1991 jyly jeltoqsannyń 28 juldyzynda Japonıa Qazaqstannyń táýelsizdigin tanyp, 1992 jyldyń basynan dıplomatıalyq qatynastar ornaǵannan bastap eki memleket arasyndaǵy ekonomıkalyq, gýmanıtarlyq baılanys órkendep keledi. Jalpy Japonıa turǵyndary Qazaqstan týraly ne biledi? Endi japon azamattarynyń pikirlerine nazar aýdaryńyzdar:

Komasý Hısao, Tokıo ýnıversıtetiniń qurmetti profesory (Tokıo): 

— Men Qazaqstan respýblıkasy táýelsizdik alǵaly beri  bul elge birneshe ret is-saparmen bardym. Qysqa ýaqytqa bolsa da Almaty, Astana, Shymkent, Qostanaı, Oral sıaqty iri shaharlardy kórýge múmkindigim boldy. Negizgi mamandyǵym Orta Azıa tarıhy bolǵandyqtan ejelgi Qazaqstan týraly jaqsy bilemin.  Qazaqstannyń basty ereksheligi — baıtaq jerge ıelik etip, Reseı men Qytaı sıaqty qos alpaýyttyń ortasynda ornalassa da tuǵyrly el retinde táýelsizdigin bekite bilgen, tabıǵı resýrstarǵa baı memleket ekendiginde. Sondyqtan Qazaqstan Eýrazıa aımaǵynda mańyzdy rólge ıe bolyp, qarqyndy damý jolyna tústi.

Qajettilikter men múmkindikterge ıelik etken Qazaqstanǵa japondardyń qyzyǵýshylyǵy artyp keledi. Bir mysal keltireıin. Bıyl naýryzda Japonıada «Qazaqstandy tanýǵa arnalǵan 60 taraý» dep atalatyn  kitap  «Akashıshıoten» baspasynan basylyp shyqty. Alǵashynda 2000 danamen jaryq kórgen bul kitap birneshe aıdyń ishinde túgel satylyp ketti. Bul kitap az ýaqyttyń ishinde jyldam tarap ketedi dep baspanyń ózi kútpegen edi. Baspa ekinshi ret 1000 danamen bastyryp shyǵardy.  Qazaqstannyń  tarıhy, mádenıetimen qosa qazirgi saıası júıesi, ekonomıkasy, qoǵamy týraly maǵlumat bergen bul kitap Japonıada shyqqan alǵashqy eńbek. Qazaqstan týraly kitaptyń jyldam taralýy japon ǵalymdary ǵana emes, kompanıa qyzmetkerleriniń de Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵy zor ekendigin bildiredi.  Japonıa Qazaqstanmen tabıǵı resýrstardy ıgerýde ǵana emes, adam resýrstaryn damytý turǵysynan da qoldaý kórsetýge daıyn. 

Imaı Harýo,  Kıoto ýnıversıtetiniń qurmetti profesory (Kıoto): 

— Kıoto ýnıversıtetinde Sýkatanı Sýneo degen ekonomıs ǵalym jumys istegen. Orta Azıany zerttep, Qazaqstanda da ǵylymı jumystar júrgizdi. Semeı polıgony, Aral teńizi jaıynda eńbekter jazyp, respýblıkadaǵy ekologıalyq ahýaldy jan-jaqty zerttegen. Ózim Qazaqstandy bir ret kórdim. 2014 jyly Almatydaǵy halyqaralyq konferensıaǵa qatysqan edim. Biraq Qazaqstandy kórmegen japondardyń ózi bul el týraly aqparattarǵa qanyq.

Qazaqstan — ómir súrýge óte qolaıly memleket dep oılaımyn. Bunda adamdardyń tirshiligine qajettiniń bári bar. Qarqyndy damyp kele jatqan el ekenin aqparat quraldarynan bilip otyramyz. Qazaqstan ınvestısıa tartýdan kórnekti el retinde tanyla bildi. Investısıa tartýmen qatar tehnologıalardy tıimdi ıgerýdi de jedeldetý qajet sıaqty. Energıany únemdeý, jańa tehnologıalar engizý máselelerine nazar aýdarǵan jón. Bul salaǵa syrttan mamandar tartýdan góri óz kadrlaryn daıarlaý mańyzdy dep esepteımin. Respýblıkadaǵy energıa óndirisi, óndiristik qaldyqtardy azaıtý, munaı eksporttaý, t.b. qatysty áli de jetildirýdi qajet etetin salalar bar.  Jalpy Qazaqstannyń kóp vektorly damý qarqynyn joǵary baǵalaımyn.

Takaıýkı Koasano, aqparattyq tehnologıa ınjeneri (Hırosıma): 

— Qazaqstan degende ejelgi kóshpendiler tarıhyn tanytarlyq baıtaq  dala kózge elesteıdi.  Astana men Almaty sıaqty kúnnen kúnge kórkeıip kele jatqan kórnekti shaharlary bar, ekonomıkasy jedel ósý ústindegi  memleket. Sonymen birge Keńes Odaǵy tusynda  ıadrolyq synaqtardy bastan ótkergen el oıǵa oralady. Sonyń saldarynan jeriniń bir bóligi zardap shekkendigin oılasaq, júrek syzdaıdy. Japonıa qashanda jahandyq yqpaldastyq alańynda Qazaqstanmen  berik yntymaqtastyqta boldy. Budan ary da bul baılanystyń tamyry tereńdeı túsedi dep esepteımin.  Eki eldiń ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn nyǵaıtatyn múmkindikter jetkilikti. Mysaly, qazba baılyǵy mol sanalatyn Qazaqstan tabıǵı resýrstary az Japonıa úshin ónerkásipti damytýda myqty áriptes.

Sharafat Jylqybaeva