Qazaqta qyzdyń oń bosada «otyrǵany», jasy kelse de turmysqa shyqpaǵany úlken másele.  «Qyzyn qyryq úıden» tyıyp tárbıeleıtin bul qazaq ul balanyń da tárbıesine, shańyraq kóterip, otbasyn qurýyna asa mán bergen.

Alaıda qazirgi tańda «otyryp qalǵan» qyzdar qoǵamnyń úlken máselesine aınalǵanymen, úılenbeı «júrip» alatyn jigitter týraly kóp aıtyla bermeıdi. Sebebi «jigit qaı jasta úılense de qalaǵanyn alady» degen pikir qalyptasqan.

«On úshte otaý ıesi» deıdi dana qazaq halqy.  Sonymen «otyrǵan» qyzdar ǵana emes, «júrip» qalǵan jigtter  de búgingi qoǵamnyń negizgi máselesi ekeni daýsyz.

-Bizdiń Tólegen segiz aılyǵynda eńbektemeı júrip ketken. Sodan áli júr. Jasy bolsa 35-ke keldi. Qyz da, kelinshek te unamaıdy oǵan. Osy balamdy úılendirip ketsem dep armandaımyn, - deıdi Klara apaı.

Aıtýynsha, barlyq uly uıaǵa, qyzy qıaǵa qonǵanymen, osy tuńǵyshy úılenbeı júrgeni kóńiline qaıaý salady eken.

-Aǵamdy úılendirgimiz-aq keledi, biraq onyń asyǵar túgi joq. Jas bolsa 30-dan asty, - degen Móldir de jigitterdiń úılenbeı júrip alatynyn aıtyp, «otyrǵan» qyzdardyń osydan kóbeıetinin qosty.

Al jigitter jaǵy bul máselede túrli sebepter aıtyp, shyndyqpen betpe-bet kelýge tyrysty.

Medeý, (Almaty):

-Úılenbegen jigitter týraly ne aıtýǵa bolady. Kóptiń atynan sóıleı almaımyn. Ózim de 30-dan astym. Shańyraq kótermedim. Qazirgi qyzdar turaqty jumysyń, tabysyń, kóligiń, baspanań bolmasa ońaılyqpen turmysqa shyqpaıtyny ras qoı. Sol arýlardyń jaǵdaıyn jasaıyq dep, jumysymdy jaıǵastyryp, kólik aldym. Endi úı salyp jatyrmyn. Úıim bitip, ata-anama úı de, kelin de syılaǵym keledi. Osy ýaqytqa deıin sol úshin júrmin.

Beksultan, (Astana):

-Iá, qazir turmysqa shypaı qalǵan qyzdan úılenbeı júrgen jigit kóp ekenin bilem. Men de úılenýge «átteń, tonnyń keltesi-aı» dep júrmin. Astanada tabysyń páteriń aqyń men tamaǵyńnan artylmaıdy. Ekeý bolǵan soń, odan ári de kóbeıetiniń bar. Olardy qalaı asyraısyń? Muny jaýapkershilikten qashý dep oılamańyz. Degenmen, úı bolý ońaı emes.

Jandos, (Aqtaý):

-Ne úshin úılenbeı júrsiń degen suraq maǵan da birinshi ret qoıylyp otyrǵan joq. Eń oǵaı jaýap «qyz joq» deı salý. Biraq qyz kóp. Biz, jigitter, sol kóp qyzǵa kózimiz arbalyp, sezimge aldanyp, turaqtana almaı júremiz. Sóıtip júrgende jasymyz da birazǵa jetedi. Sosyn otyramyz «endi maǵan kim tıedi kempirden basqa» dep ándetip. Túsinem, úılený kerek. Biraq oǵan da úlken daıyndyq kerek. Oǵan qoǵamdy da, ata-anany da, qyzdardy da kinalaýǵa bolmaıdy.

Baıqasaq, boıdaq júrgen serilerdiń sebepteri ártúrli. Biri materıaldyq jaǵdaıdy, biri sezimdi, biri qyzdardy alǵa tartady. Al osy kezekte psıhologtar jigitterdiń úılenbeı júrýiniń sebebin ózderine degen senimdizdikten ekenin aıtady.

-Jigitterdiń kópke deıin úılenbı júrýiniń birden bir sebebi – senimsizdik. Olar ózderine de, qyzdarǵa da senbeıdi. Qyzdarǵa senbeıtini: olar materıaldyq jaǵdaıdy talap etedi dep, qyzdarǵa usynys jasaýdan qashady. Ózderine senbeıtini: kúndelikti tabysy nemese aılyq jalaqysy otbasyn asyraýǵa jetpeıdi dep qorqady. Aınalyp kelgende ekeýi de – senimsizdik. Al bul senimsizdikten arylý qıyn. Odan da osy senimsizdikke ushyramaı turǵanda, jastyqtyń býymen, mahabbattyń mastyǵymen erterek úılenip alǵan jón, - deıdi psıholog Maıra Alpysbaeva.

Al dáriger Ǵabıt Nurhanuly erlerde gormonaldy dısbalans bolmaıtynyn aıta kele, degenmen 30 jasqa deıin úılenbegen jigitterdiń densaýlyǵynda kinárat bar dep esepteıtinin aıtady.

-Erkekterde gormonaldy dısbalans bolmaıdy. Qaı jasta úılense de urpaq qaldyrý jaǵynan kinárat bolmaıdy. Tek juqpaly aýrýlar juqtyrmasa, óziniń bir kemshiligi bar bolyp týylmasa, árıne. Degenmen 30-jasqa deıin úılenbegen jigittiń densaýlyǵynda kinárat bar degen sóz. Al 35 jastan asqan soń jynystyq belsendilik tómendeıdi. Ol bala týý kórsetkishine áser etedi, - deıdi Ǵ.Nurhanuly.

Indıra Qýat