis mandatynan dámeli partıalar «Aýyl» men «Birlik» te atalǵan pikir saıysqa qatysatyny týraly aıtqanymyz bar. Alaıda, saılaý aldynda ǵana edel-jedel qurylymdyq ózgeristerge ushyraǵan bul saıası uıymdardyń kúmándi taǵdyryna qarap, pikirsaıysqa kimdi usynatyndaryn dóp basyp aıtpadyq. Ol kezde bulardyń quramyndaǵy saıasatkerler túgili, tutastaı partıalardyń ózin de tanymaldyqqa ıe deı almaıtyn edik. Sonymen, «Habardaǵy» pikir talasqa kezindegi «Ádilet» pen «Rýhanıat» partıalarynyń qosylýynan paıda bolǵan «Birlik» partıasy depýtattyqtan úmitker Roza Qýanyshbaevany qosqaly otyr. Al, Patrıottar partıasyn quramyna qosyp alǵan «Aýyldan» uıym jetekshisi Álı Bektaev sóz talastyratynyn aıttyq.
Ózderin eldegi «jalǵyz opozısıalyq partıa» jáne qazirgi bılikke shynaıy qaýip tóndiretin saıası kúsh sanaıtyn JSDP-nyń namysyn erteńgi pikrsaıysta opozısıalyq uıymdar sapynda tájirıbesi mol saıasatker, eks-senator Záýresh Battalova qorǵamaq. Osy jerde byltyrǵy prezıdent saılaýy qarsańynda birqatar táýelsiz saıasatkerler Z. Battalovany birikken opozısıalyq kúshter atynan prezıdenttik saılaýǵa úmitker retinde usyný bastamasyn kótergenin de aıta ketken jón.
Osy oraıda bir suraq týyndaıdy. Osy ýaqytqa deıin qansha pikirsaıys ótti, onyń eshqaısysyna «Nur Otannyń» tóraǵasy, is basyndaǵy prezıdent Nursultan Nazarbaev qatysqan emes, jaqyn aralyqta qatyspaıtyn da sıaqty. Alaıda, basqa partıalardyń jetekshileri úgit-nasıhat jumystarynan, ásirese, osyndaı pikirsaıystardan shet qalǵan emes. Bul jolǵy pikir talasqa «Birlik», QKHP men JSDP tóraǵalary qatyspaıtyn kórinedi. Aldyńǵy ekeýiniń jaǵdaıy belgili. Bılikke aıtar daý-shary joq, birtoǵa uıymdar. Tipti, noqtaly partıa ekenderin ózderi de jasyrmaıdy. Al, eldegi narazy kóńil-kúıdegi elektorattyń senimin arqalaǵan JSDP tóraǵasy Jarmahan Tuıaqbaı myrzanyń ózderi ánsheıinde ekranyna shyǵarmaıdy dep aıyptaıtyn «Habar» minberinen sóıleý múmkindiginen bas tartqany qalaı? Saılaýdan saılaýǵa deıingi aralyqta jınalyp qalǵan ókpe-renishin eldiń basty telearnasynan aıtyp-aıtyp tastaýyna, búgingi bılik pen onyń jetekshisin aıamaı synaýyna ne kedergi? Ádette «Oıbaı, «Nur Otannyń» tóraǵasy Nazarbaevty pikirsaıysqa shaqyramyz, aıtatyn datymyz bar!» dep kijinetin opozısıalyq partıa jetekshisiniń oponentterimen sóz talastyrýǵa áıeldi jiberýi qalaı? Bul jerde Záýresh Battalovanyń saıasatker retindegi qasıetterin joqqa shyǵarmaımyz. El arasynda súıkimi, saıası uıymdar ishinde bedeli zor tulǵa. Degenmen «Alash» pen «Alashordany» qıyndyqpen ajyratatyn Azat Perýashevke qaraǵanda Jarmahan Tuıaqbaıdyń erteńgi teledebatta sózi de salmaqty shyǵyp, óziniń de shoqtyǵy bıik turar edi ǵoı. Biz jaýabyn taba almaǵan suraq - osy.
Ázirge erteńgi pikirsaıys qandaı taqyryptardy qamtıtyny, spıkerlerge sóıleý úshin qansha ýaqyt beriletini, sóz talastyń basqa da ereje-qaǵıdalary belgisiz bolyp otyr. OSK tek spıkerlerge jeke basqa qatysty, ar-namysty taptaıtyn shabýyldarǵa barmaýdy, partıalardyń bir-biriniń bedeline nuqsan keltiretin sózder aıtpaýyn, jalpyǵa birdeı etıkalyq normalardy saqtaýyn, konstıtýsıalyq qurylymdy kúshtep ózgertýdi, memleke qaýipsizdigine qater tóndiretin, áleýmettik, ultaralyq, dinaralyq, rýlyq alaýyzdyq týǵyzatyn, jeke basqa tabynýshylyqty nasıhattaıtyn sózder aıtpaýdy ǵana qatań talap etip otyr. Teledebatqa qatysatyn partıalar tarapynan da osy sharany uıymdastyrýǵa qatysty aryz-shaǵym, qandaı da bir usynys-tilek te joq. Soǵan qaraǵanda qos tarap ta bul saıası oqıǵaǵa asa mańyzdy shara retinde qarap otyrmaǵan syńaıly.
Osy rette saıasattanýshy Erlan Saırov erteńgi ótetin teledebattyń saılaý dodasynda alar orny týraly pikirin bildirdi.
«Kez kelgen saılaý – qoǵamnyń saıası mádenıetin ósiretin tetik. Saılaýaldy prosester azamattardyń saıası kózqarastaryn qalyptastyrýǵa yqpal etip, partıa uıymdastyrýshylaryn da shyńdaı túsedi. Al, erteńgi ótetin teledebat sıaqty saıası pikirsaıystar saıasatkerler úshin de, saılaýshylar úshin de kerek. Onda árbir partıa ózderiniń saıası baǵdarlamalaryn tanystyrýǵa, kóterip júrgen ózekti problemalarǵa eldiń nazaryn aýdarýǵa, ózderiniń saıası beınesin ashyp kórsetýge múmkindik alady. Sol sebepten mundaı pikirsaıys bizge kerek dep oılaımyn. Onyń ústine bul saılaýǵa eldegi saıası partıalar birshama jańarǵan kúıde kelip otyr. Mysaly, «Aýyl» partıasy ulttyq qundylyqtardy, halyq dástúrlerin nasıhattaý, aýyldy kórkeıtý, halyqtyń ál-aýqatyn artyrý syndy máselelerdi kótergen ózindik baǵdarlama usynyp otyr. Ol baǵdarlamany nasıhattaý úshin «Habar» arnasynan kórsetiletin pikirsaıystyń mańyzy da joǵary bolady dep oılaımyn», - deıdi saıasattanýshy.
Sonymen, erteń «Habar» arnasynan alty saıası partıanyń «múddeler qaqtyǵysyn» tamashalaımyz. Qandaı máseleler kóterilý kerektigi aldyn ala ashylyp aıtylmasa da, OSK «konstıtýsıalyq qurylymdy kúshtep ózgertýge, ultaralyq, dinaralyq, áleýmettik alaýyzdyq týdyrýǵa shaqyrmaý» týraly eskertýimen teledebatta neni aıtýǵa bolmaıtynyn emeýrinmen jetkizgen sıaqty. Coǵan qaraǵanda kógildir ekrannan shyńǵyrǵan shyndyqty estımiz degen úmitten aýlaqpyz. Alaıda, azýy alty qarys bılik partıasy men ony ashyq qoldaıtyndardyń talaýyna tastalǵan jalǵyz opozısıalyq saıasatker Záýresh Battalova hanymǵa sátilik tileımiz.
Darhan Muqantegi
