2016 jyly Qazaqtyń álemge tarydaı shashyraǵan qandastaryn Atajurtqa shaqyrǵan resmı qujatty qabyldaǵanyna shırek ǵasyr toldy. Táýelsizdigimizben qatar kelgen bul mereke eleýsiz qalǵan joq. «Qamshy» portaly «Kósh jáne Kóshbasshy» atty merekelik kesh ótkizdi. Merkelik konserttiń 18 qarashaǵa sáıkes kelýi kezdeısoqtyq emes.
1991 jyly 18 qarashada Qazaqstan táýelsizdik alǵanǵa deıin Úkimettiń «Aýyldyq jerde jumys isteýge talpynysy bar basqa respýblıkada, shet elderde turatyn qazaqtardy Qazaq SSR-na kóshirý tártibi men sharttary týraly» qaýlysy qabyldandy, bul qaýly qazaqtardyń ımıgrasıasyn rettep qana qoımaı, sol kezde daǵdarysqa ushyraǵan qazaq aýyly men aýyl sharýashylyq keshenderin damytýǵa septigin tıgizdi. Osynyń nátıjesinde 1991–1992 jyldary Qazaqstanǵa 61609 etnıkalyq qazaqtar kóship keldi.
Nursultan Ábishulynyń tikeleı tapsyrmasymen 1991 jyly 18 qarashada Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi «Azamattyq qujattandyrý týraly» arpnaıy №711 Qaýly qabyldap, «Basqa respýblıkalardan jáne shetelderden Qazaqstannyń aýyldy jerlerine jumys isteýge tilek bildirýshi baıyrǵy ult adamdaryn Qazaqstan Respýblıkasyna qonystandyrý tártibi men sharttaryn» bekitti. Arada alty jyl ótkende, tuńǵysh ret “Halyqtyń kóshi-qony týraly” Qazaqstan Respýblıkasynyń Zań jobasy jasalyp, 1997-jyly 13-jeltoqsanda oǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev qol qoıdy. Atalmysh Zań jobasyna 2011-jyly 22-shildede, 2013-jyl 15-jeltoqsanda jáne 2015-jyly 24-qarashada Parlamenttiń qos palatasynda úsh ret qaıtalaı ózgertýler men tolyqtyrýlar engizilip, Memleket basshysy jaǵynan bekitildi. Sońǵy ret tolyqtyrylǵan “Halyqtyń kóshi-qony týraly” jańa Zańy 2016-jyldyń 1-jeltoqsanynan beri qoldanysqa berildi. Mine, jańa jyldan beri atqarylý ústinde.
1991 jyldyń aıaǵynda Nursultan Ábishulynyń qazaq radıosynan sóılegen álem qazaqtaryna úndeýinen bastap, 4 ret ótken Dúnıejúzi qazaq quryltaıyndaǵy baıandamalary, parlamenttik minberde jıi jasap júrgen málimdemelerinde árqashan sheteldegi qazaqtarǵa Atajurttyń qushaǵy aıqara ashyq ekenin aıtty.
(Qazaq kóshine 25 jyl derekti fılmi)
Elbasy júrgizgen saıasat óz jemisin berdi. Shetelden elge oralǵan aǵaıynnyń sany mıllıonǵa jetti. 1991 jyldan 2014 jyldyń 1 qazanyna deıingi aralyqta tarıhı Otanyna oralyp, oralman mártebesin alǵan etnıkalyq qazaq otbasylarynyń sany 258 myń 786-ny qurady. Iaǵnı, táýelsizdik alǵannan sol kúnge deıin Qazaqstanǵa kelgen oralmandar sany 952 myń 104 adamǵa jetti. 2014 jyly 3792 otbasy nemese 8247 adam, 2015 jyly kósh biraz aqsap, alǵashqy toǵyz aıynda Qazaqstanǵa 3012 etnıkalyq qazaq (1164 otbasy) kóship kelgen. Al, 2016 jyly 16 myń 417 otbasy nemese 33 myń 754 etnıkalyq qazaq tarıhı Otanyna qaıta oralyp, oralman mártebesin aldy. Mıllıon – árıne shırek ǵasyrda Atajurtqa oralǵan qandastardyń naqty sany. Olardyń demografıalyq ósimimen qosa eseptegende Qazaqstan halqy demografıasynyń 10 paıyzyn shetelden kelgen aǵaıyndar tolyqtyrdy. Bul árıne toılanatyn jaı edi.
Almatydaǵy stýdentter saraıynda «Qamshy» portaly ótkizgen «Kósh jáne Kóshbasshy» atty merekelik konsertke álemge máshhur daýysy bar, qytaı qazaqtarynan shyqqan Maıra Muhammedqyzy, jeztańdaı ánshi Ramazan Stamǵazıev, jarty ǵasyrdan astam Qarajorǵa bıin nasıhattap kele jatqan Germanıadan kelgen qandasymyz Arystan qajy Shádetuly, t.b. óner juldyzdary qatysty. Konsert «Atajurtqa mıllıon qazaqty qosqan» Elbasynyń kóregen saıasatyna, sheteldegi qandastarǵa aıqara qushaq ashqan halyqtyń yqylasyna alǵys aıtý maqsatynda ótkizildi.
Merekelik keshte Aqparat jáne Komýnıkasıalar mınıstri Dáýren Abaev: «Ardaqty aǵaıyn, qadirli baýyrlar! Táýelsizdik jyldaryndaǵy oqıǵalardyń biri jáne biregeıi shet jurtta júrgen qandastarymyzdyń Atajurtqa oralýy», - dep quttyqtaý sózin arnady. Ol sondaı-aq:
«Elge el qosylsa qut» dep halqymyz aıtqandaı, egemendikke endi jetken tusta alystaǵy baýyrlardyń oralýy úlken demeý bolǵany aqıqat. Qandastar mádenıetimiz ben rýhanıatymyzdyń, ekonomıkamyzdyń damýyna, tilimizdiń mártebesin arttyrýǵa, dástúrimizdiń jańǵyrýyna úlken úlesterin qosyp qana qoımaı, demografıalyq jaǵdaıymyzǵa da ıgi áserin tıgizdi... Uly kósh jalǵasa beredi», - dedi óz sózinde. «Qamshy» aqparattyq agenttiginiń jetekshisi Bilál Qýanysh Elbasynyń atyna daıyndalǵan alǵys hat pen arnaıy jasalǵan kúmis zerli qamshyny Mınıstrdiń qolyna tabystady.
(«Kósh jáne Kóshbasshy» konsertine arnaıy kelgen Aqparat jáne Komýnıkasıalar mınıstri Dáýren Abaev)
Konsertke «Qazaqstan» ulttyq arnasy aqparattyq qoldaý bildirip, Táýelsizdik kúni merekesine oraı efırden kórsetti. Bıletter tegin taratylǵan konsertke kelgen ónersúıer aǵaıyn keshti joǵary baǵalady. Merkelik kesh qonaqtary arasynda zıaly qaýym ókilderi kóp boldy. «Qazaqstan» teleradıokorporasıasynyń sol kezdegi tóraǵasy Kemelbek Oıshybaev, saqa jýrnalıser – Qazaqstan RTRK Tóraǵasynyń keńesshisi Serik Abbas-shah, saıasatker Ámirjan Qosanov, «Alash Aınasy» gazetiniń bas redaktory Serik Janbolat, Serik Ábikenuly, Arman Sqabyluly, «Qazaq úni» saıtynyń bas redaktory Qazybek Isa; sondaı-aq QR Bilim jáne ǵylym mınıstriniń keńesshisi Raýan Sydyqov, Almaty qalasy İshki saıasat basqarmasynyń bastyǵy Nurlan Sydyqov, Almaty qalasy Til komıtetiniń basshysy Mamaı Ahetov, QR SİM Almaty qalasyndaǵy ókildiginiń basshysy Arslan Dandybaev, QR «Nur Otan» partıasynyń Almaty qalalyq fılıalynyń atynan kelgen qalamger Qaıypmunar Tábeı, QR Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń atynan kelgen jýrnalıs Meldesh Ǵalymjan, «Asyl arna» rýhanı-aǵartýshylyq arnasynyń dırektory Muhamedjan Tazabekov keshtiń qurmetti qonaqtary boldy.
«Kósh jáne Kóshbasshy» konsertiniń ótkizilý sebebiniń tereń maǵynasyn túsingen QR Premer-mınıstriniń orynbasary, Aýyl sharýashylyq mınıstri Asqar Myrzabekov óz quttyqtaý hatyn jiberdi. Batys Qazaqstan, Aqmola oblysy, Jambyl oblysy ákimderi atynan kelgen ókilder de kesh qonaǵy bolyp qana qoımaı, ózderimen birge bútin bir oblystyń quttyqtaý-sálemin jetkizdi.
Nursultan Nazarbaev «Uly dala ulaǵattary» atty kitabynda: «Bizdiń de kóshi-qon sharalaryn memlekettik deńgeıge kóterýimiz ábden zańdy. Sondyqtan da qandastarymyzdyń týǵan jerge tórtkúl dúnıeniń túkpir-túkpirinen qarlyǵashtaı ushyp kelgenderine – kirshiksiz kóńilderi úshin, al ártúrli jaǵdaılarǵa baılanysty jete almaı júrgenderine – qaı qıyrda júrse de, Atamekenge degen saǵynysh pen súıispenshilikke toly perzenttik pák peıilderin sarqymaı saqtaǵandary úshin rızashylyq bildiremiz. Jer betindegi barsha shańyraqtarymyzdyń báriniń de baqyty asyp, yrzyǵy tasysyn deımiz!», - dep shynaıy tilegin jazyp edi.
(2002 jyldyń 23-24-shi qazan kúnderi Túrkistan qalasynda ótken Dúnıejúzi Qazaqtarynyń İİ-shi Quryltaıyndaǵy Nursultan Ábishulynyń sózi)
Mine bıyl Qazaqtyń alǵashqy respýblıkasy Alash avtonomıasynyń qurylǵanyna 100 jyl tolyp otyr. Sol tusta tek júz myńdaı ǵana qazaq shetelde bolsa, Keńes úkimeti kórsetken taýqymetten, ashtyq pen zobalańnan, qýǵyn men súrginnen bas saýǵalap shetke ketken, turaqsyz qubylǵan jaǵrafıalyq kartada shekara syrtynda qalǵan aǵaıynnyń sany qazir 5 mıllıon shamasynda. Bul álemdegi úsh qazaqtyń bireýi óz Otanynan jyraqta júr degen sóz. Mundaıda ár qazaq úshin eń basty maqsat – Táýelsiz Qazaq eliniń bolashaǵy úshin pikir birligi, sóz birligi, nıet birligi. «Qamshy» portaly kún saıynǵy tolassyz aqparattaryn úsh álipbıde taratyp otyrǵany da sondyqtan. «Qazaq handyǵyna 550 jyl» merekelik konserti, «Qazaq daýysy» halyqaralyq án baıqaýy, «Kósh jáne Kóshbasshy» konserti bári de sol maqsattyń, sol mindettiń, sol armannyń jemisi, jeńisi.
(Qýanysh Altybaevtiń oryndaýynda Táýelsizdik tolǵaýy)
Al, qadirmendi aǵaıyn! «Kósh jáne Kóshbasshy» merekelik konserti kóz aldyńyzda. Shırek ǵasyrda Atajurtqa oralǵan mıllıon qazaqtyń El men Elbasyna bildirgen aqjarma aq tilegin Sizde tamashalańyz. «Uly kósh» jalǵasa bersin!
