Osyndaı sumdyq sózdi estidik. Ol kisiniń sózi súıekten ótip ketti. Áńgime neden shyqty? Kishkene kidiristen keıin...
Qazir eki adamnyń basy qosyla qalsa din týraly, aǵymdar jaıly áńgime-dúken quratyn boldy. Jaqsy oılaı bilgenge bir jaǵynan qýanatyn jaǵdaı... Din jamandyq ataýlyǵa jaqyndamaýǵa, aǵymnyń qurbany bolmaýǵa úndeıdi.
Bir óner ókiliniń: «Buryn osy kóshede bir ǵana táýip bolatyn. Qazir jurttyń bári shetinen táýip bop ketti...» dep ázilge qosyp aıtqan sózi bar edi. Sol sekildi, buryn dinı salada sarapshylar saýsaqpen sanarlyqtaı bolatyn. Al qazir bári dinı máselege taldaý jasap, «pátýa» beretin jaǵdaıǵa jetti. Árıne, pikir bildirýge árkim quqyly. Bul – jaqsy úrdis. Biraq bizdi alańdatqan nárse – ekiudaı, aqıqattan alys, negizsiz teris pikirdiń taralýy. Dinı bilimi joq, dinniń astarly máselelerinen tolyqqandy habarsyz adamnyń aýzynan turpaıy tujyrymnyń, óreskel sózdiń shyǵýy ókinishti. Islamdy «úreıdiń» dini retinde tanytý – úlken qıanat!
Kórgen-túıgendi oıǵa túıip, qaǵazǵa túrtip júretin Jaratýshydan tilep alǵan tilshi deıtin «jumysymyz» bar emes pe. Bizdiń qazirshe qoldan keler sharýa osy bop tur – aıtý nemese jazý.
Ótken joly bir ǵalymmen kezdesip qaldyq. Aty málim, ataǵy da belgili. Bizdiń Dinı basqarmada qyzmet etetinimizdi jaqsy biledi. Aman-saýlyq surasqannan keıingi áńgime ádettegideı dinge oıysty. Eldegi dinı másele «sheshilip», qazirgi ahýal aýyzben «rettelip» bolǵan soń halyqaralyq deńgeıde sóz qozǵaldy. «Anaý «ondaı» aǵymnan eken, mynaý «mynadaı» jamaǵattan bop shyqty, anaý «anany» qoldaıtyn kórinedi, mynaý «mynaǵan» búıregi buratyn sıaqty» degen dinı «dıagnoz» qoıylyp jatyr. Áıteýir báriniń artyna bir-bir «qońyraýdan» ilindi. Ókinishtisi sol, «deni durys» dindardy tappaı dal bolǵanymyzdy nesine jasyraıyq?!
Sonymen álgi ǵalym aǵamyz birneshe saǵatqa sozylǵan suhbattyń sońynda sózin bylaı túıindedi: «Qazir adamdardyń kóbisi aǵymda júr. Al biz araq ishetin «aǵymnan» bolamyz. Biraq bizde terorızm joq...»
Kúlgenge «keremet» sóz, jylasaq ta jarasady. Sirá, ár nárseniń shetine shyǵyp ketý degen osy bolsa kerek...
Ol kisi sózin ary qaraı jalǵap: «Qurysyn, bul da jaman «aǵym». Jaqsy nárse emes», – dep myrs etti.
Dindi ustanǵandar shekten shyqpaı, ózgege tıtimdeı bolsyn zararyn tıgizbeı, qoǵamda oǵash qylyq kórsetpeı júrýine, al dinnen alystaý adamdar araqqa salynbaı, salaýatty, salmaqty ómir súrse degen tilegimizdi ishteı aıtýmen shekteldik.
Kózben kórgenimizdi aıtar bolsaq, keıbir adamdar ustanymdary úshin bir-birin túsinbeı, tipti túsingisi kelmeı, kelisý bylaı tursyn, ózara sóılesýden qalyp barady. Bul úrdis áke men bala arasyndaǵy otbasylyq tragedıaǵa aınalýda. Bala araqqa tym áýes ákesin aıyptaıdy, al áke balasyn «sen aǵymda júrsiń» dep kinálaıdy. Onyń túsiniginde namaz oqyǵan bala – «aǵymda». Al balanyń oıynsha, araq ishkender musylman emes eken. Ekeýi bir joldyń eki shetinde ketip bara jatqan jolaýshyǵa uqsaıdy...
Araqqumardyń: «Adam qanyn tógip, «dindar» bop júrgennen góri ishetinimdi iship, «tynysh» júrgenim jaqsy», – degen ýáji de joq emes. Al ásiredinshildiń baılamy bolsa: «Araqty aýyzǵa alatyndarmen aralasýǵa bolmaıdy». Ekeýiniki de radıkaldy ustanym. Aqtap alýǵa kelmeıtin is.
Osylardy tabystyryp, tatýlastyryp, tóreligin aıtatyn danagóı aqsaqaldar, el aǵalary bolsa, shirkin?!
Áıgili ǵalym Hasan Basrı: «Ádebi joqtyń bilimi joq, sabyry joqtyń dini joq, taqýalyǵy joqtyń meıirimi joq», – degen eken. Qazir bizdiń qoǵamǵa sózi men isi túzý salmaqty ákeler men sózuǵar sabyrly ul men qyzdar, jastardyń sanasyn oıatar salıqaly ǵalymdar, zıalylar kóbirek kerek.
Bala qashanda ákeniń meıirimi men tárbıesine muqtaj. Ókinishke qaraı, keıbir ákeler óziniń qarshadaı balasynyń aqyl-keńesine muqtaj bop tur...
Ǵalym ǵalymdyǵyn kórsetse, áke ákeligin tanytsa degen tilek qoı, bizdiki!
Aǵabek QONARBAIULY,
QMDB Baspasóz bóliminiń meńgerýshisi
