Halqymyz yqylym zamannan beri qaıyrymdylyqtan kende emes edi... Iaǵnı, « Jetimin jylatpaǵan, jesirin qańǵytpaǵan» rýhanı kemel ult bolatynbyz. Búgingi tańda bul qasterli sózder muny joqqa shyǵaryp tur. Olaı deıtinimiz, elimizde kúnnen- kúnge bezbúırek analardyń sany artýda, beıkúná búldirshinder jastaıynan taǵdyr taýqymetimen arpalysýda. Eldi eleń etkizetin jańalyqtar- baýyr et balalaryn qannen qapersiz dárethanaǵa, endi biri- kóshe boıyna esh shimirikpesten op-ońaı laqtyra salatyn analardyń isterinen bastaý alady. Ýaqyt zymyraı kele bulda úırenshikti jaǵdaıǵa aınaldy. Tasbaýyr ata-ananyń yqpalynan elimizde de balalar úıi keń etek jaıdy. Qazaqstanda alǵashqy balalar úıi 1918 jyly ashyldy. Keńes úkimeti kezinde balalar úıiniń: mektepke deıingi (3-7 jastaǵy búldirshinder); mekteptik (7-14 jastaǵy balalar); aralas (búldirshinder men mektep jasyndaǵylar) jáne arnaýly (ata-analary ekinshi dúnıejúzilik soǵysta qaza tapqan balalar) túrleri boldy. 1956 jyly Qazaqstan úkimetiń qaýlysy boıynsha balalar úıinde bolý merzimi 18 jasqa deıin uzartyldy.
Jat jer topyraǵynda kózderi jáýteńdegen sábılerimiz qanshama... Statısıkalyq málimetterge júginsek, bizden bala asyrap alatyn elderiń kóshin bastaýshy- Ulybrıtanıa. (Ulybrıtanıa- 198, Kanada-150, Fransıa-108, Germanıa-90, Italıa-57, Mysyr-35, Izraıl-26, Shvesıa-3, Túrkıa-2, Reseı-1, Grekıa-1, Avstrıa-1) Álem boıynsha, shet elge bala asyrap berý jaǵynan 3-shi oryndamyz. Shet eldikterdiń meıiriminen meıirlene túsken, shapaǵatyna bólengen balalarymyzdy kórgende qýanamyz árıne, alaıda, sanamyzǵa kúdik uıalary sózsiz. Óz ultyn satar opasyzǵa aınala ma? degen zildi saýal kókeıimizden keter emes... Sebebi keleshekke eshkim kepildik bere almaıdy. Áıtse de, óz jeriniń ystyq yqylasyn, aıaly alaqanyn sezine almaǵan balaqaılardyń bógde elde jan saýǵalap, sheteldikterdiń baýyrlaryna basyp, mápelegenderi áldeqaıda jaqsy. Al sonda balalardy qamqorlyqqa alar balalar úıi she?! Qazaq halqy: «Júz ret estigennen, bir ret kórgen artyq» dep beker aıtpasa kerek. Sóıtip, Almaty qalasyndaǵy Kablýkov kóshesinde ornalasqan № 2 balalar úıine jol tarttyq, Basshylyqtyń aıtýy boıynsha, 2015 jyly 52 tastandy bala kelipti. Sonyń 32-sin perzenti joq erli-zaıyptylar asyrap alǵan. Bıyldyń ózinde 13 búldirshin ákelinip, 2 aıdyń ishinde 8-i jańa otbasyǵa ketti. Qalǵan balalardyń densaýlyǵy nashar. İshten indetti bolyp týylǵandar nemese sozylmaly syrqatqa shaldyqqandar. Bizdiń mekeme sońǵy 2 jylda «aýrý» dep ata-anasy tastap ketken 15 balany syrqatynan qulantaza aıyqtyrdy. Álbette, kóńil qýantarlyq jaǵdaı. Materıaldyq jaǵynan bári qamtylsa da, rýhanı jaqtan, ıaǵnı ashshy da bolsa shyndyq, basshylyqtan balalarǵa degen shynaıy mahabbatty kóre almadyq. Balalar úıiniń tabaldyryǵyn attaǵannan qulaqqa túrpideı tıetin qyzmetkerlerdiń daýsyn estip, aıaǵymyzdy alǵa áreń bastyq. Eden jýýshynyń ózi sary kúrteshe kıgen jetkinshekti nuqyp, záre qutyn qashyryp jatqanyn kórgende júregimiz eriksiz eljiredi. Sonda ósip, ónip jatqan balalar meıirimdiliktiń mańyna da jolamaǵandyqtan tolyqqandy otbasydan shyqqan balalardan qaraǵanda, órkókirek, ózimshil, ozbyr. Sondaı-aq, balalar úıinde bilim beretin ortalyq bolmaǵandyqtan soǵan jaqyn ornalasqan №13 jalpy bilim beretin mektepte bilim alady eken. Mektepte tolyqqandy januıalardyń da balalary men balalar úıindegi balalar da bir partada otyrady. Sabaq bitkenine asyǵyp, alyp ushqan oqýshylardy kórdik. Sapyrlysqan ata-analar. Beıtanys oqýshy anasyna: « Mama, búgin 5-aldym» dep tóbesi kókke jetkendeı qýanyp, áńgimesin órbitip jatqanda balalar úıinde tárbıelenip jatqan balalardyń jáýdiregen janaryna qarap, kóńilimiz bosap sala berdi. Qymbat, qymbat kólikterimen balalaryn áketip jatqan ata-analardy da kórgende, jetkinshekterdiń bizdi de qashan osylaı alyp ketedi degen úkili úmitterin janarlarynan ańǵardyq. Sonyń biri jas ananyń qyzynyń qurbysyna aıaýshylyqpen syılaǵan qýyrshaǵyn kenetten kórip qaldyq. Al ana búldirshin qatty qýandy. Bizde qýanýy qýandyq. Keıinnen basqa balalar she?! Olarda buǵan qyzyǵary sózsiz degen oıǵa keldik. Tereńnen úńilsek, bul jer eki álemde ómir súrip jatqan ár túrli taǵdyrdyń toǵysýy. Aıtpaǵym, arasy jer men kókteı balalardy bir mektepke ornalastyrmaýy qajet! Jetimderdiń taǵdyry san túrli. Keıbireýiniń ata-anasy oınap júrip ot basqan mahabbatqa salǵyrt qaraǵan albyrt jastar bolsa, basqalary áke-sheshesi qaıǵyly qazaǵa ushyraǵan balaqaılar. Mine, ómir bireý bolsa da, taǵdyr san alýan. Eń bastysy-ımannan. Imandy jan Allanyń haq jolynan adaspaǵan pende eshqashan ala jipti attamas edi...
Qaıratqyzy Shýaq
QazUÝ-niń jýrnalısıka fakúltetiniń 3-kýrs stýdenti
