Mektepke «tarydaı bolyp kirip, taýdaı bolyp shyǵatyn» jas túlektiń aldynda jańa ómir tur. Qazirgi maqsat – júrek qalaýymen mamandyq tańdaý. Mamandyq tańdaý adam ómirindegi eń jaýapty sát.
Júrek qalaýymen tańdaǵan mamandyq qana ómirdiń jarqyn bastaýy bolmaq. Sebebi adam taǵdyrynyń bir bóligi tańdaǵan mamandyǵyna tikeleı baılanysty. Alar asý da, ushar bıik te alynbas qamal bolyp kóringenimen, kúndelikti kezdesip jatatyn kedergiler men qıyndyqtardy óz mamandyǵyn súıetin, sodan lázzat alatyn maman ǵana jeńip shyǵatyny beseneden belgili. «Mamandyqtyń jamany joq, biraq munyń kez kelgenine ıkemdilik qajet. Bul – jaı kúneltý, tamaq asyraýdyń joly emes, úlken ónerdi, zor sheberlikti qajet etetin nárse. Kimde-kim ózine bitken yńǵaıyna qaraı óz jolymen qyzmet etse, óz basyna da, áleýmetke de úlken paıda keltirmek. Óz ornynda istegen adamnyń jumysy da ónimdi, berekeli bolmaq, ár óner, ár qyzmet memleketke, áleýmetke qajet» degen J.Aımaýytov jastardyń mamandyq tańdaýda adaspaı, júrek qalaýyna júginýine baǵyt silteıdi. Bul oryndy. Sebebi qazirgi mektep bitirýshilerdiń 70-80 paıyzy naqty qaı mamandyqty tańdaryn bilmeı, ekioıly jaǵdaıda júr. Buǵan bir jaǵynan elimizdegi áleýmettik jaǵdaı da sebepker me degen oıǵa qalasyń. Aqyly oqýdy oqytýǵa shamasy kelmeıtin, qaltasy juqa qarapaıym jurt qaı mamandyq bolsa da dıplom alyp, eń bastysy «balam grantqa tússe eken» dep armandaıdy. Sol sebepti grant kóp bólinetin pándi tańdap jatady. Ekinshiden, Ulttyq biryńǵaı test tapsyrý kezinde de mamandyq tańdaýǵa belgili bir mólsherde shekteý qoıylatyndaı. Baıqap qarasaq, oqýshylardyń basym bóligi ózderine unaıtyn mamandyqty tańdamaı, Ulttyq biryńǵaı testke kiretin tańdaý pánderiniń ishinen óziniń shamasy keletin, jeńildeý pándi tańdaıdy. Maqsat – UBT-dan aman-esen ótip, joǵary oqý ornyna túsý. Armandaryna qol jetkendeı bolǵanymen, ol mamandyqty unatpaı, oqýdy tastap ketip jatatyndar da barshylyq. Áý basta ketken qateliktiń saldarynan ómir boıy opyq jese, ekinshi ushy grantty utýǵa baly jetpeı, tegin oqýǵa ilige almaǵandarǵa tıip jatady. Elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń málimetinshe, 2010 jyly 163921, al 2011 jyly 142649 túlek mektep bitirgen. Bıyl 100 myńnan astam túlek UBT synaǵyn tapsyrady dep kútilýde. Mektep bitirýshi túlekterdiń kópshiligi mamandyq tańdaýǵa nemquraıly, selqos. Buǵan belgili mamandyqqa baýlıtyn baǵdarlamalardyń joqtyǵy da sebep. Qazir jańa tehnologıa zamany. Osy salamen baılanysty mamandyqtardyń nasıhaty alysta jatqan aǵaıynǵa jetpeı jatqan syńaıly. Mamandyq túrleri týraly aqparattyń kóp bolýy balanyń óz jolyn tabýyna úlken septigin tıgizedi. Promoýter, logıstık, sýpervaızer, veb-master, kopıraıter, t.b. mamandyqtar kópshilik úshin túsiniksiz. Atyn estigenniń ózinde, «qandaı mamandyq, nemen shuǵyldanady?» degen suraq týyndap jatady. Teledıdarda ánshilerdi nasıhattaǵannan góri jastarǵa paıdasy kóbirek tıetin, osyndaı mamandyqtarǵa baılanysty úgit-nasıhat jumystaryn júrgizgen durys. Mektep bitirgeli otyrǵan qaı jastan surasańyz da «juldyzdy ánshi, reper bolǵym keledi» deıtin tanymaldyqqa qushtar jasóspirimderdi kóp kezdestirdik.
Qala mektepteriniń oqýshylary kóbinese kedenshi, ekonomıs, zańger, t.b. ózderi aqshaly dep sanaıtyn mamandyqqa áýes. Aýyl balalarynyń kóbirek tańdaıtyn mamandyǵy muǵalim men dárigerlik eken. Aralarynda qurylysshy bolǵym keledi deıtinderi de bar.
Mal basyn ósirýdi kózdegen bir kásipker zamandasymyzdyń «Dıplommen aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha muǵalim men dáriger daıyndaı bergenshe, agronom daıyndasa jaqsy bolar edi. Aýylda mal dárigeri de jetispeıdi degeni esimizde. Bul da eskererlik jaǵdaı. Shetel mektepterinde balany jastaıynan óziniń ıkemi bar salasyna beıimdeıdi. Bul quptarlyq. Mysaly, matematıkaǵa qumartsa, ol keıin matematıkanyń jiligin shaǵatyn maman bolyp shyǵady. Sportty unatsa, álemge tanymal sportshy bolýy ábden múmkin. Qazaqstan Respýblıkasynyń bilim berý júıesin 2015 jylǵa deıin damytý tujyrymdamasynda atap kórsetilgendeı, áleýmettik-ekonomıkalyq qatynastar kásibı bilikti mamanǵa óte joǵary talaptar qoıady. Ǵylymı bilimderimen qosa, búgingi maman birqatar máselelerdi óz betinshe sheshe bilýi qajet. Sondyqtan kásibı turǵydan ózińdi tanyp-bilý bolashaq maman retindegi tulǵanyń qalyptasýyn júzege asyratyn basty qaǵıda. Endeshe, jastarymyzǵa aqparat molyraq berilip, mamandyq tańdaýdy óz qyzyǵýshylyǵyna, qabilet-qarymyna, júrek qalaýyna qaldyrǵanymyz oryndy. Erteń óz isiniń tájirıbeli, sheber mamany atanýyna durys tańdalǵan mamandyǵy arqyly jetedi. Mamandyq tańdaý barysynda talapker adaspaıtyndaı qadam jasaýy kerek.
Baǵdagúl Balaýbaeva
"Ana tili"
