Keshe «Habar» arnasynyń tikeleı efırinde Elbasy tapsyrmasyna sáıkes elimizde aldaǵy 1 qyrkúıekten bastalatyn Múlikti jarıa etý aksıasyna baılanysty telekópir ótti. Oǵan Qazaqstan Respýblıkasy Premer - Mınıstriniń orynbasary - Qazaqstan Respýblıkasynyń Qarjy Mınıstri Baqyt Sultanov, Óńirlik damý mınsıtri Bolat Jámishev, QR Bas prokýrorynyń orynbasary Kravchenko A.N., QR Ádilet mınıstriniń orynbasary Ábdiraıym B.J., Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Kojahmetov K.B. qatysty. Nazarlaryńyzǵa atalǵan telekópirdegi keıbir mańyzdy suraqtar men jaýaptaryn usynyp otyrmyz.
Suraq: Biz osy Talapkerge kelgende, ákimshilik bizge jer bóldi. Akımattyń (ákimshiliktiń) jer bólý týraly sheshimi qolymyzda. Biraq áli jerdiń aktisin alǵan joqpyz. Jerimizge úı salyp aldyq. Osy úıdi zańdastyra alamyz ba?
BAQYTJAN ÁBDİRAIYM: Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes jer ýchaskesin berý týraly máseleni sheshý jáne jer ýchaskesine memlekettik akt berý jergilikti atqarý organdarynyń quzyretine jatady.
Eger Sizde jer ýchaskesin berý týraly sheshim bolsa, biraq oǵan memlekettik akt alynbaǵan jaǵdaıda, Siz osy qujatty alý úshin tıisti ákimdikke júginýińiz qajet.
Sizge memlekettik akt berilmegen jaǵdaıda, Siz óz quqyqtaryńyzdy qorǵaý boıynsha sot organdaryna júgine alasyz.
Memlekettik aktini alǵannan keıin, Siz ony Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy arqyly ádilet organdarynda tirkeýińiz qajet.
Osy rásimderden keıin ǵana, Siz óz úıińizdi zańdastyrý boıynsha aksıaǵa qatysa alasyz.
Suraq: Naıbolee zaınteresovany temoı jıtelı Almaty, Shymkenta, Astany. Otmechý, chto nı odın vopros ne ostanetsá nezamechennym. Absolútno vse obrashenıa býdýt obrabotany ekspertamı, otvety býdýt dostýpny v akkaýntah sos.seteı ı na saıte elektronnogo pravıtelstva. I vot samye rasprostranennye voprosy. Kakıe dokýmenty neobhodımo predstavlát v komıssıý dlá legalızasıı ımýshestva, gde nahodátsá etı komıssıı, ı kogda startýet legalızasıa?
BOLAT JÁMİSHEV: Zańǵa sáıkes múlikti jarıa etý úshin komısıaǵa mynadaı qujattardy tapsyrý qajet:
1) múlikti jarıa etýge ótinish, eki danada;
2) ótinish bergen kezde jeke basyn kýálandyratyn qujattyń kóshirmesi, túpnusqasyn kórsetý qajet;
3) ǵımarattar men qurylystarǵa tehnıkalyq tekserý júrgizgen atestattalǵan sarapshynyń qorytyndysy;
4) jyljymaıtyn múlik obektisiniń tehnıkalyq pasporty.
Osyndaı komısıalar barlyq ákimdikterde bar. Jarıa etý prosesi 2014 jylǵy 1 qyrkúıekten bastalady jáne 2015 jylǵy 31 jeltoqsanǵa deıin júrgiziledi.
Suraq: Osy ýaqytqa deıin bizde eki márte múlikti zańdastyrý (jarıa etý) sharasy ótkeni belgili. Osy eki sharada qansha qarjy zańdastyryldy? Jáne aldaǵy múlikti jarıa etý aksıasynan qandaı nátıje kútemiz?
BAQYT SULTANOV: Iá, shynymen-aq jarıa etýdi ótkizýde Qazaqstannyń tájirıbesi bar. Alǵashqy aqshany jarıa etý Qazaqstan Respýblıkasynda 2001 jylǵy shilde-tamyz aılarynda bir aı boıynda ótkizildi. Jarıa etý ol kezde bir jolǵy aksıa túrinde, sol ótkizý kezeńine QR azamattarynyń ekinshi deńgeıdegi bankterdegi arnaıy shottarǵa aqsha salýy jolymen ótkizildi. Amnıstıa nátıjesinde Qazaqstan Respýblıkasynyń shamamen 3 myńǵa jýyq azamaty 480,0 mıllıonnan astam AQSH dollaryn jarıa etti.
2006-2007 jyldary jarıa etýge tek qana aqsha emes, sol sıaqty jyljymaly jáne jyljymaıtyn múlik te jatqyzyldy. Osy erekshelikti, sondaı-aq merzimderin uzartýdy eskere otyryp, aksıa anaǵurlym sozylmaly sıpatta boldy jáne bir jyldan astam ýaqyt - 2006 jylǵy 3 shildeden bastap, 2007 jylǵy 1 tamyzǵa deıin ótkizildi. Sol kezde múlikti jarıa etýdi ótkizý úshin jarıa etilgen múliktiń qunynan 10% mólsherinde alym alý kózdelgen.
Osy aksıany ótkizý nátıjesinde:
- shamamen somasy 845 mlrd. teńge nemese shamamen 7 mlrd.AQSH dollaryna (8,3% k VVP 2006g.) múlik jarıa etildi, onyń ishinde aqsha – 538 mlrd. teńge (búkil múliktiń 63,7%-y), jyljymaıtyn múlik – 236 mlrd. teńgege;
- respýblıkalyq búdjetke shamamen 60 mlrd. teńge nemese 483 mln. AQSH dollary (jarıa etý úshin alym) tústi.
Suraq:Aqshany jarıa etkende ol qaı ýaqyttan bastap zańdastyrylǵan bolyp tanylady? Banktiń esep shotynda saqtalatyn bes jyldy, ıaǵnı tolyq merzimdi kútý kerek pe?
KÝAT KOJAHMETOV: Osy Zań boıynsha aqsha zańdy dep bankte nemese qazposhtada ashylǵan arnaıy jınaqtaý shotyna salǵan sátten bastap zańdy dep tanylady. Ol úshin olar tıisti qujat beredi. Sol sebepti bes jyl kútýdiń qajeti joq.
Suraq: A mojno dopolnıt voprosom, chasto zadavaemym v call- sentr. Na mnogıh dachnyh ýchastkah postroeny dobrotnye jılye doma, mojno seıchas býdet legalızovat eto jıle?
BOLAT JAMISHEV:
Zańǵa sáıkes Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy ǵımarattar jarıa etýge jatady. Ǵımarattar qurylys talaptaryna jáne jer ýchaskesiniń maqsatyna sáıkes kelý kerek. Saıajaılar, ǵımarattar tek óziniń maqsatyna qaraı jarıa etiledi, onyń jer ýchaskesi jeke menshikte bolýǵa tıis jáne qurylys talaptaryna sáıkes bolý kerek.
Suraq:Jyljymaıtyn múlikke tehpasportty qalaı alamyz? Ol qansha ýaqytta jasalady?
BAQYTJAN ÁBDİRAIYM: Jarıa etý aıasynda, eger Sizde jer ýchaskesine memlekettik akti bolsa, qurylysqa tehnıkalyq tólqujat alý úshin jyljymaıtyn múlik obektisiniń ornalasýy mekenjaıy boıynsha tıisti qujattar tizbesimen Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵyna júginińiz qajet (ótinish; jeke basyn kýálandyratyn qujat; jer ýchaskesine sáıkestendirý qujatyn qosa bere otyryp, tirkeý obektisin rastaıtyn quqyq belgileýshi qujattar; alym somasyn tólegenin rastaıtyn qujat).
Tehnıkalyq tólqujatty ázirleý merzimi jyljymaıtyn múlik obektisiniń túrine baılanysty jasalynady.
Atap aıtsaq, páterlerge, jataqhanalardaǵy bólmelerge tehnıkalyq pasport úshinshi jumys kúni, jeke turǵyn úılerge, jeke garajdarǵa, saıajaı qurylystaryna tehnıkalyq pasport jetinshi jumys kúni beriledi jáne onyń baǵasy múliktiń aýmaǵyna baılanysty 3 myń. teńgeden joǵary bolady.
Basqa jyljymaıtyn obektilerge tehnıkalyq tólqujattar olardyń aýmaǵy men kúrdeliligine baılanysty 20 jumys kúnine deıin jasalady.
Kórsetilgen merzimderge Jyljymaıtyn múlik ortalyqtarynyń qyzmetkerleri Sizben kelise otyryp, tehnıkalyq zertteý júrgizý úshin obektige barý jáne onyń nátıjesinde tehnıkalyq tólqujatty ázirlep, Sizge berý kiretinin qosymsha atap ótemin.
Telejúrgizýshi: Áleýmettik jeliler arqyly bizge jyljymaıtyn múlikke baılanysty mynandaı bir saýal kelip túsken eken. Shet eldegi jyljymaıtyn múlikti zańdastyrý týraly suraq. "Meniń Barselonada úıim bar. Qazir is júzinde eki elde ómir súrip jatyrmyz. Kúz ben qysta Ispanıada bolamyz. Qazaqstan azamattarymyz. Bizge osy múlikti zańdastyrý qajettiligi bar ma? Jáne qandaı sharttarmen zańdastyrý júredi? Óıtkeni tehnıkalyq sarapshylar Qazaqstannan Ispanıaǵa barmaıtyn shyǵar?" Baqyt Turlyhanuly, sheteldik jyljymaıtyn múlki bar azamattar osy aksıadan ne utady? Jáne osy bir mysaldaǵydaı jaǵdaıda zańdastyrý qandaı tártippen júredi?
BAHYT SÝLTANOV: QM jaýaby (qaz.): Aksıa bar múlikti jarıa etý jáne zańdy aınalymǵa engizý múmkindigin beredi. Birinshiden, bul aldymyzda turǵan jalpyǵa birdeı deklarasıalaýdyń engizilýimen baılanysty, azamatqa keıinnen ony qoryqpastan deklarasıada kórsetýi úshin, múlkin qazir jarıa etip alý quqyǵy beriledi. Ekinshiden, shet eldegi múlikti jarıa etý kezinde jarıa etilgen múliktiń qunynan jarıa etý úshin alynatyn 10% mólsherindegi alym memleket búdjetine túsedi.
Suraq: Zań boıynsha múlikti oralmandar da zańdastyra alady dep jazylypty. Olar Qazaqstan azamattary emes pe? Nege bulaı bólgen? Álde oralmandarǵa artyqshylyqtar bar ma?
BAQYTJAN ÁBDİRAIYM:«Halyqtyń kóshi-qony týraly» Zańnyń 1-tarmaǵy 13) tarmaqshasyna sáıkes oralmandar – tarıhı otanynda turaqty turý maqsatynda Qazaqstan Respýblıkasyna kelgen jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyn óńirlerge qonystandyrylatyn jáne osy Zańda belgilengen tártippen tıisti mártebe alǵan, Qazaqstan Respýblıkasy egemendik alǵan kezde odan tys jerde turaqty turǵan etnıkalyq qazaqtar jáne onyń Qazaqstan Respýblıkasy egemendik alǵannan keıin odan tys jerde týǵan jáne turaqty turǵan ulty qazaq balalary.
Osyǵan baılanysty, jarıa etý týraly Zańǵa sáıkes oralmandar jáne Qazaqstan Respýblıkasynda turýǵa yqtıarhaty bar adamdar múlikti jarıa etý sýbektilerine jatady (1-bap, 4)tarmaqsha).
