QR Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muxamedıulynyń aıtýynsha, búginde tabıǵı-klımattyq jáne antropogendik faktorlardyń áserinen Saraıshyq qalasyn saqtaý jáne qalpyna keltirý máseleleri ózekti bolyp tur, dep habarlady QazAqparat.
«Bul problemalarǵa biz bilikti sheteldik jáne otandyq ǵalymdardyń nazaryn aýdartýymyz kerek. Sóıtip, utymdy birlesken sheshimder qabyldaǵanymyz jón. Jalpy alǵanda, qalany saqtaýǵa jaýapty memlekettik organdar men uıymdar, ǵalymdar men ózge de múddeli taraptar qalashyqqa qatysty kúrdeli máselelerdi birlesip sheshýge atsalysýy qajet.
Máselen, Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyn bekitý jumystaryn aıaqtaý, arheologıalyq qazba jumystaryn jalǵastyrý, osydan keıin qalashyqta konservasıalaý jumystaryna barlyq resýrstardy jumyldyrýymyz kerek», - dedi Muxamedıuly búgin Astanadaǵy xalyqaralyq konferensıanyń ashylý saltanatynda.
Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, Saraıshyq qalashyǵynyń týrısik tartymdylyǵyn arttyrý úshin kóne muramyzdy ashyq aspan astyndaǵy mýzeıge aınaldyryp, óńirdiń týrısik ınfraqurylymyn damytýǵa kúsh salǵanymyz jón. Sondaı-aq, oblystyq «Han Ordaly Saraıshyq» mýzeı-qoryǵynyń jumysyn jetildirip, ekspozısıasyn keńeıtkenimiz abzal. «Óz kezeginde Mádenıet jáne sport mınıstrligi 2015 jyly «Saraıshyq» qalashyǵynyń arheologıalyq eskertkishterin restavrasıalaý jáne konservasıalaý jumystarynyń jobalaý-smetalyq jumystaryn ázirlese, 2017 jyly qalashyqty konservasıalaý jumystaryn júrgizýdi josparlap otyr. Osy baǵyttaǵy jumystardy aldaǵy jyldary da jalǵastyramyz», - dep atap kórsetti Muxamedıuly.
Eske sala keteıik, 23 aqpan, 2017 jyly Atyraý oblysyna jumys sapary barysynda QR Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly Saraıshyq qalashyǵyn saqtaý máselesi boıynsha keńeıtilgen otyrys ótkizgenin Qamshy aqparattyq agenttigi jazǵan bolatyn.
Atyraý oblysynyń ákimdigi 2013 jyly QR Úkimetiniń tapsyrmasyna sáıkes qurylǵan «Saraıshyq» qalashyǵyn saqtap qalý máselesin talqylaý jónindegi vedomstvoaralyq komısıa sheshimi boıynsha Jaıyq ózeniniń jaǵalaýyn bekitý boıynsha jumystardy júzege asyrǵan.
Saraıshyq qalashyǵyn saqtap qalý máselesine qatysty keńeıtilgen keńeste atalmysh máselege júıeli, birizdi qaraý esebimen biregeı tarıhı eskerkertkishti saqtaýdyń aldaǵy qabyldanatyn sharalary talqylanǵan bolatyn.
Otyrysta Arystanbek Muhamedıuly: «Bizdiń basty maqsatymyz – kóne Saraıshyq qalashyǵynyń tabıǵı buzylýyn toqtatý. Biz bul biregeı mádenı eskertkishti saqtap qalyp, bolashaq óskeleń urpaqqa tabystaý úshin bar kúshimizdi salýymyz qajet. Bul jerde ákimdikke jaǵalaýdy bekitý jumystary boıynsha qabyldanǵan sharalar úshin alǵysymdy bildirgim keledi. Bekitý jumystaryn júrgizgennen keıin arheologıalyq zertteýler óz jalǵasyn tabatyn bolady. Arheologıalyq qazbalardan keıin birden restavrasıalyq jumystarǵa kóshetin bolamyz» - dep atap ótti.
Aıta ketsek, Saraıshyq qalashyǵy 100 ga kólemi bar, XIII-XVI ǵǵ. jatady. Jaıyq ózeniniń oń jaq jaǵalaýynda, Atyraý qalasynan 55 shaqyrym jerde ornalasqan. Arheologıalyq zertteýler nátıjesinde Saraıshyqtan Shyǵys pen Batystyń ortaǵasyrlyq órkenıetti ortalyqtarmen saýda-ekonomıkalyq jáne mádenı baılanysy týraly aqparat beretin jáne Altyn Orda dáýiriniń qalalyq mádenıetiniń baı materıaldary tabyldy. «Han» qoǵamdyq qurlysynyń arhıtektýralyq ornalasýynyń kezeńderine zertteý júrgizildi. Zertteý barysynda «hannyń» salý erekshelikteri anyqtaldy. Sonymen birge, ótken maýsymda bes qurylys kezeńin anyqtaýǵa múmkindik alyndy. Arheologıalyq zertteý barysynda qalashyqta nýmızmatıkalyq materıaldardan basqa qalalyqtardyń kóptegen kúndelikti qoldanys zattary tabyldy: qyshtan jasalǵan zattar (quman, qumshy, shyǵyr, qumyralar, kózeler, shyraqtar, túbekter, kese, pıala ) ósimdikter men zoomorfty órnekter jáne túrli arab shrıftimen, sonymen birge, trapezýndyq jáne qyrym amforalarynyњ bólshekteri, qytaı farforynan jasalǵan tabaqtyń bólikterimen bezendirilgen. Qazbalar barysynda kóptegen súıekten, temir men qoladan jasalǵan buıymdar kezdesedi. Odan basqa, ortaǵasyrlyq monshanyń qaldyǵy tabylyp, zertteldi. Saraıshyqta saltanatty sáýletti saraılar, kerýen-saraılar, monshalar, meshit-medreseler jáne basqa da ǵalamat ǵımarattar salynǵan. Olardy ataqty sáýlet óneri mektepterinen ótken daryndy sheberler turǵyzǵan qalanyń óte tamasha jobalanyp salynǵan túzý de keń kósheleri men alańdary bolǵan. Qalanyń kelbetinen shyǵystyń áseri aıryqsha baıqaldy.
