"Qamshy" portaly elimizdegi qazaq tildi aqparattyq saıttardyń kóshbasshy ǵana emes, qarapaıym qazaqtyń joǵyn joqtaýshy, muńyn shaǵýshy birden-bir basylym. Kómek surap, "sońǵy úmitim sizder" dep redaksıa atyna joldanǵan hattardy portal betine jarıalamaǵan kezimiz bolǵan emes. Ár qazaq meniń jalǵyzym degen urandy ustanǵan "Qamshynyń" qorjynyna janaıqaıǵa toly taǵy bir hat kelip tústi. Ony da oqyrman nazaryna usynýdy jón sanadyq. Eskere keter bir jaıt, portal erkin pikir alańy bolǵandyqtan ekinshi taraptyń da túsindirmesin jarıalaýǵa daıyn ekendigi.
Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstri – Erlan SAǴADIEV myrzaǵa
Kóshirmesi:
- QR Parlamentiniń Májilis depýtaty Nurtaı SABILÁNOV myrzaǵa
- Úrjar aýdanynyń prokýrory Erlan BADENBAEV myrzaǵa
- Buqaralyq aqparat quraldaryna
Úrjar aýdany, Maqanshy aýyly, Berikbolov kóshesi,
64 úı, 3-páterdiń turǵyny Nazym QAZIEVADAN
(Telefon – 8 72239 41285, uıaly telefon - 8 7751754677)
Shyǵys Qazaqstan oblysy, Úrjar aýdany, Naýaly balalar úıiniń dırektory Tursyn DOMBALANOV pen oqý isiniń meńgerýshisi Gúlsim JYLQYBAEVANYŃ shekten shyqqan ústemdigi men zańsyz áreketteri týraly
Sh A Ǵ Y M H A T
Men Qazıeva Nazym Aldabergenqyzy 1 tamyz 2016 jyly Naýaly balalar úıine psıholog mamany bolyp jumysqa ornalastym.
Erteńinde, 2 tamyz kúni tańerteń balalarmen birge aýlanyń ishin sypyryp, gúlderdi sýaryp júrgen edik. Oqý isiniń meńgerýshisi Gúlsim Jylqybaeva kelip, balalardyń jumysyn tekserdi. Lıda degen qyzdy gúlderdi durys sýǵarmadyń dep ursyp, meniń kózimshe eki ret uryp jiberdi. Arasyna túsip edim, maǵan aıtpaǵan sózi qalmady. Saǵat 13-00 de balalardy túski tamaqqa asqanaǵa alyp bardym. Sol jerde meńgerýshi balalardyń kózinshe: «Sen kimsiń kele sala maǵan minez kórsetetin» - dep, maǵan dúrse qoıa berdi. Al Lıdany asqanadan qýyp shyqty. Sol kúni ol bala keshke deıin ash júrdi. Dırektorǵa baryp shaǵymymyzdy aıtyp edik: «Samı razberıtes» dep jaýap berdi.
Kelesi kúni taǵy da aýlany sypyryp, gúlzarlardy sýarýǵa kiristik. Meńgerýshi kelip «jumysty durys istemegensińder» dep taǵy da aıǵaıǵa basty. Egor degen balaǵa túski asqa barmaısyń dep eskertti. Ol bala da keshegi Lıda sıaqty keshke deıin ash júrdi. Taǵy da balanyń arasyna túsip: «Siz, ózi anasyz ba, álde júregińiz tas ba...» dep, meńgerýshige narazylyǵymdy bildirdim. Dırektorǵa bolǵan jaǵdaıdy aıttyp edim, meni tyńdaýdan bas tartty.
Mine osydan bastap, óz oıymdy búkpesiz, ashyq ári shyndyqty aıtatyn ádetim dırektor men meńgerýshige unamady. Birtindep qysym kórsete bastady...
Nátıjesinde, Tursyn Dombalanov myrza 2017 jyldyń 18-qańtarynda eshqandaı eskertý, sógis bermeı meni zańsyz jumystan bosatty. Bas býhgalterdi shaqyryp alyp: «Mynaý búginnen bastap bos. Eńbek aqshalaryn berme» dep, aýyzsha buıryq berdi. Al maǵan: «Joǵalt kózińdi!» dep kabınetinen qýyp shyqty.
Birden shaǵym aıtyp, aýyl ákimine bardym. Sol kúni saǵat 14-30 da meniń shaǵymym boıynsha balalar úıinde jıyn boldy. Jıynǵa Úrjar aýdany ákiminiń orynbasary – Serik Sadýaqasov, aýyl ákimi – Ulan Sársenbaev, Naýaly aýyldyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy – Toqan Tursynbaev, balalar úıiniń dırektory – Tursyn Dombalanov, oqý isiniń meńgerýshisi – Gúlnar Jylqybaeva, bas býhgalter, kásipodaq uıymynyń tóraıymy jáne men qatystym.
Jıynda dırektor: «Men Nazymdy jumystan bosatqan joqpyn. Tek jumysyndaǵy kemshilikterin aıtyp, ony túzetýdiń joldaryn kórsettim» dep, aıtqan sózinen birden bas tartty. Sondaı-aq: «Jumysyn durys atqarmaıdy, segiz kún jumysta bolǵan joq. 30 jyldan astam osy balalar úıinde dırektor bolyp júrgenimde, maǵan eshkim qarsy sóz aıtyp kórgen joq...» (???) dep ózin aqtap, meni qaralaýaǵa tyrysyp baqty. Meni jamandaýdan meńgerýshi de qalys qalǵan joq...
Toqan Tursynbaevtyń: «Segiz kún jumysta bolmasa, osy týraly jasalǵan aktińiz bar ma? Buryn eskertý, aldy ma?» degen suraǵyna, dırektor: «Joq» dep jaýap berdi.
Sonda Toqan aǵa: «Endeshe eshqandaı eskertýsiz, aktsiz jumystan shyǵara almaısyz» dep, dırektor men oqý isiniń meńgerýshisine syn aıtyp, birtalaı keleńsizdikterdiń betin ashty.
Balalar úıinde jumys istegen 5 aı 18 kúnde mynandaı keleńsiz árketter men isterdi baıqadym:
1. Balalar úıindegi qalyptasqan moraldyq-psıhologıalyq jaǵdaı eshqandaı syn kótermeıdi. Balalar qashan jazalaýǵa ushyraımyn dese, jumysshylar qashan meni jumystan shyǵaryp jibedi degen qorqynyshta júredi.
2. Balalar úıiniń dırektory bul mekemeni basqarǵanyna 30 jyldan asty. Jasy 68 den asqan zeınetker. Ózine qarsy kelgen adamdy, eshqandaı eskertýsiz, sógissiz (buıryq kitapshasynda jumystan shyǵarylǵandardyń basym kópshiliginde, ol adamǵa jazylǵan eskertý, sógis, akt joq ekenine senimdimin) birden jumystan shyǵaryp jiberedi. Tek bir jyldyń ishinde ǵana dırektor men oqý isiniń meńgerýshisiniń qysymyna shydamaı ketýge májbúr bolǵan, nemese esh zańsyz jumystan shyǵarylǵandardyń sany 7 adam boldy. Osy mysaldan-aq bilýge bolady, dırektordyń 30 jylda qansha adamdy jumystan shyǵarǵanyn. Jaqynda ǵana oqý isiniń meńgerýshisin jumystan qýyp jiberip 4 kúnnen soń qaıta shaqyryp aldy. Meńgerýshiniń jumys istemegen kúnine jalaqyny qalaı tólegeni belgisiz. Minezi dóreki, óziniń aıtqanyn ǵana jón dep esepteıdi. Basqanyń pikirin tyńdamaıdy. Keıde óziniń qyzyndaı tárbıeshilerge «Apa... t.b.» dep namysyna tıetin sózder aıtady. Jumysshylar men tárbıeshilerge zańda kórsetilgen 8 saǵattan artyq jumys isteýge udaıy májbúrleıdi (Kerek dep tapsa tipti meıram kezinde de jumys istetedi). Bul adamǵa qarsy sóz aıtýǵa bolmaıdy. Qarsy kelseń boldy, jumystan shyǵasyń. Dırektordyń artynan moraldyq-etıkalyq jaǵynan da ergen sózder jeterlik (ashynasy bar)... Osyndaı adam basqalarǵa qalaı úlgi bolmaq??? Aıta bersem keleńsiz jaǵdaılar kóptep kezdesedi...
Ujym músheleriniń aıtysyna qaraǵanda, balalar úıine tárbıeshiler men jumysshylardyń aryzy boıynsha talaı tekserý kelgen kórinedi. Alaıda eshqandaı nátıje shyqpapty. Dırektordyń tuǵyry berik, qoldaýshysy myqty. Otqa salsa janbaıtyn, sýǵa salsa batpaıtyn adam eken.
3. Oqý isiniń meńgerýshisiniń de minezi dóreki. Mádenıetten jurdaı. Tek aıqaılap adamnyń namysna tıýdi ǵana biledi. Balalarǵa qol kóteredi.
4. Balalar úıiniń tárbıelenýshileriniń adamgershilik quqyqtary jıi aıaqqa taptalyp jatady. Onyń tek eki ǵana mysalyn joǵaryda kórsettim.
Sondaı-aq, densaýlyǵynda kinaraty bar balalarǵa, aqsha jetispeıdi degen syltaýmen tolyqqandy dárigerlik emdeý sharalary qoldanylmaıdy.
Mysaly: a) Tósekke kishi dáretke otyryp qoıatyn 10 balaǵa jaǵdaı jasalmaǵan. Olardy túnde saǵat 00-55 te jáne 02-55 te oıatyp dalaǵa 120-150 metrdeı jerdegi dárethanaǵa alyp barady. Uıqysy qanbaǵan bala kúndiz del-sal júredi, ashýshań keledi.
á) Kóziniń aqaýy bar Lıda degen kyz bala dırektorǵa baryp, kózin qalaǵa aparyp emdetýdi ótingen eken. Dırektor oǵan jaýap ta, kómek te bermegen. Semeı qalasyna balalar úıiniń atynan is saparǵa barǵanymda, oftalmolog dárigerden konsýltasıa aldym. Balalar úıiniń tárbıelenýshilerin tegin emdeıdi eken. Bastyqqa kózdi emdeý tegin degennen keıin ǵana bul jaǵdaı oń sheshildi. (Maǵan osy úshin rahmetin aıtyp jazbasha bergen rahmetiniń kóshirmesi qosymshada tirkelgen) Ne degen tas júrek adamdar edi.
b) 4 - synypta oqıtyn, Karına degen maımaq basatyn qyz balany túrli jattyǵýlar jasatyp emdeýdiń ornyna, meńgerýshi maımaq basqany úshin keshki asta balany buryshqa tik turǵyzyp, jerge qaramaýyn qadaǵalap, «emdeýdiń jańa ádisin taýypty». Bul naǵyz qorlaý ǵoı.
5. Dırektor men oqý isiniń meńgerýshisi balalar úıinde turady. Tamaqty asqanadan balalardyń úlesinen bólip ishedi.
6. Ustazdar kúni tárbıeshiler men jumysshylardyń bárine syıaqy berildi. Tek maǵan berilmedi. Sebebi meniń shyndyqty aıtatynym olarǵa jaqpady.
7. Aılyq jalaqymdy kartochka arqyly alamyn. Alǵashqy eki aıda 60 myń, al keıingi aılarda 63 myń teńge mólsherinde jalaqy aldym. Al maǵan tıesili jalaqy 67 826,70 teńge eken. Muny men keıin ǵana bildim. Qalǵan aqsha qaıda ketti??? Basqalary dy osylaı alatyn shyǵar dep oılaımyn. (Aılyq jalaqym týraly anyqtamanyń kóshirmesi qosymshada tirkelgen)
8. Balalar úıiniń dırektory Tursyn Dombalanov pen oqý isiniń meńgerýshisi Gúlnar Jylqybaevanyń istegen áreketterine qarap, bulardyń psıhıkasy aýytqýǵa ushyraǵan ba dep eriksiz oıǵa qalasyń. Mysaly, «juldyz aýrýy». Onyń ústine qulaǵy da jóndi estimeıdi (Óziniń aıtýy).
Olaı dep oılaýǵa, dırektordyń: «30 jyldan astam osy balalar úıinde dırektor bolyp júrgenimde, maǵan eshkim qarsy sóz aıtyp kórgen joq» - degen sózi ári kez kelgen adamdy esh sebepsiz, zańsyz jumysta shyǵaryp jiberetin áreketi dálel bola alady. Birkelki oılaıtyn jerde eshqandaı damý bolmaıtyny barshaǵa aqıqat emes pe?
Oqý isi meńgerýshisiniń de áreketi basshysynyń qylyǵyna uqsas. Sonymen qatar, eshqandaı dálelsiz meni, aýdan ákiminiń orynbasary qatysqan jıynda: «Jeńil júristi áıel» - dep, aıyp taqty. Bul aıtqan sózi úshin, meńgerýshi sot aldynda jaýap beretin bolady.
Joǵaryda atalǵan keleńsiz jaǵdaılarǵa baılanysty, tekserýge pármen berip, balalar úıiniń ujymyna jaǵdaı jasaýyńyzdy suraımyn. Qashanǵa deıin ujymdy qınaýǵa bolady?
Osy jazǵan SHAǴYM HATQA qosarym:
1. Balalardyń zábir kórgeni týraly jazbasha túsiniktemesi.
2. Balalardyń zábir kórgendigi týraly, úntaspaǵa jazylǵan túsiniktemesi.
3. Osydan alty jyl buryn jazylǵan Shaǵym hattyń kóshirmesi. (Qarjy polısıasy bul aryzdy bir aı tekserip, «eshqandaı zań buzýshylyq tappaı» ketken eken).
