Qazaq ejelden «Deni saýdyń – jany saý», «Densaýlyq zor baılyq» deıdi. Sizdiń densaýlyǵyńyz, ult saýlyǵynyń quramy. Qazaqstan egemendigin alyp, shetelderdegi qazaqtar Atajurtqa kóship kele bastaǵaly beri qazaqtyń mádenıeti, tili, tarıhy ǵana oralǵan joq. Ár saladaǵy zıaly ǵalymdar, jazýshylar, arnaýly mamandar, dárigerler, sportshylar da elge kelip, Ata-mekeniniń damýyna óz úlesterin qosyp jatyr. Sondaı jandardyń biri shırek ǵasyryn medısına salasyna arnaǵan Erjan Nurmuhanuly. Astanadaǵy «Nur» medısına ortalyǵy basshysy «Qamshy» tilshisine suhbat berdi.
Áýeli ózińizdi tanystyrsańyz? Qaıda bilim aldyńyz?
Men Erjan Nurmuhanuly 1968 jyly 10 mamyrda Qytaıdyń Narynqolmen shekaralas jatqan Monǵolkúre aýdanynda dúnıege kelgem. 1986 jyly orta mektepti bitirgennen keıin Shyńjań medısına ýnıversıtetine oqýǵa tústim. 1992 jyly oqýymdy tamamdaǵannan keıin İle qazaq oblystyq «Dostyq» aýrýhanasynda hırýrgıa bólimine ornalastym.
Sodan bastap 23 jyl sol aýrýhanada hırýrgıa mamandyǵy boıynsha jumys istedim. Men jumysqa kirgennen bastap 2002 jylǵa deıingi on jyl ýaqytymda jalpy hırýrgıalyq jumyspen aınalystym. Onyń ishinde ýrologıa, gemoroı bólimi, densaýlyqty qalpyna keltirý salalarynda jumys istedim. 2003 jyly júrgizýshi, bas dáriger ataǵyn aldym. Sodan keıin aýrýhana ujymynyń ornalastyrýy boıynsha Shyńjań avtonomıaly aýdandyq aýrýhanasynyń gemoroı bóliminde jarty jyldyq bilim tolyqtyrý jumysymen aınalystym. Jarty jyldan keıin qaıtyp kelip gemoroı aýrýlaryn arnaıy mamandanǵan jolmen aınalysa bastadym. Oblys kólemindegi gemoroı týraly istelmegen jumystardy istep, bostyqtardy toltyrdym. Mysaly gemoroı aýrýlaryn jańa tehnologıamen emdeý jumystaryn oblysta alǵashqy bolyp men istedim. Keıin gemoroı aýrýlarynyń ishinde aqpa aýrýlaryn ózgertip emdeý boıynsha da oblysta birinshi bolyp istedim. Sondaı-aq, gemoroı aýrýlarymen qosa baýyr etiniń qurttaryn zertteý jáne oǵan operasıa jasaý, dıagnoz qoıý, dárimen emdeý, últra dybys arqyly ıne shanshyp, operasıasyz emdeý salasynda birtalaı jumystar atqardym.
Shırek ǵasyrlyq tájirıbeńizde nendeı jetistikterge jettińiz?
Osy jumystardyń arqasynda İle oblystyq ǵylym-tehnıka komıteti jaǵynan birinshi dárejeli « ǵylym-tehnıkany alǵa bastyrý» syılyǵyna ıe boldym.
Gemoroı jaǵynda oblys kóleminde birinshi jańa tapqyrlyq júldesin alyp, 10 myń ıýán aqshalaı syılyq aldym. 2009, 2010, 2011 jyldary aýrýhana ujymy jaǵynan ozat qyzmetker bolyp tanyldym. 2013 jyly Qytaıdyń Shanhaı qalasynda halyqaralyq ǵylymı talqy jınalysyna qatysyp, «Halyqaralyq hırýrg» degen ataqqa ıe bolyp, sertıfıkatyn aldym. Sonymen qatar jergilikti halyqtyń yqylasy jaqsy boldy. Shyńjań televızıasy, Shyńjań gazeti, İle televızıasy, İle gazeti, İle jastar jýrnaly sıaqty BAQ betterinde jarıalap otyrdy. Osyndaı qyrýar eńbegimizdi bilgennen keıin saıası jaqtan da meni jumysqa tartty. Qulja qalalyq májilistiń depýtattyǵyna shaqyrdy. Sonyń nátıjesinde men aýrýhana janynan kópir salǵyzdym. Bul meniń medısına salasyndaǵy halyqqa qosqan úlesimnen basqa halyqqa tıgen paıdam boldy.
23 jyldyq jumys tájirıbeńizde medısınalyq eńbekter jarıaladyńyz ba?
23 jyldyq hırýrgıalyq jumys barysynda qytaı tilinde 11 ǵylymı maqala jazdym. Qazaq tilinde 2 zertteý maqalasyn jazdym.
Atajurtqa qashan oraldyńyz?
2015 jyly tarıhı sebeppen Atajurtqa oralyp, turaqty kásibimmen aınalysyp, gemoroıdy, erler aýrýyn emdep, ıne shanshý degen sıaqty Qytaıdyń dástúrli medısınasymen, oǵan qosa qazaqtyń ulttyq medısınasymen aınalysyp otyrmyn.
Jeke aýrýhana ashqan boldyńyz ǵoı?
Qazir Qazaqstandaǵy barlyq oblystarda usynyspen jumystar bastadym. Mysaly Batys Qazaqstan men Ońtústik Qazaqstan oblystarynda, Qyzylorda oblysynda, Almaty qalasynda da jumys istedim. Bir jyldan artyq Qazaqstannyń árbir aımaqtarynda usynyspen jumystar istep, ortamen tanysyp kelgennen keıin 2016 jyldyń sońynda baýyrym Erbosyn Nurmuqanuly men qaryndasym Nurshash Nurmuqanqyzy jáne jubaıym Párıda Aıdarqyzy barlyǵymyz birlesip Astana qalasy, Nurly kóshesi 13-inshi úıden «Nur» shyǵys medısına ortalyǵy atty jeke medısınalyq ortalyq qurdyq. Ortalyǵymyz jumys isteı bastaǵanyna jarym jyldaı ýaqyt boldy. Jumys júrgizý barysynda kóptegen naýqastardy qabyldadyq. Onyń ishinde bet nerv tamyrlaryna sýyq tıý ıaǵnı bettiń qısaıyp qalýy sıaqty aýrýlardy ıne shanshyp emdeý jaǵynda biz ónimdi jaqsy nátıjelerge ıe boldyq. Budan basqa da bel aýrý, tize aýrý, aıaq aýrýlaryna da biz júıeli túrde emdeý jasadyq. Biz tek qana Qytaı medısınasyna súıenip qalmaı zamanaýı medısınanyń artyqshylyqtaryn da meılinshe paıdalanyp otyrmyz. Mysaly KT ımartanyń erekshelikterinen paıdalana otyryp dıagnoz qoıý, sol dıagnozymyzǵa qaraı júıeli emdeý ádisterin júrgizdik. Jan-jaqtyly árbir medısınanyń erekshelikterin tolyq paıdalanyp otyrmyz. Ulttyq medısınamen de toǵystyryp, aýrýlarǵa qaısysy qolaıly bolsa sonymen emdeý júrgizdik. Biz tek dástúrli medısınamen qatyp qalǵamyz joq.
Al, ózimniń kásibim boıynsha bolǵanda Astana kóleminde gemoroı aýrýyn operasıasyz emdeý, oǵan keńes berý jumystaryn istep jatyrmyn. Ýrologıalyq aýrýlarǵa da dıagnoz qoıý, keńes berý, emdeý jaǵynda da meılinshe tájirıbemdi qoldanyp otyrmyn dep aıta alamyn.
Qazaqstanǵa kelgennen keıin Qazaqstan medısınasyndaǵy qandaı jetispeýshilikterdi baıqadyńyz, qandaı bostyqtardy toltyrýǵa múmkindigińiz bar?
Qazaq eli jańa memleket bolǵandyqtan ishinara dara medısına mamandaryn tárbıeleý jaǵynda jetispeýshilikteri kóp. Mysaly gemoroı aýrýlarynyń dárigeri joq derlik. Proktolıkterdiń sany az. Mysaly Qyzylorda boıynsha jalǵyz proktolık bar eken. Bul osy salada mamandardyń óte tapshy ekenin dáleldeıdi. Dıagnoz qoıý, emdeý jaǵynda men eshkimde joq ereksheligimdi paıdalanyp, Qytaı medısınasymen qazaqtyń ulttyq medısınasyn ushtastyryp, eshkim isteı almaı jatqan jumystardy isteımin dep bel baılap otyrmyn. Qazaqstanda ıne shanshý jalpylasa bastaǵanymen, kóptegen adamdar naqty mamandyq boıynsha oqyp, arnaýly zerttemegendikten ıne shanshý áli júıege túspegen. Osy ıne shanshýdy úılestirý, qalyptastyrý jumysyn qolǵa alyp jatyrmyn. Arhıvterimdi paıdalanyp tipti maman tárbıeleýge de daıynmyn.
Aldaǵy josparlaryńyz qandaı?
Aldaǵy josparlarymyz úsh baǵytta damıdy desek bolady. Birinshi josparymyz bet nerv tamyrlarynyń ınsýlt alýy, jansyzdanýy. Bolmasa mıǵa qan quıylý, mı qan tamyrlarynyń ınsýlt alýy, osyny ınemen shanshý arqyly qalpyna keltirý. Búginge deıin bundaı 20-dan artyq adam emdeldi. Olardyń 99 paıyzynyń densaýlyǵy qalpyna keldi.
Ekinshiden, gemoroı aýrýlaryn, ýrologıalyq aýrýlardy Qytaıdyń dástúrli medısınasy men qazirgi zaman medısınasyn birlestire otyryp emdeımiz. Jańa tehnologıa, jańa amaldarmen emdeıtin bolamyz. Qazirgiden de jaqsy nátıjege ıe bolamyz dep oılaımyn.
Qaryndasyńyz Nurshash ta medısına mamany ma?
Qaryndasym Nurshash Nurmuqanqyzy, jubaıym Párıda Aıdarqyzyda medısına ortalyǵymyzda jumys isteıdi. Nurshash buryn Qytaıdyń Shyńjań medısına ýnıversıteti, nómiri ekinshi aýrýhanasynda on jyldan astam balalar dárigeri bolǵan. Ol qazir bizdiń medısınalyq ortalyqta balalar emimen aınalysady. Balalar jaǵynan da kóptegen isteıtin jumysty isteıtindigimizdi aıta alamyz. Bul bizdiń jospardyń úshinshi baǵyty. Nurshash kóptegen bala naýqastardy qabyldap, óziniń artyqshylyqtaryn áldeqashan sáýlelendirip boldy. Medısına ortalyǵyǵymzda jumys isteıtin jubaıym Párıda Aıdarqyzyda İle oblystyq «Dostyq» aýrýhanasynda 20 jyl terapıa aýyrýlaryn emdeýmen aınalysqan maman, ortalyǵyǵymzda tochkalarǵa ýkol qoıyp emdeýmen aınalysady. Medısına ortalyǵymyzdyń dárigerleri tegis joǵary sanattaǵy dárigerler, keleshekte halyqtyń densaýlyǵyna aıanbaı qyzmet ete alamyz dep oılaımyn.
Medısınalyq jaqta keńes berý telefonym: +77782680673, jumys ýaqyttarynda keńes bere alamyn.
Suhbatyńyzǵa raqmet!
Suhbattasqan Qarabýra Qultaı
