Astanadan 200 shaqyrym jerde jeke memleket bar dep jazady «Vremá» gazeti. Aýmaǵy 27 myń gektar bolatyn jer ýchaskesin Robert Shýmaher esimdi Germanıa azamaty 2009 jyldan beri ıelenip keledi. Nemis azamatynyń paıdalanýyndaǵy bul jer erekshe kúzetilip, uzyndyǵy 67 kılometr bolatyn transheıamen qorshalǵan da kórinedi.
Jer zańnamalaryn talqylaý barysynda qoǵam belsendileri shetel azamattary men kompanıalarynyń Qazaqstan azamattyǵy joq bolsa da jer ýchaskelerin jalǵa alý múmkindigine ıe bolyp otyrǵany kóp aıtyldy. R. Shýmaher de sondaı múmkindikti paıdalanǵan kórinedi. Aldymen ol «Aq qulyn» JSHS –niń quryltaıshylary qatarynda bolyp, keıin kompanıany tolyqtaı menshigine alǵan. Aqmola oblysy Qorǵaljyn aýdanynda tirkelgen seriktestik ár jyldary 10, 49 jylǵa jer ýchaskelerin jalǵa alyp kelgen. Búginde kompanıanyń paıdalanýyna 27 myń gektar jer ótip ketken.
Astanadan 200 shaqyrym jerdegi en dalada oryn tepken R. Shýmaher «memleketine» jetý de ońaı emestigin jazady basylym. Sol en daladaǵy jer ýchaskesine R. Shýmaher myrza aınala transheıa qazyp, kólik kiretin shlagbaým qoıǵan. Ol shlagbaýmnyń ar jaǵy – shetel azamatynyń terıtorıasy. Arnaıy kúzet qoıylmaǵanyna qaraǵanda ýchaskesin shetel azamaty tek «jeke menshik» kóline mal ótpesin dep qana qorshaǵan sıaqty.
Sol jerdegi «Órkendeý» aýylynyń turǵyndary negizinen mal sharýashylyǵymen aınalysatyndaryn, atalǵan aýmaqty aınalyp ótýge tyrysatynyn, qorshaý-transheıaǵa tún ishinde qanshama iri qara túsip ketip, áýrege salǵandaryn aıtady.
«Alyp aımaqqa on myńdaǵan iri qara jaıýǵa bolady. Sheteldikterdiń ondaı maly joq. Al, bizdiń sıyrlarymyz ben jylqymyzdy munda kirgizbeıdi», - deıdi olar.
Basylym tilshisi R. Shýmaher sharýashylyǵynyń meńgerýshisi Ermek Kósherov degen azamatpen jolyqqanyn, onyń 15-20 adamnyn turatyn sharýashylyqqa basshylyq jasap otyrǵanyn jazady. E. Kósherov óziniń jer ıesine qatysty eshteńe bilmeıtinin, jumystaryn istep jatqanyn, jalaqyny ýaqytyly alatyndaryn ǵana aıtqan.
«Aral-memleket» ornalasqan aýmaq – Amangeldi aýyldyq okrýgynyń ortalyǵy Órkendeý aýylynda 490 adam turady. Okrýg basshysy Múbarak Bolatbekov jerdiń sheteldik azamatqa jalǵa berilýi, satylýy týraly sheshimdi joǵary basshylyqtyń shyǵaratynyn, aýyl ákiminiń quzyretindegi másele emestigin aıtqan.
Qorǵaljyn aýdanynyń basshylary da R. Shýmaher paıdalanyp otyrǵan jerdiń bolashaqtaǵy taǵdyryna qatysty qandaı da bir pikir bildirýden bas tartqan. Aýdan ákimi Qaıyr Ryskeldınovtyń orynbasary Baýyrjan Sembaev R. Shýmaherdi tanıtyndaryn, onyń aýdandaǵy jalǵyz shetel azamaty ekenin jetkizgenimen, jerine, oǵan tıesili kompanıaǵa qatysty naqty eshteńe aıtpaǵan.
Aıdos Sarym, Úkimet janyndaǵy Jer komısıasynyń múshesi:
Biz bul máselede kóp daýlastyq. Sheteldikterge jerdi jalǵa berýge bolmaıtynyn aıtyp jatyrmyz. Biraq, kórip otyrǵanymyzdaı, osy ýaqytqa deıin shetel azamattary esh kedergisiz jerdi jalǵa alyp keldi. Osy kompanıa basshylary ózderine qarsy reıderlik shabýyl jasalyp, yqpaldy toptar bıznesterin alyp qoıǵanyna shaǵymdanǵanyn estigenbiz. Al, myna jaǵdaıda biz múldem basqa máseleni kórip otyrmyz. Kompanıa jerin transheıamen qorshap, delımıtasıa jasap qoıypty. Bizge sheteldik ınvestorlar týraly aıtqanda, jańa tehnologıalardy, ozyq tehnıkalardy alǵa tartady. Al. Biz myna jerde tek qazylǵan ordy kórip otyrmyz. Men jaqynda ótetin komısıa otyrysynda vıse-premer Asqar Myrzahmetovtiń aldyna osy máseleni qoıýǵa daıynmyn. Bılik shetel azamatynyń qalaı JSHS-ǵa múshe bolyp, artynan tolyq ıesi bolyp shyqqanyn, onyń osynshama jerdi qalaı paıdalanyp otyrǵanyn túsindirsin. Óıtkeni, kompanıanyń jer ýchaskesin bulaı qorshaýy «Men osy jerdiń qojasymyn. Ne qalasam, sony isteımin» dep qyr kórsetýi sıaqty.
Bizge jer reformasy osy salada tártip ornatady deıdi. Biraq, biz kerisinshe jerdiń sheteldikterge berilip qoıǵanyn, olar ol jerdi qalaı bolsa solaı paıdalanyp jatqanyn kórip otyrmyz.
Daıyndaǵan: Darhan Muqantegi
