Eýrazıalyq Toptyń (ERG) toǵyz jyldan beri turaqty uıymdastyrylyp kele jatqan halyqaralyq patrıottyq «Batyrlar jolymen – Dorogoı slavy» jobasy aıasynda batyrdyń esimi berilgen kóshege Tólegen Toqtarovtyń eskertkishi ashyldy dep habarlaıdy Qamshy aqparattyq agenttigi. «Maıdan joly» izdeý jasaǵy bıylǵy mısıasyn eskertkishti saltanatty túrde ashýmen túıindedi.
Eýrazıalyq Toptyń (ERG) alúmını dıvızıony kásiporyndary – «Qazaqstan alúmınıi» AQ men «Qazaqstan elektrolız zaýyty» AQ qyzmetkerlerinen jasaqtalǵan izdeý ekspedısıasynyń baǵdary keıin kele I.V.Panfılov atyndaǵy 8-shi gvardıalyq dıvızıa atanǵan, kezindegi 316-shy atqyshtar dıvızıasy jaýyngerleriniń erlik jolyn odan ary zertteýge baǵyttalǵan.
Staraıa Rýssa qalasy – 1942 jyldyń 7 qańtary men 20 mamyry aralyǵynda Demánsk operasıasy bastalǵan alǵashqy qosyn. Tap osy jerde 8-shi gvardıalyq dıvızıanyń sarbazdary jaýǵa birinshi bolyp toıtarys bergen.
Eýrazıalyq Toptyń qoldaýymen «Maıdan joly» izdestirý jasaǵy Ekinshi dúnıejúzilik soǵysy jyldary iz-tússiz ketken jaýyngerlerdi, olardyń joǵalǵan zattaryn izdestiredi. Urys dalasynda baýyrlastar zıratynda máńgilik mekenin tapqan marqumdardy, belgisiz sanıtarlyq kómbeler men belgisi joıylǵan baýyrlastar molalaryn tabady. Osylaısha olar surapyl soǵys jyldary habarsyz ketken jaýyngerler men ofıserlerdiń jeke zattary arqyly olardyń taǵdyryn bilip, esimderin jańǵyrtyp, olardyń artynda qalǵan týǵan-týystaryna jetkizedi. Budan bólek, kónergen eskertkishterdi jańǵyrtyp, memorıaldyq oryndardy qalpyna keltiredi. Novgorod oblysynyń Staraıa Rýssa aýdanyndaǵy urys dalasyndaǵy baýyrlastar zıratyn abattandyrdy.
Sonaý surapyl soǵys jyldary tap osy jerde fashıs basqynshylaryn toqtatý úshin jan alyp, jan berisken urysta erligimen daralanǵan jaýyngerdiń biri Tólegen Toqtarov bolatyn. Kalının maıdanyndaǵy 3-shi ekpindi armıanyń 8-gvardıalyq atqyshtar dıvızıasy 1075-polki quramyndaǵy 23-shi atqyshtar polkynyń avtomatshysy Tólegen Toqtarov 1942 jylǵy 5 aqpanda Novgorod oblysyndaǵy Nagatkıno aýylyna birinshi bolyp kirip, birden jaýdyń 7 áskerin joıyp, ekeýin tutqynǵa alǵan.
Batyl jaýyngerdiń qaısarlyǵyna tánti bolǵan qarýlastaryn Tólegen Toqtarov talaı márte shabýylǵa ózi bastap kirgen. 1942 jyly 7 aqpanda Borodıno aýyly úshin bolǵan keskilesken urysta rota jaýyngerleri jaýdyń qarsy shabýylynan bas kótere almaı qalyp, dushpan men rotanyń ara qashyqtyǵy 100 metrge deıin qysqarǵanda Tólegen Toqtarov qasyndaǵy 4 jaýyngermen alǵa umtylyp, rotany shabýylǵa shaqyrdy. Aldyńǵy shepte shetki úılerdi jaýdan azat etip, 5 basqynshynyń kózin joıǵan. Oǵy taýsylǵansha jaýǵa toıtarys berip, aýyr jaralanypty. Osylaısha Tólegen Toqtarov 1942 jyldyń 10-shy apqany kúni erlikpen qaza tapty.
Qaıratty, erjúrek sarbaz Novgorod oblysy Staraıa Rýssa aımaǵynyń Braklovısy aýylynda jerlengen. KSRO Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń 1943 jylǵy 30 qańtardaǵy Jarlyǵymen fashıs basqynshylarmen bolǵan maıdandaǵy bilgir qolbasshyǵy men jaýyngerlik tapsyrmalardy múltiksiz oryndaǵany úshin Tólegen Toqtarovqa Keńes Odaǵynyń Batyry degen ataq berildi.
– Osy bastamaǵa qoldaý kórsetkeni úshin Staraıa Rýssa aýdanynyń ákimshiligine alǵys aıtqymyz keledi. «Batyrlar jolymen – Dorogoı slavy» atty patrıottyq jobany júzege asyryp kele jatqany úshin ERG korporasıasyna da myń da bir rahmet. Óıtkeni bul shara kompanıanyń tek Novgorod oblysy aýmaǵynda ǵana emes, jalpy maıdan dalasynyń ár qıyryndaǵy bizdiń batyrlar – qazaqstandyqtardyń erligin erekshe qurmet tutyp, jadymyzda jańǵyrtyp kele jatqanyn ańǵartady. «Maıdan joly» izdestirý jasaǵyna erekshe alǵys bilderimiz. Óıtkeni sonaý surapyl soǵystan beri 72 jyl ótkenine qaramastan, bul jasaq áli de izdestirý jumystaryn úzdiksiz jalǵastyryp jatyr, – dedi Sankt-Peterbýrgtegi Qazaqstan Respýblıkasynyń Bas Konsýldyǵynyń Bas konsýly Ermek Pirimbetov.
– Shynymen búgin, Staraıa Rýssa úshin aıryqsha kún, – dep atap ótti Staraıa Rýssa mýnısıpaldyq aýdany ákimshiligi basshysynyń birinshi orynbasary Nadejda Egorova. – Óıtkeni Tólegen Toqtarov syndy batyrlar, jalyndy jastar bizdi Jeńis kúnine jetkizdi. Bul bizdi biriktiretin kún. Sol sebepti bul sharaǵa Qazaqstannan ókilder kelgeni bizdi qatty qýantady. Óıtkeni bizdiń ákelerimiz Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynyń otty jyldary ıyq tirestirip, qatar júrip qan maıdanda elin qorǵady. Al búgin olardyń urpaqtary qatar júrip qyzmet atqaryp keledi. Ári sol atalardyń bizge jetkizgen jeńisteri men ortaq batyrlamyzdyń esimderin jadymyzda máńgi sakqtaýymyz kerek.
– Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynyń otty jyldary janyn shúberekke túıip, bizdiń búgingi beıbit kúnimiz úshin qan keshken batyrlardyń erlik isterin este saqtaý – bizdiń paryzymyz. Staraıa Rýssa qalasyna qoladan batyr Tólegen Toqtarovtyń bústin ornatý Eýrazıalyq Toptyń uzaq jyldar boıy júıeli túrde júrgizip kele jatqan jumystyń laıyqty jalǵasy. Maqsat Otan úshin ot keshken jaýyngerlerdiń erlik isin dáripteý. «Maıdan joly» jasaǵy qurylǵannan beri Ekinshi dúnıejúzilik soǵysy ardagerlerine 12 jańa eskertkish, stellalar jáne eskertkish taqtaıshalary ornatyldy. Úsh iri eskertkish kúrdeli jóndeýden ótti, mekteptermen men alańdarǵa bizdiń batyr jerlesterimizdiń attary berildi. Biz búgin atalǵan ıgilikti istiń atqarylýyna súbeli úles qosyp, kómek qolyn sozǵan Staraıa Rýssa mınısıpaldyq aýdanynyń ákimpshiligine alǵys bildirip, osy qalanyń barlyq turǵyndaryna bizdiń ortaq tarıhymyzǵa degen qurmetteri úshin alǵys aqtaryǵymyz keledi, – dedi «ERG Komek» korporatıvtik qorynynyń atqarýshy dırektory Bolat Orazov Eýrazıalyq Top basshylyǵynyń quttyqtaý hatyn oqı otyra.
Ekspedısıa qorytyndysynda tabylǵan Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynyń jádigerlerlin murajaılarǵa tapsyrý kózdelgen. Sondaı-aq, joba týraly foto jáne vıdeomaterıaldar ázirlenetin bolady.
