Búgin kúnniń basty jańalyǵy - AQSH prezıdenti bolyp Tramptyń saılanýy. «Qamshy» tilshisi osyǵan oraı álem baspasózine sholý jasady.
Eýropa baspasózi, Respýblıkashyl úmitker Donald Tramptyń AQSH-tyń 45-inshi prezıdenti bolyp saılanýyna úlken áriptermen oryn berdi.
Germanıanyń Focus jýrnaly Tramptyń keıbir máselelerge baılanysty negatıvti kózqarasynyń áriptestikte qıyndyqtar týdyratynyn boljap, «Reseı prezıdenti Pýtınge de tilektes, ıadrolyq qarý qoldanýǵa daıyn bolýy, Meksıka sıaqty memleketterge qarsy kózqarasy, beıbitshilik pen tatýlyqqa baǵyttalǵan saıasatty kórsetip turǵan joq. Onsyz da shıelenisip turǵan halyqaralyq áriptestik jańa zor synaqtarmen bet-bet qalady», - dep jazdy.
Frankfurter Allgemeine Zeitung gazeti bolsa, «oıǵa da kirmeıtin birdeńe júzege asty» dep pikir bildirip, «óz mısıasyna ıe prezıdent» degen taqyryppen, «Aqúıge kóshetin Donald Tramp búginge deıin óz egosymen nazarǵa ilindi. Básekelesine degen yqpaly úlken bolǵandyqtan amerıkalyqtar ony bir synap kórýge sheshim qabyldady» degen kózqarasyn jarıalady.
Süddeutsche Zeitung gazeti bolsa, «Tramptyń jeńisi AQSH pen álem úshin jańa kúnniń týýy» taqyrybymen «AQSH-ta halyqtyń basym bólgi bir tóńkeristi qalaıdy, buny da prezıdent Trampen tapty. El ekige bólindi. Kóptegen azamattar bolashaq úshin qorqady. Álem áreń tynystap tur» degen sózderdi qoldandy.
Der Tagesspiegel gazetinde bolsa «Aq adamdardyń kegi» taqyrybymen, «Prezıdent Tramp pa? Bul silkiner jaǵdaı, tipti bir daý. Hıları Klıntonǵa qarsy bolǵandardyń pikirlerge qaramastan álemniń eń mańyzdy saılaý mekemesi úshin eki kisiden biriniń qaısysy laıyqty ekeni belgili. Ol álbette Klınton edi. Saılaýdan burynǵy teke-tireste kimniń ózin dıskvalıfıkasıa jasaǵany da belgili. Tramp, ózine degen maqtaýlarǵa toly, oıdan shyǵarylǵan aıyptaýlarǵa toly bir saılaý aldy naýqan júrgizdi», dep baǵalady.
Aǵylshyn basylymy BBC AQSH-taǵy saılaý nátıjesi týraly habarynda, «Bir jyljymaıtyn múlik patshasy men televızıa juldyzynyń AQSH-tyń jańa prezıdenti bolyp saılanǵanyn aıta kele, «Amerıkalyq Arabtardyń 11 qyrkúıek shabýylyna súıinýi», «AQSH-taǵy meshitterdiń baqylaýǵa alynýy», «áıelderdiń saıası ustanymdaryna qaraı jiktelýi» men «AQSH-ta zorlyq zombylyqtyń» taǵy da qolǵa alynýynyń bastalýy» sıaqty Tramp senetin 30 pikir men saıasatty tizbektep jazdy.
BBC aıryqsha, saılaý jeńimpazy Tramp bolatyny qylań bergende-aq, jahandyq bırjalarda quldyraý bolǵanyn aıta kelip, Tramptyń saılanýynyń Anglıanyń Brexit sheshimine yqpalyn da atap ótti. BBC, Eýropa odaǵyna kúmánmen qaraıtyn Tramptyń Uly Brıtanıamen saýda baılanysyn arttyrýǵa talpynatynyn boljady.
Sky News bolsa «Brexit myrzasy» dep sıpattaǵan Tramptyń AQSH prezıdenti saılanýyn Anglıa Premeri Theresa May-diń Brexit josparlaryna ózgertýler jasaýyna sebep bolýy múmkin dedi. Arnanyń sası redaktory Faisal İslam, máselege baılanysty saraptamasynda Tramptyń alǵashqy Shet elge sapary Londonnan bastalýy múmkin, eki el arasynda jańa saýda qatynastary ornaıdy dep boljady.
Nátıjeniń naqtylana bastaǵan saǵattarynda Aǵylshyn gazetterinen Financial Times (FT), bas betten kóringen saılaý habaryna «Amerıkalyq saılaýshylar, zor bir prezıdenttik básekeniń sońyna jetýimen baqytty» taqyrybyn jazdy. Saılaýshylardyń, tanymaly emes eki úmitker arasynda ekiudaı pikir ustanyp, qaq jarylǵanyn jazǵan gazet, Tramp pen Klınton arasyndaǵy saıasat aıyrmashylyqtaryn ishki betterinde ashyp jazdy.
AQSH-taǵy jańalyqtardy «AQSH sheshim shyǵarýda» taqyrybymen estirtken Guardian gazeti bolsa, jańa prezıdenttiń kúntártibine ákeletin máselelerine toqtaldy. Guardian-nyń ınternet betinde oryn alǵan habarlarynda saılaý nátıjesi jarıalana sala respýblıkashylardyń qol jetkizgen tabysy men kúsh deńgeıine qarsy AQSH-tyń úlken qalalarynda antıtramptyq narazylyq sharalary ótip jatqanyna nazar aýdardy.
Fransýzdyń Le Monde gazeti Tramptyń AQSH-tyń jańa prezıdenti bolýyn «Tramptyń saılanýy álem úshin bir zilzala bolady» degen taqyryppen jarıalady. Gazettiń habarynda, «Anglıanyń EO-dan shyǵý sheshimi Eýropany qalaı silkindirgen bolsa, Tramptyń prezıdent bolýy da álemge sondaı bir silkinis bolady» delingen.
Le Figaro gazeti bolsa Trampqa baılanysty habarynda «Tramptyń saılanýy álemdi belgisizdikke súıredi» taqyrybyn qoıdy. Habarda, Klıntonǵa qarsy úlken bir jeńiske jetken Tramptyń ekonomıkalyq ortada úlken bir alań men belgisizdikke sebep bolǵany basa aıtyldy.
Liberation gazeti AQSH saılaýlary úshin jarıalaǵan arnaýly sanynda, Tramp pen Qıamet termınin birlestirip «Trumpocalypse» taqyrybyn qoldandy. Habarda Tramptyń saılanýymen AQSH pen álemniń bolashaǵy ásire ońshyl bir bılikke betpe-bet qalǵanyn atap ótti.
Italıanyń kóp tırajben taraıtyn La Repubblica gazeti bolsa, ınternet saıtynan «Tramp prezıdent. AQSH saılaýynda shok» degen taqyryppen saılaý nátıjesin jarıalady.
Corriere della Sera gazeti bolsa, «Tramptyń jeńisi. Oǵan Klınton jeńilgenin moıyndap telefon shaldy» taqyrybyn qoıdy. AQSH prezıdenttik saılaýynyń artynan Milano bırjasy táýlikti 2,4 paıyzdyq quldyraýmen bastady dep jazdy basylym.
La Stampa gazeti óz kezeginde, «Tramptyń jeńisi» taqyrybyn qoldanyp, Tramptyń saılaý jeńisi málimdemesindegi «Ár kimniń de prezıdenti bolamyn» degen sózine mán berdi. Gazet, Mıllıarder iskerdiń, krıtıkalyq jáne belgisiz dep tanylǵan shtattardyń daýysyn alyp jeńiske jetkenin jazdy.
Rainews24 habar arnasy «Tramp Aqúıge. Júıege soqqy» taqyrybymen habar taratsa, Italıa habar agenttigi ANSA da «AQSH saılaýlarynda shok. Jeńis Tramptiki» taqyrybymen jańalyq jazdy.
Avstrıanyń memlekettik telearnasy ORF, «AQSH-tyń jańa prezıdenti Donald Tramp» taqyrybyn qoldanyp, Tramp bútin joramaldarǵa qarsy 45-inshi AQSH prezıdenti boldy» dep jazdy.
Horvatıanyń Dnevnik habar saıty, «Álemniń eń kúshti adamy Tramp boldy» taqyrypty habarynda Pýtın bastaǵan álem lıderleriniń quttyqtaý hattaryna oryn berdi.
Bosnıa jáne Gersegovınadaǵy Dnevni Avaz gazeti Tramptyń jeńis málimdemesindegi «Barlyq elmen jaqsy syılasamyz» sózderin jazsa, eldegi taǵy bir yqpaldy basylym Oslobodjenje de Tramptyń prezıdent bolýy jáne oǵan aıtylǵan quttyqtaýlarǵa oryn berdi.
Aıta ketsek, qazirgi ýaqytta AQSH-tyń birneshe qalasynda jańa prezıdentke qarsy narazylyq sharalary ótip jatyr.
