Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy, 2011 jylǵy QR «Dinı qyzmet jáne dinı birlestikter týraly» Zańyna jáne QMDB-nyń 2012 jyly qabyldanǵan Jarǵysyna sáıkes, óziniń jumysyn tıisti normatıvtik-quqyqtyq aktiler sheńberinde atqarýda, dep habarlaıdy Muftyat.kz
Dinı basqarmanyń Ortalyq apparaty óz sheńberinde 15 bólimniń jumystaryn uıymdastyryp, tıisti nusqaýlyqtar berýde. 2016 jyly QMDB-nyń basty baǵyttary boıynsha atqarǵan jumysynyń nátıjesi tómendegideı:
UIYMDASTYRÝ JUMYSTARY BOIYNSHA
«Islam jáne zaıyrly qoǵam» atty konferensıa ótip, úndeý qabyldandy.
«2016 – Din jáne tarıh taǵylymy» jyly dep atalyp, respýblıka boıynsha semınarlar, konferensıalar ótkizildi.
HALYQARALYQ QATYNASTAR BOIYNSHA
Aǵymdaǵy jyly QMDB-nyń qyzmetkerleriniń 10 sheteldik is-sapary uıymdastyryldy. Atap aıtqanda: Mysyr, Túrkıa, Reseı Federasıasy, Horvatıa, Belorýs, Tatarstan, Iran, Malaızıa, Ózbekstan, Germanıa memleketteri.
Sonymen qatar, Bas múftı 15 halyqaralyq is-sharaǵa qatysty. Sondaı-aq 12 sheteldik din ókilderin qabyldady.
ǴULAMALAR KEŃESİ BOIYNSHA
2016 jyly «Ǵulamalar keńesiniń» 4-otyrysy ótti. Kún tártibinde 37 másele qaralyp, 18 hattamalyq tapsyrmalar berilip, 5konseptýaldy qujattar men úndeýler qabyldanyp, 16 másele boıynsha sheshim shyǵarylyp, onyń ishinde 6 pátýa bekitildi.
Keńestiń otyrystarynda «Dástúrli ıslam jaýharlary», «Janaza», «Din men dástúr-İİ» jáne «Sbornık fetv» atty 4 kitap baspaǵa usynyldy.
SHARIǴAT JÁNE PÁTÝA BÓLİMİ BOIYNSHA
2016 jyly «Sharıǵat jáne pátýa bólimi» jalpy sany 15 pátýa shyǵardy. Dálirek aıtqanda: «Janazanyń úkimi», «kesene turǵyzýdyń úkimi», «janazada oryndalatyn keıbir úrdister», «qursaq ana bolýdyń sharıǵı úkimi», «taǵam quramyndaǵy qospalardyń úkimi», «kesene turǵyzýdyń úkimi», «sıqyr», «tablıǵı jamaǵaty mısıonerlik uıymy», «memlekettik rámizderge qurmet kórsetý», «túzeý kolonıasynda jazasyn ótýshilerdiń namaz oqý ýaqyty», «qoǵam qaıratkerlerin eske alý», «spırál qoıýdyń úkimi», «lızıń», «qabir basynda ósimdikterdi julýdyń úkimi».
Fatua.kz caıtyna kelip túsken 4186 suraqqa jaýap berilse, Dinı basqarmadan 678 pátýa suralyp, 815 telefon qońyraýyna jaýap berildi.
DİNI BİLİM JÁNE KADR DAIYNDAÝ BOIYNSHA
2016 jyly Saryaǵash, Shymkent, Almaty, Aqtóbe qalalaryndaǵy medreseler kolej mártebesine kóterildi.
«500 zıatker ımam» tujyrymdamasy ázirlendi (dinı qyzmetshilerdiń ıaǵnı, Bas ımam, naıb ımam, ustaz, molda, azanshylardyń laýazymdyq mindettemeleri daıyndaldy).
Qazirgi tańda barlyǵy 2568 maman daıyndalýda. Onyń ishinde:
- «Nur Múbarak» ýnıversıtetinde 1035 maman,
- medreselerde 1234 maman,
- qarılar ortalyǵynda 300 maman.
Joǵarǵy bilimdi mamandar:
2016 jyly «Nur-Múbarak» Egıpet Islam ýnıversıtetin 126 (onyń ishinde: 110 ul, 16 qyz bala) stýdent bitirgen (onyń ishinde 10 stýdent magıstratýraǵa túsken).
Qazirgi tańda atalmysh ýnıversıtette 1065 stýdent bar (625 stýdent memlekettik grant ıegeri). Olardyń ishinde:
- 979 bakalavr (orys tildi topta 38 bala), onyń ishinde «Islamtaný» mamandyǵy boıynsha 859 stýdent bar ( olardyń 666-sy ul,193-y qyz bala).
- 74 magıstr,
- 12 doktorant
Orta bilimdi mamandar:
Respýblıka boıynsha medreselerde 1234 shákirt oqıdy (onyń ishinde: 887 ul, 347 qyz). Olardyń ishinde:
- 923 kolej statýsyn alǵan 4 oqý ornynyń stýdentteri,
- 311 stýdent 5 medresede tálim alýda.
2016 jyly 221 (175 ul, 46 qyz bala) stýdent medreselerdi bitirgen. Olardyń ishinde:
- 107-si ımamdyq, ustazdyq qyzmette.
- 40-ǵy «Nur Múbarak» ýnıversıtetine túsken,
- 3-eýi Halyqaralyq Qoja Ahmet Iassaýı ýnıversıtetinde,
- 2-eýi Almaty q.Abylaıhan atyndaǵy shet tilder ýnıversıtetinde,
- 39-y «Qarılar» ortalyǵynda.
Qarılar daıyndaý:
Ú.j. «Yqylas» qarılar daıyndaý ortalyǵynda qyzdar toby ashyldy. Onda 50-den astam qyzdar oqýda.
Jalpy «qarılar ortalyǵynda» 451 shákirt oqýda. 2016 jyly «Qarılar ortalyǵyn» 5 túlek bitirgen.
Mamandardy qaıta daıyndaý boıynsha:
QMDB-nyń quramynda 718 (19% ) joǵary, 1033 (27%) orta bilimdi, 1786 (54%) dinı qyzmetkerler bar.
2016 jyly Islam ınstıtýtynda 2 aılyq kýrsta 270 ımam bilimin jetildirgen. Imamdardyń bilimin jetildirý kýrstaryna 1693 ımam-moldalar qatysty.
Sonymen qatar 204 semınar ótip, 2968 din qyzmetkerleri qatystyryldy.
Mysyr memleketindegi «ál-Azhar» ýnıversıtetinde 2 aılyq bilimin jetildirý kýrsynda 5 ımam oqýda.
Halyqtyń dinı saýatyn ashý boıynsha:
Ú.j meshitterdegi 28000 tulǵa saýat ashý kýrstarynan ótti.
Búgingi tańda 785 meshitte saýat ashý kýrstary jumys isteýde.
2016 jyly 74 177 (51 474 er, 22703 áıel) tulǵa meshitterdegi saýat ashý kýrstaryna qatysqan. Balalarǵa arnalǵan jazǵy saýat ashý kýrstarynda 22 739 oqýshy tálim aldy.
Imamdarǵa járdemshi sheteldik din mamandary:
Elimizde QMDB-nyń shaqyrtýymen dinı qyzmetti jandandyrý maqsatynda 3 jylǵa kelgen 31 din mamany qyzmet atqarýda (Olardyń ishinde: 11-i túrkıalyq, 20-sy mysyrlyq ustazdar).
ÝAǴYZ-NASIHAT BÓLİMİ BOIYNSHA
Ú.j. respýblıkamyzdyń barlyq meshitterinde bir mezette aıtylatyn juma ýaǵyzynyń 52 taqyryby bekitilip, ár seısenbi kúni ýaǵyzdyń mátini www.muftyat.kz jáne 20 aımaqtyq saıttarda jarıalandy.
«Pátýa jınaǵy» kitaby 1000 dana jáne «Dástúrli ıslam jaýharlary» 3000 dana bolyp basylyp shyqty.
Aǵymdaǵy jyly Respýblıkalyq aqparattyq-nasıhat (budan ári – RANT) men Jergilikti aqparattyq-nasıhat toptary (budan ári – JANT) jalpy 35 606 kezdesý ótkizip, onda 1 585 044 tulǵa qamtylǵan. Onyń ishinde;
- 38 762 túzeý mekemeleri,
- 327 561 oqý oryndary,
- 180 869 memlekettik jáne túrli mekemeleri,
- 1 037 852 turǵyndar men meshit jamaǵaty.
2 toptyń jumys kórsetkishi jeke bólip qaraǵanda tómendegideı:
1) RANT boıynsha (quramynda 6 top, 33 maman bar) jalpy 506 kezdesý ótkizilip, 69 472 tulǵa qamtylǵan. Onyń ishinde:
- 43 973 meshit jamaǵaty men aýyl turǵyndary;
- 430 túzeý mekemelerindegi jazasyn óteýshiler;
- 9 667 memlekettik jáne túrli mekemelerdiń qyzmetkerleri;
- 14630 stýdentter, oqýshylar men oqytýshylar;
- 772 dárister men semınarlarǵa qatysýshylar;
- 774 dástúrli emes ıdeologıanyń yqpalyna túskender.
RANT músheleri respýblıkanyń birneshe oblystaryna is-saparmen shyqty (Onyń ishinde: Astana qalasyna – 1 ret, Almaty qalasy – 1 ret, Aqtóbe oblysy – 2 ret, Atyraý oblysy – 1 ret, Jambyl oblysy – 1 ret, Qaraǵandy oblysy – 1 ret, Qyzylorda oblysy – 1 ret, Mańǵystaý oblysy – 2 ret, OQO – 1 ret., SHQO – 1 ret, Pavlodar oblysy – 1 ret, SQO – 1 ret, Semeı aımaǵy – 3 ret).
2) JANT boıynsha (quramynda 78 top, 295 maman bar) 35 100 kezdesý ótkizilip, 516 344 tulǵa qamtylǵan. Onyń ishinde:
- 38 332 túzeý mekemelerindegi jazasyn óteýshiler,
- 312 931 stýdentter, oqýshylar men oqytýshylar;
- 171 202 memlekettik jáne túrli mekemelerdiń qyzmetkerleri
- 993 879 meshit jamaǵaty jáne aýyl turǵyndary.
Ú.j Aqtóbe oblysy boıynsha radıkaldy tulǵalarmen túsindirme jumysyn júrgizý maqsatynda QR Bas Prokýratýrasynyń uıymdastyrýymen bolǵan sharada 28 RANT músheleri qatysyp, nátıjeli ońaltý jumystaryn ótkizdi.
JAT AǴYMDAǴY ADAMDARMEN JEKE TÚSİNDİRME JUMYSTARY BOIYNSHA
2016 jyly 1398 jat aǵymdaǵy tulǵalarmen jeke túsindirý jumysy júrgizilip, nátıjesinde naqty 533 tulǵa dástúrli dinge bet burdy.
JASTAR İSİ BÓLİMİ BOIYNSHA
2016 jyly jalpy respýblıka kóleminde jastarǵa qatysty 22 000 is-sharalar uıymdastyrylyp, atalǵan is-sharaǵa 626 000-ǵa jýyq adam qatysqan. Sonymen qatar, 4300 úgit-nasıhat jumystary júrgizilip, 300 000-ǵa jýyq jastar qamtyldy. Onyń ishinde:
- 1250 tanymdyq rýhanı tárbıe jumystary júrgizilip, oǵan 100 myńǵa jýyq adam qatysqan.
- 800 sporttyq shara ótkizilip, 120 000 adam tartylǵan.
- 15 000 qoǵamdyq jumystar uıymdastyrylyp, 110 000 adam qamtylǵan.
ÁIELDER-QYZDAR SEKTORY BOIYNSHA
2016 jyly QMDB-nyń áıel-qyzdar sektory ashylǵannan beri 1 respýblıkalyq konferensıa, 1 respýblıkalyq semınar, 86qaıyrymdylyq is sharalar, 115 qoǵamdyq is sharalar, 43 úgit-nasıhat is sharalary, 2 Quran, hadıs jarystary, 2 sporttyq is-shara uıymdastyryldy. Sondaı-aq 93 jat aǵym jeteginde júrgen áıel-qyzdarmen kezdesý ótkizip, 3 adam raıynan qaıtty.
TÚZETÝ KOLONIASY BOIYNSHA
Búgingi tańda túzeý mekemelerindegi ońaltý jumystaryn QMDB-nyń 96 ımamy júıeli, josparly túrde túsindirme jumystaryn júrgizýde.
2016 jyly terorıstik jáne dinı ekstremıstik áreketke qatysty sottalýshy 1410 tulǵaǵa qatysty jeke túsindirme jumysy júrgizilip, nátıjesinde 186 sottalýshy dástúrli dinge bet burdy. Sonymen qatar 96 sottalýshy ózderiniń radıkaldy kózqarastarynan bas tartty.
2016 jyldyń 29 qarashasynda QMDB-nyń uıymdastyrýymen Astana qalasyndaǵy «Áziret-Sultan» meshitinde túzeý mekemelerimen túsindirme jumysyn júrgizetin barlyq oblystardaǵy ımamdarǵa psıhologıalyq trenıń ótkizildi.
QAJYLYQ BÓLİMİ BOIYNSHA
Ú.j. elimizden 3000-ǵa jýyq adam qajylyq paryzyn ótep qaıtty. Qajylardy aparýǵa qatysty otandyq 10 fırma irikteýden ótkizilip(«Iassaýı», «Atlas», «Hıkmet», «Ál-Marýa», «Nur-Qazaqstan», «Qyzmet-Saıahat», «Delta», «Sanabl», «Hıdaıat-Nur», «Ansar»),qajylyq jumystaryn uıymdastyrdy.
Qajylyq mısıasy (18 tulǵadan quralǵan) tómendegideı baǵyttarda jumys júrgizdi:
- Týrısik fırmalardyń uıymdastyrýshylyq sharalaryn baqylaýǵa alý, sapalyq jaǵyn tekserý,
- qajylardyń densaýlyǵyn jiti qadaǵalaý,
- fırmadaǵy ýaǵyzshylardyń jumystaryn úılestirý,
- qajylardy jat aǵymdardan qorǵaý.
BASPASÓZ BÓLİMİ BOIYNSHA
2016 jyly basylymdarǵa 473 aqparat, maqala, suhbat jarıalandy. Atalǵan materıaldardyń kórilim sany 2 994 632-ge jetip, 1 804pikir jazyldy.
Tek qajylyq maýsymy kezinde 162 materıal jaryq kórdi.
Osymen qatar, «Evrazıa» arnasyndaǵy «Juma ýaǵyzy» baǵdarlamasynyń 50 shyǵarylymy ázirlendi.
2016 jyldyń basynda QMDB janynan baspasóz klýby qurylyp, jýrnalısermen ótkizilgen kezdesýler, trenıńter turaqty júzege asyp keledi.
ǴALAMTORMEN JUMYS BÓLİMİ BOIYNSHA
Ú.j. QMDB-ǵa qarasty saıttarda ártúrli taqyryptaǵy tanymdyq 4574 maqala, ǵıbratty 669 áńgime, QMDB men aımaqtaǵy ókildikterdiń is-sharalary, Islam áleminde bolyp jatqan oqıǵalar jaıly 11 000 jańalyq jaryq kórdi. Mýltımedıalyq kontent boıynsha 235 fotoreportaj, 1475 aýdıo jáne 1912 beınemetarıaldar jarıalandy.
Sonymen qatar, QMDB-ǵa qarasty 9 portal jańartylyp (www.muslim.kz, www.ummet.kz, www.sunna.kz www.ihsan.kz, www.nurgasyr.kz, www.taglym.kz, www.aqmeshit.kz, www.islam-atyrau.kz, www.semey-meshet.kz), qolaıly fýnksıonaldyq múmkindiktermen tolysty.
Barlyǵy 1.8 mln. qoldanýshysy bar 70-ke tarta áleýmettik jelilerdegi Islam qaýymdastyqtardyń ákimgerlerimen qarym-qatynas ornatyldy.
Namaz úırenýshilerge arnalǵan qazaq jáne orys tilderinde «Namaz – dinniń tiregi» atty mobıldi qosymsha iske qosylyp, búginde atalmysh qosymshany 200 myńnan astam adam júktep úlgerdi.
«HIKMET» TELERADIOSTÝDIASY BOIYNSHA
«Hıkmet» teleradıostýdıasy jalpy sany 320 beıne jáne 146 aýdıo ónimderin jasap shyǵardy.
Sondaı-aq, polıgrafıalyq ónimder qatarynda 6000-ǵa jýyq ártúrli dızaın úlgileri jasalyp, 5000 dana CD jáne DVD dıskiler, balalarǵa arnalǵan 350 dana «Quran álippesi» men 350 dana «Imandylyq álippesi», 260 000 dana Juma paraqshalaryn jasap shyǵardy.
QAIYRYMDYLYQ SHARALAR BOIYNSHA
2016 jyly «Babalar ekken shynardy, balalary saıalaıdy» atty qaıyrymdylyq aksıasy uıymdastyryldy. Bul ıgi sharaǵa Respýblıka kólemindegi barlyq meshit atsalysty. Nátıjesinde, 14 566 adamnyń qatysýymen 48 273 kóshet otyrǵyzyldy.
Sonymen qatar «Kórikti meshit-2016» atty tazalyq báıgesi ótkizilip, 1, 2, 3 oryn alǵan 7 meshitke Bas múftıdiń atynan úlken qajylyqqa joldama berildi.
QMDB tarapynan birneshe oqýlyqtar jaryq kórdi. Naqty aıtqanda:
- «Din-Nasıhat» kitaby (3000 dana);
- «Dástúrli Islam jaýharlary» kitaby (2000 dana);
- «Islam januıasy» kitaby (15000 dana);
- «Namaz oqyp úıreneıik» kitapshasy (6000 dana);
- Bahreın memleketinen kelgen 146 000 dana Quran Karım kitap taratyldy.
Mońǵolıanyń 50 ımamyna jáne RF Altaı Respýblıkasynyń 9 ımamyna QMDB shapany berilip, Gorno-Altaı qalasyndaǵy ortalyq meshitke 120 sharshy metr kilem berildi.
QMDB «ZEKET QORY» BOIYNSHA
Respýblıka boıynsha «Zeket» qorynyń jumysy turaqty túrde júrip keledi. Atap aıtqanda: qaıyrymdylyq kómek, ózin-ózi qarajatpen qamtamasyz ete almaıtyn ımam-moldalarǵa, RANT múshelerine, 9 medrese, 2 qarılardy daıyndaý ortalyǵy jáne ımamdardyń bilimderin jetildirý ıslam ınstıtýtynyń ustazdaryna jalaqy berilip keledi.
MESHİT İSTERİ BÓLİMİ BOIYNSHA
Búgingi tańda respýblıka kóleminde jalpy 2 518 meshit jumys isteýde.
2016 jyly 82 jańadan salynatyn meshitke Bas múftıdiń ruqsaty berilip, respýblıka boıynsha 20 meshit ashylyp, 350 ımamǵa bas senimhat berildi.
118 meshittiń qujattary qaıta tirkelý úshin QR Ádilet mınıstrliginiń oblystyq ádilet departamentterine tapsyryldy.
HALAL STANDARTTAÝ JUMYSTARY
2016 jyldyń aqpanynda QMDB-nyń enshiles «Halal Damý» JSHS-i quryldy. Sonymen qatar, tómendegi is-sharalar júzege asyryldy:
- Imamdardyń bilimin jetildirý ınstıtýtynda «halal standarttaý» páni ótkizildi.
- «Qasapshylyq – saýapty hám jaýapty is» atty qasapshylarǵa arnaıy semınar-trenıngter ótkizildi. Semınarǵa 137 adam qatysyp, onyń 45-i kýálik pen jeke bas mór aldy.
- Almaty qalasynda «Halal ónimderiniń jármeńkesi» atty alǵashqy jármeńke uıymdastyryldy.
- QMDB «Halal Damý» JSHS-nyń qyzmeti jaıly, «Halal as degenimiz ne?» degen atpen anyqtama aqparattary qamtylǵan býkletter jasaldy.
- «Halaldamu.kz» resmı saıty iske qosyldy.
Ú.j 3 túrli standart jasaldy:
- «HALAL» ónimderdi óndirýge, daıyndaýǵa, óńdeýge, saqtaýǵa, tasymaldaýǵa jáne satýǵa qoıylatyn jalpy talaptar» 1:2015
- «Mal baýyzdaý jáne et óńdeý» 1:2016
- «Taǵamǵa qatysty qyzmetter» 2:2016
Atalǵan standarttardy qurýda Malaızıadaǵy JAKIM jáne Túrkıanyń SMIIC halal sertıfıkattaý uıymdarynyń resmı ruqsatymen standarttary paıdalanyldy.
KEŃSE JUMYSTARY
2016 jyly Dinı basqarmaǵa 418 kiris hattar (mınıstrlikter, mem.uıymdar, ákimshilikter, elshilikter, jeke uıymdar, qoǵamdyq birlestikter, jeke adamdar) kelip tústi.
QMDB ortalyq apparaty qyzmetkerlerinen jáne respýblıka boıynsha barlyǵy 2 833 usynystar, ótinishter kelip tústi.
KADR BÓLİMİ BOIYNSHA
2016 jyly Bas múftıdiń 2455 buıryǵy toltyrylyp, tirkeýge alyndy. Sonyń ishinde 1422-si taǵaıyndaý buıryqtary boldy.
Respýblıka boıynsha 637 moldaǵa taǵaıyndaý buıryǵy tapsyrylyp, sonymen qatar 786 qyzmettik kýálik berildi.
Astana, Shymkent, Oral, Úshqońyr medreselerine, Aqtóbe oblysy men Almaty óńiriniń ókildigine bilikti mamandar basshylyqqa taǵaıyndaldy.
Dinı basqarmaǵa qarasty medreselerge túsýshi 1000-ǵa jýyq talapkerlerdiń qujattary tekserilip, qabyldaý komısıasyna jiberildi.
