Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saıası partıalar men uıymdardyń jetekshilerine
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Q.K.Toqaevqa
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń tóraǵasy N.Z.Nyǵmatýllınge
Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas prokýrory J.Q.Asanovqa
Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyń Qaýipsizdik Komıtetiniń tóraǵasy K.Q.Másimovke
Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstri Q.N.Qasymovqa
Bolathan Taıjan atyndaǵy qoǵamdyq qordyń basshysy M.B.Taıjanǵa
ÚNDEÝ-HAT
Qazaqtyń qas dushpandary kóz iletin emes: kúndiz-túni andyzdap, alash balasynyń irgesin sógý jolynda bar kúsh-qaırattaryn aıamaı jumsaýda. Bárimiz «bas qalamyz» dep maqtanatyn órkenıetti zamannyń shahary – Astanamyzda Tatána Logvınenko esimdi bir orystyń áıeli jeńgetaılyq qyzmet kórsetetin mekeme ashyp alyp, taltúste qazaqtyń qyzdaryn qara qytaıǵa saýdalasaýǵa kirisipti. Bul qylyǵynan túk te qymsynbaı, árbir taýyp bergen «kúıeý» úshin 25 myń teńge jarna alady eken. Ultymyzdyń arýlaryn saýdalaýdy ashyqtan-ashyq jarnamalaǵan agenttik qaltaly qytaılardyń alǵashqy legin aqpanda kútip otyrǵan kórinedi...
«Qazaq qyzdaryn qytaılarǵa saýdalamaqshy» degen anaıy aqparat namysty qazaqty erinen aýdaryp tastaı jazdady. Áleýmettik jeliler jarylýǵa shaq qaldy. Bireý – oıbaı saldy, bireý – aıǵaı saldy, bireý – tabalady, bireý – tobalady...
Namystan jarylardaı qyzynyp, narttaı qyzaryp otyrǵanymyzda, ózimiz syılaıtyn qoǵam belsendisi Muhtar Taıjannyń: «Bıliktiń arzan tapsyrmasymen jumys istep júrgen «ultshyldar» «Túmedeıdi – túıedeı» kórsetip, halyqtyń nazaryn basqa bir jaqqa buryp tastaıdy» – degen jaıbaraqat, mamyrajaı qalyptaǵy pikirin oqyp, tań-tamasha qaldyq...
Qazaq qyzynyń qaısarlyǵyn joǵaltpaǵan Asyl Ibragımova esimdi qandasymyzdyń: «...Qytaılyqtardy aıtpaǵanda, qaımaǵy buzylmaǵan qazaq aýyldarynda úıin, bala-shaǵasyn tastap, jeńil júriske túsip ketken qazaq áıelderi kóbeıip barady. Úısiz, kóshede aqsha surap júrgender de az emes. Óz kózimmen kórgenimdi aıtyp otyrmyn. Dabyl qaǵatyn mezgilden keshigip jatyrmyz. Ulttyq tárbıe kúsheımese, bári kesh bolady. Muhtar Taıjan nege halyqty jaıbaraqattyqqa shaqyryp otyr? «Kózderińdi jumyp otyra berińder, eshteńe etpes» degisi kele me?» – degen jigerli sózderinen esimizdi dereý jıyp aldyq...
Endi Muhtar Taıjan baýyrymyzdyń «Óz basym qazaq qyzdarymyzǵa da, jastarymyzǵa da senem, panıkaǵa esh negiz kórip turǵan joqpyn. Jastarymyz qazaqtildi, rýhty, namysty» – dep, Maǵjan ata Jumabaevshalap bastaǵan jazbasynyń ár tujyrymyna ýáj berip kórsek...
1. Muhtar Taıjan: «Ózge ulttarǵa tıgen qazaq qyzdary 4-aq paıyz ǵana... Qazaq jigitterdiń ishinde bundaılar 8 paıyz...».
Bizdiń ýáj: «Sol 4 paıyzdyń ishinde sizdiń týǵan qyzyńyz bolsa, ne der edińiz? Al, 8 paıyzdyń arasynda sizdiń ulyńyz kózi qysyq qytaı qyzyn otbasyńyzǵa kelin qylyp túsirgenin qalar ma edińiz? Álde, qaımana qazaqtyń ul-qyzynyń quny joq pa?..»
2. Muhtar Taıjan: «Biz qurttaı, kip-kishkentaı, bir aýyldaǵy ult emespiz. Úlken ult bolǵan soń aramyzda jezóksheler, nashaqorlar, alqashtar, qyztekeler, satqyndar da bolýy múmkin. Adamnyń tabıǵaty sondaı, aramyzda 0,0001 paıyz sondaılar bolsa da, jalpy ultymyz odan tozbaıdy...»
Bizdiń ýáj: «0,0001 paıyzdy quraıtyn jezókshelerdiń, nashaqorlardyń, alqashtardyń, qyztekelerdiń, satqyndardyń ortasyna óz urpaǵyńyzdyń kirip ketpeıtindigine kepildik bar ma?..»
3. Muhtar Taıjan: «...Jastarǵa durys shart, ádiletti memleket qaldyrýǵa mindettimiz. Onda nemerelerimiz de osy elde jaqsy ómir súredi...»
Bizdiń ýáj: «Jańabek Narov degen zamandasymyz «Babalarymyz aıtqandaı, qalyń qytaıdyń qaptaýynan qorqýymyz kerek. Bálkim, FB-da daý týyndatqan jazba arandatý bolar. Biraq, qytaılardyń qaptap kelip jatqany ras. Jáılap zaýyt salyp jatqany da ras. Qytaıda, bir úıde 3-5 bala bolsa, memleket kóp balaǵa ruqsat bermegendikten, 1-2-ne ǵana qujat alady da, qalǵan balalary qujatsyz júredi. Sonda qujatsyz qytaılar qaıda barady? Qazaqstan sıaqty jemqorlyq jaılaǵan elge keledi. Qytaılarǵa adam emes, jer kerektigin, baıaǵy babalarymyz bilip aıtyp ketken...» – dep jazypty. Demek, erteń «durys shart, ádiletti memleket qaldyryp, nemerelerimiz de osy elde jaqsy ómir súrýi» úshin búgin jaǵamyzdy jaılaýǵa jibermeı, dabyl qaǵýymyz kerek shyǵar!
Qoǵam qaıratkeri, arqaly aqyn Muhtar Shahanovtyń aıtýynsha, búgingi tańda 20 myńnan asa qazaqtyń qyzy qytaıǵa qatyn bolypty. Iaǵnı, táýelsizdiktiń árbir jylynda bir myńǵa jýyq qazaq qyzdary qytaıdan qurt-qumyrsqa asaıtyn urpaq týyp jatyr. Mundaı masqaralyqtyń basty sebepteriniń biri, mysaly, Aqtóbe oblysynda 30 myńnan astam qytaı bar eken. Biraq, olardyń naqty sanyn jasyryp otyr. Buryn qazaq jerindegi qytaılar tyǵylyp-jasyrynyp júretin edi. Bul kúnde qazaqtyń qyzyn qushaqtap meıramhana jaǵalap, qonaq úıge ońashalanatyn halge jetti. Qytaılyq áleýmettik jelilerde qazaq qyzdaryna «quda túsýge» shaqyrǵan jazbalar qaptap, qanshama qaryndastarymyz qytaı qurǵan qandy qaqpanǵa túsip jatyr...
Ras, «EXPO sıaqty halyqaralyq kórme ótkizeıin dep otyrǵanymyzda memleketke qara kúıe jaǵar qandaı bir árekettiń aldyn alýǵa tıispiz» degen saryndaǵy myljyń úndeýsymaqtarmen qatar: «Qytaılyqtar qazaqtyń jigitteriniń tyrnaǵyna da tatymaıdy, ony árbir qazaq qyzy biledi. Bizdiń qyzdar oqyǵan, aqyldy, aqshaǵa qyzyqpaıdy, aqshany ózderi-aq tabady. Sanasyly qyz óziniń bolashaǵy úshin qytaıǵa kúıeýge shyqpaq túgil, janyna da jolatpaıdy. Jastarǵa seneıik, áıtpese, qaısysynyń etegine jarmasamyz?!.» – degendeı dárgeıge jyǵylǵan jylmań sózder de órip júr, áleýmettik jelilerde...
Osyndaı ospadarsyz oı men sanasyz sózderdiń ıeleri álgi Muqań (Muhtar Taıjan) aıtqan tórt paıyzdyń tórinde ózderiniń týǵan urpaqtarynyń da shalynyp qalyp, qytaıdyń qaqpanynda qan qaqsaýy múmkin ekendigin umytpasyn! Atamyz qazaq «Altyn kórse, perishte joldan taıady» deıtin danalyǵynyń tereńinde el arasynda shirigen jumyrtqalardyń arakidik boı kórestip qalatyndyǵyn meńzegen...
...Ótken ǵasyrdyń 20-30 jyldary QHR Úrimshi qalasynyń qala bastyǵy Jákeń deıtin aǵamyz óz qyzynyń qytaıǵa kúıeýge shyqan toıynyń ústinde týǵan perzentin atyp tastap, kózderinen jasy sorǵalap turyp: «Qurmetti qaýym! Bul meniń óz janymnan da artyq kóretin qyzym edi, biraq, ultymdy odan da artyq kóremin, bul bárińe sabaq bolsyn. Eger búgin osyǵan qolym barmasa, erteń Shınjańdaǵy 2 mılıon qazaqtyń qyzyna ıe bolýǵa amalym da bolmaıdy...» – degen eken...
Qytaı – erkegi kóp, qyzy kem, asa qaýipti, alyp el. Bul aqıqatty bir sát te esimizden shyǵarmaýymyz kerek. «Aýrýyn jasyrǵan – óledi!», sondyqtan, árbir qazaqtyń qyzy: «Qytaıǵa qatyn bolǵansha, qara jerge kireıin!», «Qytaıdan bala týǵansha – tátti bolar ý qansha...» – degen sana deńgeıinde tárbıelenýge tıis!
Elbasymyz birde: «Áıel zatyn bólekshe baǵalaıtyn, qaryndasty qatty qasterleıtin halyqtyń biri de, biregeıi de – bizdiń qazaq» – dep edi. Jer daýy men jesir daýynda eshqandaı daýyl toqtata almaıtyn qazaqtyń qyzdaryn saýdalaý – ulttyq namysymyzdy qozdyryp, elimizde ózara ultarazdyqty týdyrýy ábden múmkin.
Sol sebepti, Astana qalasynda jeńgetaılyq qyzmet kórsetetin mekeme basshysy Tatána Logvınenkony qatań jaýapqa tartý kerek. Qazaqstandaǵy beıbitshilik pen turaqtylyq buzylsa, eldegi barlyq agenttik birikse de, áleýmettik arazdyqty toqtata almaıdy. Atalǵan saladaǵy mekemelerdiń túgeli súzgiden ótkizilip, tıanaqty tekserilsin!
Qytaı men orys – qazaqtyń máńgilik kórshisi ǵana emes, máńgilik qaýipti dushpany. Qazaq qurdymǵa ketpeýi úshin qashanda qos qanatyna qyraǵy, qos taqymyna myqty bolýy kerek.
Qajymuqan Ǵabdolla
