Dýbaı – álemdegi eń ádemi de, eldi qyzyqtyrarlyq qala. Ol jerde ornalasqan aspan tiregen ǵımarattar, qymbat kólikter jáne birneshe tonna altyndar – barlyǵy da keremet kórinedi.
Sonymen qatar Dýbaıda jyl boıy aýa-raıy bir qalypty bolyp turady, alaıda, kúnniń de daǵy bar. Dál sol sıaqty Dýbaı da esh minsiz emes. «Qamshy» portaly Novaıa epoha portalynda jarıalanǵan Dýbaı jaıyndaǵy jaǵa ustatarlyq 15 derektiń qazaqsha nusqasyn nazarlaryńyzǵa usynady.
Aptaǵan ystyqta jumyskerler kúnine 14 saǵat jumys jasaıdy
Dýbaıda qurylystyń qarqyny jyldan-jylǵa údeı túsýde. Alaıda, qurylys úshin de adamnyń kúshi kerek ekendigi ras. Dál sol adamdar óte aýyr ári qolaısyz jaǵdaıda, 48 gradýs ystyqta kúnine 14 saǵat jumys isteýge mindetti. Ádette ol jaqqa qydyryp barǵan saıahatshylarǵa mundaı ystyqta 5 mınýttan artyq kúnniń astynda júrmeýge keńes beredi. Osynyń saldarynan qaıǵyly jaǵdaılar kóptep oryn alady, degenmen Dýbaıda aqsha kóp jáne olar barlyq máseleniń betin jabady.
Kópshiliktiń kózinshe súıiskeni úshin túrmege toǵytylady
Internette taraǵan túrli fotolar jurtty adastyryp, bul jerde lıberaldy tártip ornaǵan degen oıǵa alyp keledi. Alaıda, múldem olaı emes. Musylmandarda tártip óte qatal. Mysaly, qoǵamdyq jerlerde súıisýge bolmaıdy, tipti, qol ustasyp júrýge de tyıym salynǵan. Mundaı tártipti buzǵan saıahatshylar iri kólemde aıyppul tóleýge mindetti nemese túrmege toǵytylady.
Jynystyq quldyqqa salyný
Jynystyq áreket, esirtki, alkogólge qatysty barlyq nársege bul jerde zań óte qatal. Kóshede qyzdar qoldaryn ashyp júrse de jaýapqa tartylýy múmkin. Alaıda, túngi ýaqytta barlyǵy da múldem ózgeshe. Álemde keńinen taraǵan jezókshelik isi bul jerde de keńinen etek jaıǵan: óz qyzmetin saǵatyna 500$-ǵa usynatyn 30 000 astam jezóksheler bar. Iá, Dýbaıdyń baǵasy osyndaı. Eń soraqysy bul jerde jezókshelik kásipti zańsyz bolǵandyǵyna qaramastan qoldap, damyta túsýde.
İri sý qoımalaryn orynsyz jumsaý
Dýbaıdyń negizgi ornalasqan jeri shól dala. Iaǵnı, aýyz sý máselesi munda óte kúrdeli. Alaıda, aqsha kóp bolǵandyqtan bul máseleni de sheshý túk te emes, tipti, bul jerde sýdy únemdeýdiń ornyna ońdy-soldy shashý ústinde.
Munaı bitkennen soń Dýbaı mysqa oranady
Eger qolyńyzda qara altyn bolsa, shól dalanyń ortasynan záýlim saraı salý túk te emes. Taıaý Shyǵysty negizinen asyrap kele jatqan da sol – qara altyn. Degenmen, ol da bir kúni bitedi. Shamamen 20 jyldan soń munaı jetispeýshiligi bastalyp, onyń baǵasy sharyqtap ketedi. Sol kezde Dýbaıdyń jaǵdaıy ne bolmaq eken?!
Jabaıy násilshildik
Biz násilshildikti adamdar durys emes dep oılaıtyn HHİ ǵasyrda ómir súrip kelemiz. Alaıda, Dýbaıda jaǵdaı múldem bólek. Násilshildik bul jerde óte qatty damyǵan. Bul qalada adamdarmen onyń tólqujatyna qarap aralasady. Mysaly, bir jumysty amerıkalyq, eýropalyq azamat pen ózge eldiń adamdary birdeı isteýi múmkin, alaıda olardyń aqysy eki túrli, amerıkalyq pen eýropalyq azamattyń alatyn aqysy eki-úsh ese kóp bolyp keledi.
Quldyqqa jegilý
Syrtynan qaraǵanda Dýbaı óte ásem qala, biraq onyń ishin aqtaratyn bolsańyz tozaqqa túsip ketkendeı bolasyz. Úndistan, Pákistan, Qytaı elderinen jumys izdep kelgen adamdar bul jerde tikeleı quldyqqa jegiledi, biraq barlyǵy da zań júzinde iske asyrylady. Olardyń tólqujattaryn alyp qoıady da, arzymaıtyn aqshaǵa óte qıyn jumys istetkizedi.
Qoǵamdyq ortany lastaý
Óte iri qurylystyń saldarynan túrli hımıalyq qaldyqtar qalady da, olardy teńizge alyp baryp tastaıdy. Memleket bul iske qala qaraıdy? Olar úndemeıdi, sebebi óz bastaryna bále tilep alýy ábden múmkin.
Kólikti qatty aıdaý – ólimge ákelip soqtyrady
Dýbaıda qymbat ári sırek markaly kólikter óte kóp. Olardy mingen adamdar, árıne, jyldam júrgendi unatady. Alaıda, onyń saldarynan óte kóp qaıǵyly jaǵdaılar oryn alyp jatady.
Dýbaıda barlyǵy da jasandy
Dýbaıda turyp, jumys istegen adamdardyń kóbisi bul jerdeginiń barlyǵy da jasandy ekendigin aıtady. Jasandy aǵashtar, jasandy kúlki. Baı-baǵlandar ózderin koról sanaýy úshin Dýbaıdy jasandy etip salǵan. Bul jerde birneshe ýaqyt turǵan adamdardyń aıtýynsha, bul jasandylyqtyń barlyǵyn adamdardy qyzyqtyryp, olardyń aqshasyn alý úshin jasaǵan.
Aqshasy joq adamdarǵa zań óte qatigez
Iá, Dýbaıda kóńildi keshter men qymbat kólikter kóp, baı adamdar kóp. Alaıda, óz kúnderin kóre almaı júrgen beıbaqtar da óte kóp. Kóbisi Dýbaıǵa jaǵdaılaryn jaqsartý úshin barady, biraq bul jerde zań sonshalyqty qatal, bir aıyppuldy keshiktiretin bolsań, túrmeden bir-aq shyǵýǵa bolady. Eger, bir kompanıa qurdymǵa ketse, onyń qyzmetkerleri de birge qurdymǵa ketedi. Olardyń baspanalaryn tartyp alyp, túrmege jabady.
Sonapýr – jumysshylar gettosy
Sonapýr – kedeı jumysshylar shoǵyrlanǵan Dýbaıdyń aýdany. Jyldan-jylǵa bul aımaqta quldyqqa jegilýshilerdiń sany artyp, gettoǵa aınalyp barady. Bul jerde 150000 asa jumysshylar adam sengisiz jaǵdaıda ómir súrip jatyr. Kishkentaı ǵana bólmede 8-9 adam turady. Gıgıenalyq tazalyq pen taǵam munda umyt qalǵan. Memleket bul máseleni qalaı sheshýde? Olardyń oıynsha, bul adamdar záýlim qonaq úıler men aspan tiregen ǵımarattar salyp jatqanda eshqandaı da másele joq.
Jyrtqysh ańdar bul jerde jabaıyǵa jatpaıdy
Dýbaıda aqshasy kóp adamdar qarajattaryn qaıda jumsarlaryn bilmeı, bireýleri altynmen aptalǵan kólik satyp alyp jatsa, endi bireýleri kók qaǵaz toly haýzda júzedi. Al, eń tańqalarlyǵy – keıbir adamdar úı janýarlarynyń ornyna jyrtqysh ańdardy ustaıdy. Al olar qoǵamdyq ortada óte qaýipti.
Dýbaıda sóz bostandyǵy degen – ańyz
Bul jerde óz oıyńdy tek bıliktegilerge unaıtyndaı etip qana jetkizýge bolady. Bulaı bolmaǵan jaǵdaıda qupıa polısıa qyzmetkerleri óz jumysyna kirisip, baryńnan aıyrady nemese aýyzyńdy jabady, keıde túrmege toǵytady.
Dýbaıdy dıktatorlar basqarady
Munyń bárin kimniń basqaratynyn bilesiz be? Birikken Arab Ámirlikteri – Halıf ıbn Zaıd ál-Nahaıan basqarǵan federaldy monarhıa. Alaıda, ol jerdegi barlyq mańyzdy sheshimderdi Dýbaı ámiri, vıse-prezıdent ári premer-mınıstr Muhammed ıbn Rashıd ál-Maqtým qabyldaıdy. Barlyq qarajatty da óz baqylaýynda ustaıdy jáne de quzirettiligi óte joǵary adam. Al bul adam jaıynda jaman oılasańyz, aýyr jazaǵa tartylýyńyz ábden múmkin.
Aýdarǵan: Nazerke Labıhan
