Keshe Astanada ótken Eýrazıalyq odaqqa múshe memleketter basshylarynyń bas qosýynda RF prezıdenti Vladımır Pýtın odaqtyń ortaq aqparattyq keńistigin qurýdy usyndy. Odaq jumysyn, onyń bolashaqtaǵy josparlaryn sóz ete kele V. Pýtın odaq komısıasynyń ortaq aqparattyq keńistik jóninde de usynys ázirlegenin jón kóretinin aıtty.
«Ortaq aqparattyq keńistik qurý ıdeıasynyń bolashaǵy zor. Komısıaǵa osy baǵytta usynys daıyndaýdy tapsyrmaq qala bolady?» dedi V. Pýtın. Bul týraly Qamshy.kz habarlaıdy.
Negizinen odaqqa múshe elderdiń bul qurylymnan tys memlekettermen ekonomıkalyq baılanystary, «bóten» jobalarǵa qatysý jaıy talqylanǵan jıynda V. Pýtın bul máseleni nege kese kóldeneń qystyryp otyr? Bas qosýdyń BAQ ókilderi qatysqan alǵashqy bóliginde aıtylǵanyna qaraǵanda, bul másele prezıdentter arasynda buǵan deıin de qozǵalýy múmkin be? Olaı bolsa, áriptesiniń bul usynysyna basqa prezıdentter nege sol jerde qandaı da bir oılaryn bidirmedi? Qarap otyrsaq bul jerde basy ashylmaǵan másele kóp. Odan keıin, belgili bir normatıvtik qujattarmen bekitilmedi demeseńiz, Reseımen jaqyn elder arasynda ortaq aqparattyq keńistik onsyz da bar. Reseılik aqparat quraldary Qazaqstan ǵana emes, basqa da odaq elderinde erkin taraıdy. Elimizdiń birqatar basylymdary men telearnasy Kremldi qubyla etip alǵany jasyryn emes. Jel soqsa da Amerıka men Eýropany kinálaıtyn reseılik úrdis búginde bizdiń de aqparattyq keńistikte keńinen beleń alýda.
Osy oraıda biz otandyq jýrnalısıkada eńbegi eleýli birqatar mamandardyń pikirine qulaq túrýdi jón kórdik.
Qýandyq Shamahaıuly, QR Mádenıet qaıratkeri, fılologıa ǵylymdarynyń kandıdaty, Halyqaralyq jýrnalıs:
Eger birikken aqparattyq keńistik qurylyp, Pýtınniń usynysy júzege assa, eldegi barlyq BAQ qazir ózimiz kórip júrgen «Eýrazıa» TV-ǵa aınalady. Ótirik «postanovka», sensasıa qýýshylyq beleń alady. Bárimiz otyryp alyp, tańnan keshke deıin AQSH-ty jerden alyp, jerge salamyz. Esesine Reseıdi, Pýtındi ólerdeı maqtaımyz. Sovettik úgit-nasıhat jańasha bet alyp, "qyrǵı-qabaq soǵystyń" soraqy túri paıda bolady. Sonda táýelsizdik, demokratıa degen uǵymdar qaıda qalady?
Eger biz shyn táýelsiz el bolsaq, Pýtın aıtty eken dep ondaı keńistik qurýǵa bolmaıdy. Onsyz da reseılik aqparat ekspansıasynan aryla almaı otyrǵanymyzda endi ortaq keńistik qurylsa sharýamyz bitti deı berý kerek shyǵar. Baspasóz isine kórshi el turmaq óz ókimetińniń aralasýy sóz bostandyǵyna, shyǵarmashylyq erkindikke nuqsan keltiredi. Konstıtýsıamyzda senzýraǵa tıym salynǵany, sóz bostandyǵyna kepildik berilgeni jazylǵan. Sondyqtan, V. Pýtın ózge eldiń ishki isine aralaspaǵany abzal.
Názıa Joıamergenqyzy, «Túrkitildes jýrnalıser qory» QQ prezıdenti:
Pýtın men Kremldiń neni kókseıtini belgili: kelmeske ketken KSRO-ny «kórinen» tiriltip alýdy kózdeıdi. Anyǵy, keńestik ımperıa kezindegi orystardyń yqpalyn kúsheıtý arqyly postkeńestik elderge, onyń ishinde, tabıǵı resýrstarǵa baı ári topyraq aýqymy keń Qazaqstan sıaqty ortalyqazıalyq elderge ústemdigin júrgizýdi qalaıdy. Aqparattyq keńistik degenimiz – terıtorıalyq tutastyq, ulttyq qaýipsizdik, memlekettik ıdeologıa. Táýelsizdik alǵaly shırek ǵasyrǵa jýyqtasa da, áli kúnge halyqaralyq aqparattar aǵynyn Reseı arqyly alamyz. Álbette, álemdik deńgeıde habar taratatyn buqaralyq aqparat quraldarynyń oryssha qyzmetin joqqa shyǵarmaımyz. Biraq olar jetkiliksiz ári ortalyqtardan shalǵaı jatqan jerlerge taralmaıdy. Ásirese, elimizdiń ortalyq, batys jáne soltústik aımaqtarynda reseılik BAQ-tyń yqpaly kúshti. Sońǵy jyldary «uzynqulaq» arqyly Kremldiń saıasatyn jarnamalaıtyn jýrnalıser men blogerlerdiń kóbeıgenin estip júrmiz. «Jel turmasa, shóptiń basy qımyldamasy» anyq. Bul aqparattyń anyq-qanyǵyna quzyrly organdar kóz jetkizýi tıis. Osy oraıda, Baltyq jaǵalaýy elderindegi memlekettik saıasattaryna qaıshy keletin reseılik telearnalardy ıýabýdy qolǵa alǵanyn aıtý kerek. Bul másele Qazaqstanda da kóterilip júr. Biraq ázirge nátıjesiz. Keshegi Pýtınniń ortaq aqparattyq keńistik qurýǵa qatysty qulshynysynan keıin Kremldiń soıylyn soǵatyn lobbısterdiń kóbeıetini anyq. Biraq bizdiń quzyrly organ ókilderi Qazaqstannyń memlekettik saıasaty men múddesine saı sheshim qabyldaýǵa mindetti.
Menińshe, EýrAzEQ sheńberinde emes, túbi bir túrkige ortaq elder arasynda aqparattyq keńistik ornatýdy qolǵa alýymyz kerek. Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev byltyr túrki memleketterine ortaq telearna qurý týraly bastama kóterip, qazir uıymdastyrý jumystary qarqyndy júrýde. Sondaı-aq, túrki elderinde jıi uıymdastyrylatyn jýrnalıserdiń túrli sharalarynda da túrkilik ortaq aqparat keńistigin qalyptastyrý týraly másele kún tártibine jıi shyǵady. Ókinishtisi, sóz kóp, is joq...
Negizi bizdiń «Túrkitildes jýrnalıser qoryn» qurýdaǵy basty maqsatymyz – Qazaqstan, Túrkıa, Ázirbaıjan, Túrkimenstan, Ózbekstan, Tatarstan sıaqty túrki elderimen qatar Jer sharyndaǵy túrki qaýymdastyqtarymen aqparat salasynda yntymaqtastyq ornata otyryp, jedel aqparat almasý, baspasózde serikestik qurý, túbi bir túrkige ortaq tarıh, mádenıet, bilim, óner, rýhanı qundylyqtardy birge nasıhattaý. Qor qurylǵaly beri birneshe ret qazaq jýrnalıserin Túrkıadaǵy saıası-ekonomıkalyq, rýhanı mańyzy bar túrli sharalarǵa qatysýǵa úles qostyq. Halyqaralyq deńgeıdegi sharalardy uıymdastyrýǵa muryndyq boldyq. Aldaǵy ýaqytta da jobalarymyz jalǵasyn taba beredi, buıyrtsa. Ókinishtisi sol, qazaq jýrnalıserdiń kópshiligi halyqaralyq deńgeıde jumys isteýge daıyn emes. Kásibı sheberlikti shyńdaý kerek, aǵylshyn tilin jappaı meńgerý kerek. Shet elderde oqıǵa men qubylys bolyp jatqan jerden tikeleı aqparat alýdyń ornyna reseılik BAQ-qa ıek artatyny sondyqtan. Al Reseıdegi jýrnalıser kez kelgen aqparatty Kremldiń ne BAQ qojaıyndarynyń múddesine sáıkestendirip taratady. Iaǵnı, aqparat burmalanyp, oqyrman men kórermenniń quqyna qol suǵylady. Jýrnalıs qoǵamdy naqty ári shynaıy aqparatpen qamtamasyz etý múmkindiginen aıyrylady. Menińshe, áriptesterimiz birneshe shet tilin meńgerýmen qatar aqparattyq tehnologıalardyń «qulaǵynda» oınaýy tıis. Sonda olarǵa otandyq jáne halyqaralyq eńbek naryǵynda bilikti maman retinde suranys joǵary ári kásibı turǵyda qyzmetin múltiksiz atqarýǵa sep.
