Jamanqulovqa bermeı eshbir tynyshtyq, bılik nege sottaýǵa ony tyrysty?

    Nurgali Nurtay
    Jamanqulovqa bermeı eshbir tynyshtyq, bılik nege sottaýǵa ony tyrysty?

    Qazaqta bir maqal bar edi, Qarıasyn syılamaǵan eldiń, keleshegi bolmaıdy. Qamshy poshtasyna qazaq óneriniń aqsaqaly Tuńǵyshbaı Jamanqulov isi boıynsha materıaldyq derekter kelip tústi.

    Onda Tuńǵyshbaı Jamanqulovtyń QR Bas prokýrory Jaqyp Asanovqa naýryz aıynda jazǵan hatynyń kóshirmesi qosa berilgen. Atalǵan hatta Tuńǵyshbaı Jamanqulov óziniń Arystanbek Muhamedıulymen aradaǵy jeke bas kıkiljińderi qalaı týyndaǵanyn túsindiredi. Jamanqulov arydaǵy bas arazdyqtary qalaı órbigenin aıta kele, ózi jymqyrdy dep aıyptalǵan 69 mıllıonnyń da jaıyn da táptishteıdi. Hattan úzik-úzik kóshirmelerdi bereıik:

    «...

    Qarasha aıynyń 2-shi juldyzy kúni erteńgi saǵat 10-00 de B.Mýjıkov basqarǵan Astanalyq tergeýshiler meni kýáger retinde tergeýge shaqyryp, 14 saǵat boıy Almaty qalalyq departamenttiń ǵımaratynda ustap, sol kúni N.Iýdınamen jáne býhgalter N.Júnisovamen bettestirý operasıasyn uıymdastyrdy da, birden qamaýǵa alý jóninde sheshim shyǵardy. Sol jerde júregim nasharlap, jedel járdem shaqyrtýǵa májbúr boldym, ózim tirkelgen Prezıdent Ákimshiliginiń emhanasynyń dárigerlerin kirgizbeı, belgisizder kelip, qan tamyryma belgisiz ýkol saldy, qan qysymymnyń 160-qa kóterilgenin aıǵaqtap, ketip qaldy.

    ...

    Mýjıkov maǵan "bir oppozısıoner kelip tur, advokatpyn deıtin kórinedi, kerek emes dep hat jazyńyz" dedi, "Elbasy seni jaqsy kóredi, muny estise, saǵan renjıdi ǵoı" degen daqpyrttar aıtyp jatty, men álgi salynǵan ýkoldan keıin ári-sári kúıde bolǵandyqtan oǵan bas ızep, hat ta jazyp berippin. Mýjıkovtyń meniń moınyma artqan "5mln. 300 myń aqshany moınyńa al, sosyn biz isti 65 statámen jabamyz, tergeý toqtatylady, mınıstrińniń de aıyzy qanady" dep meni aınaldyra bastady. Men "ol aqshany alǵan emespin, kórgenim de joq, sender álgi eki áıeldi zorlap aıtqyzdyryp otyrsyńdar" dep janushyryp qarsylyq kórsettim. Sol jerde B.Mýjıkov asqan qatigezdikpen meniń psıhıkama shabýyl jasap, astam sózder aıtyp meni ábden jer qyldy. Ara-arasynda, esebin taýyp taǵy da mınıstrmen jolyǵyp til tabysýymdy qulaǵyma sybyrlap qoıady. Ózgelerge estirtip, óziniń myqty ekenin, Premer S.Ahmetovty, T.Ermegıaevti, óz bastyǵy Amanbaevty da qamattyrǵanyn aıtyp maqtandy. Ázirshe, sol 5mln. 300 myń aqshanyń qoldy bolǵanyn op-ońaı dáleldegenin, qajet bolsa taǵy da sendermen jumys istegen kásipkerlerdi syndyryp, 69 mln. teńgeni de túgeldeı moınyńa ilý túkke turmaıdy degen "josparyn" da jasyrǵan joq.

    ...

    Men ábden tıtyqtap, júregim qysylyp, basym syrqyrap, esim aýardaı jaǵdaıda bolyp, qalaı kóne qalǵanymdy ózim de baıqamadym. Kameraǵa aıtatyn sózderimdi ózderi jazyp daıyndap qoıǵan eken, sony alaı-túleı kúıde oqyp berdim. Qaıta-qaıta shatasyp, aıaq-qolym dirildeı bastaǵanda, maǵan "jınalyńyz, siz ataqty akter emessiz be, bylaı shynaıy etip oınasańyzshy" dep keketti. Monıtorǵa jazyp qoıylǵan daıyn teksti oqyǵanym, al sol daıyn teksti oqyp otyrǵan monıtordyń kameraǵa túsip qalmaýy úshin vıdeo kamerany ádeıi buryp qoıǵandary, sol sózderdi qaǵazǵa kóshirýim de qıyndap, bes-alty márte qaıta jazdyrǵandary aýyq-aýyq esimde.

    ...

    Moıyndatý prosedýrasy aıaqtala salysymen meniń týystaryma tez arada 5mln. 300 myń aqshany jınastyrý jáne kepildikke qajetti taǵy da 1mln. 200 myńdy tabýdy habarlady. Túngi saǵat 11-diń shamasy bolsa da, bárin qadaǵalap, ańdyp otyrǵan mınıstr Muhamedıuly, Qazaqfılmniń kasırin úıinen oıatyp, arnaıy kólik jiberip aldyrtty. Ol aldyn ala daıyndap ákelgen, móri basylǵan somasy kórsetilgen kvıtansıasyn, aqshany jınap úlgergen týystarymnyń qolyna ustatty, Sol ekiarada kepildikke tólenetin aqshany qabyldaıtyn banki de bizdi kútip otyrǵandaı áli jumys istep tur eken. Bul ýaqıǵa túngi saǵat 2-ge taıaý aıaqtalyp, Mýjıkov prokýratýradan meniń kepildigime kelisimin alyp, týystaryma kórsetpeı, jasyryn esik arqyly óz kólikterimen úıime jetkizip saldy.

    ...

          ...Alaıda tańerteń jaǵdaı 180 gradýsqa ózgerip, BAQ mekemeleri "Tuńǵyshbaı Jamanqulov bárin túgeldeı moınyna aldy, 69 mln. aqshany qaıtara bastady, ázirge 6 mln. aqshany memleketke óz erkimen quıdy" degen jańsaq aqparat saý ete qaldy. Onsyz da ári-sári kúıde júrgen men, bul sumdyqty estı salysymen esten tanyp quladym, birden emhanaǵa tústim. Kezekti jaýap alý tusynda, meni aldap, jalǵan ýáde bergenderi úshin, burynǵy jaýabymnan, 5 mln. 300 myń teńgeni aldym degen moıyndaýymnan bas tarttym....»

    ***

    İstiń aq-qarasy áli anyqtalǵan joq. Alaıda BAQ betindegi áńgimeniń aýany Jamanqulovtyń aıtqanyndaı órbip kele jatqany ras. Buǵan deıin zıaly qaýym ókilderi, óner qaıratkerleri, atap aıtqanda Oljas Súleımenov, Altynbek Qorazbaev, Maqpal Júnisovalar qolymen birneshe ret Jamanqulovqa ara túsip ashyq hattar jazdy. Bizge materıal jibergen derekkózdiń málimdeýinshe endi bılik ókilderi qoldan arnaıy «moıyndaý hatyn» jazyp, ony Tuńǵyshbaı Jamanqulovqa moıyndatýǵa májbúrlep jatqan kórinedi. Tipti sózi ótedi aý degen adamdardy ara aǵaıyndyqqa da jiberip otyrady eken. Sońǵy aptalarda Jamanqulovtyń densaýlyǵy nasharlap ketkeni týraly aqparat taraǵan.

    Sóz sońynda jalǵyz-aq sóz aıtqymyz keledi. Anaý-mynaý emes komýnıs depýtat Kosarevtiń sózi: «Qazir bizde aqshany qaıtarsa, bosatýǵa bolady degen quqyq bar. Menińshe, bar. Aqshany qaıtarsyn da, kete bersin». Tek bul sóz mıllıon dollar para alyp jatyp qolǵa túsken Vasılıı Nıge qaratylǵan. Al, Jamanqulov «Aqsha jymqyrdy» dep aıyptalǵany bolmasa qapqa toltyryp urlap bara jatyp qolǵa túsken joq... 

    Qatysty Maqalalar