Búgin Almaty qalasynda baspasóz máslıhatyn ótkizgen saıasatker, Úkimet janyndaǵy Jer reformasy jónindegi komısıa múshesi Muhtar Taıjan sońǵy ýaqytta jıi kórinis taýyp otyrǵan narazylyq sharalarynyń negizgi sebebi tek jer máselesi ǵana emes, memlekettik basqarý júıesindegi jemqorlyq pen áleýmettik qıyndyqtar deıdi. Bul týraly Qamshy.kz habarlaıdy.
Baspasóz máslıhatynda jýrnalıser qaýymy saıasatkerlerge qonaq úı men komısıa otyrystaryna qatysý úshin jumsalatyn jol shyǵynynan bastap, komısıa jumysyna qatysty birqatar ózekti suraqtardy jaýdyrdy.
Jıyn barysynda Muhtar Taıjan óziniń jer máselesine qatysty bastapqy ustanymdarynan aınymaǵanyn ashyp aıtty.
«Men burynǵy ustanymdarymdy ózgertpedim. Jerdi sheteldikterge jalǵa berýge, el azamattaryna jeke menshikke satýǵa múldem bolmaıdy. Sondaı-aq, 1 paıyz shetedik úlesi bar kompanıalarǵa da jer satylmaýy, jalǵa berilmeýi kerek. Komısıa jumysynda eshkimge qysym jasalyp nemese shekteý qoıylǵan joq. Ár otyrys tikeleı efırden kórsetilip otyr», - degen saıasatker shetelge jer berýden bólek, endigi ýaqytta júz myńdaǵan gektar jerdi jalǵa alyp, ol jerdi durys ıgermeı otyrǵan latıfýndıserge qarsy normalardy engizý, naqty shekteýler qoıý qajettigin aıtyp otyr. Sondaı-aq, 2-3 jyl qatarynan jerge bir dán ekpeı otyratyn dıqandardyń da jalǵa alǵan jerin memleketke qaıtaratyn júıe jasaý kerektigin aıtady. Sonymen qatar, komısıa múshesiniń aıtýynsha aýyldy mekenderdiń aınalasyndaǵy jerlerdi de kimge bolsa da jalǵa berýge bolmaıdy. Ol jerlerdi aýyl turǵyndary jaıylym retinde paıdalanýy tıis.
M. Taıjan komısıa otyrystarynda jer reformasyna narazy belsendilerdi qýdalaý sharalaryna qatysty da másele kóterip júrgenin, áli de kóteretinin aıtady.
«Búginde ustalyp, qamaýda otyrǵandar, aıyppul salynǵandar, negizsiz polısıaǵa kúshpen jetkizilgender eshqandaı tártipsizdik jasamady. Eshqandaı aram oılary joq. Olardyń barlyǵy eldiń patrıottary. Azamattyq ustanymdaryn bildirýge árekettengen azamattardy olaı jazalaýǵa bolmaıdy. Tipti, bul qýadalaýlar mıǵa syımaıtyn jaǵdaı.», - degen ol «Beıbit sherýler, mıtıńiler týraly» zańdy da ózgertý máselesiniń týyp otyrǵanyn aıtady.
«Jer reformasyna qarsy kóńil-kúı qazir qandaı deńgeıde? Moratorıı men komısıa jumysyna baılanysty báseńdedi me, joq álde áli de shıelenisken kúıi qalyp otyr ma?» degen jýrnalıs suraǵyna M. Taıjan el ishindegi narazylyqtyń negizgi sebebi tek jer máselesinde emes ekenin alǵa tarta jaýap berdi.
«Qazir bizdiń ekonomıkamyz óte kúrdeli jaǵdaıda qalyp otyr. Halyqtyń ál-aýqaty kúrt tómendep ketti. Keshegi mıtıńiler tek jer máselesinen emes, sondaı áleýmettik shıelenisterden týyp otyr. Búginde elimizde 18 jasqa tolǵan 9,6 mıllıon adam bolsa, olardyń 7,3 mıllıonynda túrli nesıeleri bar eken. Al, solardyń ishinde 1,3 mıllıon adamnyń úsh aıdan beri tólenbeı kele jatqan tólemderi bar. Mine, osydan-aq áleýmettik shıelenistiń deńgeıin kórýge bolady. Bizdiń ekonomıkalyq saıasatymyzdy ózgertpesek, tıimdi sharalar qoldanbasaq, bul jaǵdaı odan ári shıelenise beredi. Halyq qazir áleýmettik qıyndyqtarmen qatar, basqarý júıesindegi jemqorlyqtan da ábden qajydy. Jemqorlyq bizdiń memleketimizdi qurdymǵa súırep barady. Bul – úlken qaýip», - deıdi saıasatker.
Aýylsharýashylyq salasyn damytý, sharýalarǵa qoldaý kórsetý men ınvestısıa tartýda saıasatker shetel qarjysyna emes, ózimizdiń áleýetimizge ıek artý kerektigin aıtady.
«Men ekonomıs retinde aýylsharýashylyǵyn damytýǵa shetelden ınvestısıa tartýdan góri, qazir bankterge berilip jatqan Ulttyq qordyń aqshasyn baǵyttaǵan jón dep sanaımyn. Resmı derekter boıynsha, búginde Ulttyq qorda 60 mıllıard dollar aqsha bar eken. Sol qarajatyń bir bóligin sharýalarǵa qoldaý retinde jumsasaq utylmas edik», - deıdi ol.
Saıasatker sonymen qatar, jer komısıasynyń jumysy barysynda negizgi jerdi satý, jalǵa berý máselelerinen bólek, aýyldardaǵy ınfrastrýktýra, áleýmettik qoldaý, agrarlyq salaǵa jańa tehnologıalardy engizý syndy da birqatar máselelerdi kóterýdi josparlap otyrǵanyn aıtady.
Darhan Muqantegi
