Taıaýda sol Toqtarhan Qojaǵapanov degen qaltaly barsha túrik halyqtarynyń asyl murasy «Qozy-Kórpesh-Baıan sulý» kesenesi turǵan jerdi ákesi Juman Qojaǵapanov atyna ózgertýge bel sheshe kirisip ketti dep habarlady Aıagóz turǵyny Amangeldi Kerimtaev. Esterińizde bolsa, bul jóninde ótken jyly «Egemen Qazaqstan» gazeti bastaǵan basylymdar, www.Abai.kz, www.qamshy.kz, www.ult.kz, www.maidan.kz, www.qazaquni.kz, www.tanym.tv saıttary, t.b elimizdiń aqparat quraldary dabyl kótergen. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Berdibek Saparbaevtyń qoldaýyna ıe bolyp otyrǵan bul Toqtarhan Qojaǵapanov degen alǵan betinen qaıtatyn emes. «Qozy-Kórpesh» kesenesi turǵan Qozy men Baıannyń mahabbatyna kýá bolǵan qasıetti jer “Tarlaýly» ( tarlaý – emdik, dárilik qasıeti bar shóp ataýy) aýylyn ákem Jumannyń atyna aýystyryp almaqshy. Sonda bul Toqtarhan Qojaǵapanov kimge jáne nege senip otyr?
Tómende osy bir ózekti másele týraly jazǵan Amangeldi Kerimtaevtyń "Aıagózde «Onomastıka týraly Zań» talaptary óreskel buzylýda" maqalasyn sizderdiń nazarlaryńyzǵa usynýdy jón kórdik...
Bankır Qojaǵapanov Toqtarhan degen Shyǵys Qazaqstan oblysy ákimi B.Saparbaevtyń erekshe qurmetine bólengen jan. Alaqandaı aýylda ákesi–Qojaǵapanov Jumannyń esimimen atalatyn Mádenıet Úıi, kóshe, anasy– Qojaǵapan kelini Kóshjannyń atymen atalatyn meshit úıi sonyń aıqyn belgisi. Muny da mise tutpaı, Qozy Kórpesh pen Baıan Sulýdyń múrdeleri jatqan, Túrki áleminiń kıeli mekeni-Tarlaýly aýylyn ákim-qaralardyń kómegimen ony da ákesiniń atyna aýdaryp alýǵa jan sala kirisip júr. Ákesi Juman kishigirim sharýashylyqtar men MTS dırektory, qoı fermasynynyń meńgerýshisi ǵana bolǵan eken. Toqtarhannyń ózi Aıagóz aýdanynyń «Qurmetti azamaty» atanypty. Bul ataq oǵan mektep bitirgen soń ınstıtýtqa túse almaı qalǵanda bir jyl ǵana jumys istegeni úshin berilgen be eken? Bir januıanyń osynsha «qurmetke bólenýin» moraldyq meshkeılik emes dep qalaı aıtarsyń?
Aıagózde ataqqumarlyqtyń, daraqylyqtyń, keneýsiz maqtannyń aty ozyp tur. «Aýdannyń qurmetti azamaty» degen ataqty úlestirýde aıagózdikter Qazaqstanda báıgeniń aldyn bermeýde. Laýazymy bıik, qaltasy qalyń uldyń qarapaıym ákesi kózi tirisinde túsinde de kórmeıtin qurmetke bólenetin boldy. El ishinde «Atańnyń ataǵy olqy bolsa Aıagózge bar» degen mazaq-mátel paıda boldy. Kópshilik narazylyǵyn týdyratyn kemshilik kóp-aq.
Tarlaýly topyraǵynan qalsa qazaqqa, ozsa álemge tanymal tulǵalar jaralǵan. Úsh birdeı mınıstrdiń kindigi osy aýylda kesilgen. Ondaǵan ǵylym doktorlary túlep ushqan meken. Medısına boıynsha dúnıe júzine máshhúr eki birdeı ǵylymı-zertteý ınstıtýttardyń irge tasyn qalaǵandar osy Tarlaýly perzentteri. Solardyń bir de biriniń esimin enshilegen bir de bir kóshe nemese nysan joq.
Budan biraz jyl buryn kóshe jáne eldi meken ataýyn ózgertýge moratorıı jarıalanǵan edi. Óıtkeni, sol kezde esimin jalpaq el turǵaı, kórshi-qolańdary da áreń-áreń biletin áldekimderdiń attaryn nysandarǵa berý jıilep ketip, qoǵamnyń narazylyǵyn týdyrǵan edi. Elbasynyń: Kókesi úlkenniń kóshe atyn, qaltasy qalyńnyń aýyl atyn ıemdenetinin synaǵan eskertpesine eleń etpegender bolǵan. Sodan baryp, «Onomastıka týraly» zańǵa túbegeıli tolyqtyrý men ózgertý engizý úshin zertteý júrgizildi. Zańnyń kemshin tustary anyqtalyp, keıbir baptar qatańdatyldy. Keleńsiz, negizsiz berilgen ataýlardy retteýde osy qujat negizgi tetik bolý kerek edi. Alaıda Zańdy belden basýdy ádetke aınaldyryp alǵan Shyǵys Qazaqstan oblysy men Aıagóz aýdanynyń ákimderi «Onomastıka týraly Zań» talaptaryna da pysqyryp qaramaıtyn eski ádetinen aınymaýda.
«Onomastıka týraly Zańnyń» 25-babynda Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ákimshilik-aýmaqtyq birlikterge, eldi mekenderdiń quramdas bólikterine, áýejaıǵa, porttarǵa, vokzaldarǵa, temirjol, metropolıten stansalaryna, avtovokzaldarǵa, avtostansalarǵa, fızıkalyq-geografıalyq jáne memleket menshigindegi basqa da obektilerge ataý berý jáne olardy qaıta ataý men ózgertý jáne memlekettik zańdy tulǵalarǵa jeke adamdar esimin berý jónindegi onomastıka jumysynyń krıterııleri anyqtalǵan bolatyn. Ol boıynsha tek Qazaqstan Respýblıkasynyń aldyndaǵy sińirgen eńbegi úshin kentke, aýyldyq okrýgke, aýylǵa jeke adamnyń atyn berýge negiz bola almaıdy. Jeke tulǵanyń eńbegi óz baǵasyn Halyqaralyq qaýymdastyq aldynda alý keretigi tujyrymdalǵan. Jeke adamnyń Halyqaralyq qaýymdastyq pen Qazaqstan Respýblıkasynyń aldynda sińirgen eńbegine Zańmen shekteý qoıylǵan. Halyqaralyq qaýymdastyq aldynda tulǵanyń eńbegi qaı salada tanylsa, sol sala arqyly baǵalanary belgilengen. Tulǵanyń halyqaralyq qaýymdastyq pen Qazaqstan Respýblıkasy aldynda sińirgen eńbegin baǵalaý B.Saparbaev pen Aıagózdiń ákimi N.Nurǵalıevtyń táp-tápel, bákene óresimen ólshenbesi anyq.
Amangeldi Kerimtaev,
SHQO Aıagóz qalasy.
