Bárimiz tutynýshymyz. Qazirgi tańdaǵy naryqtyq qatynastar zamanynda  belgili bir taýar ónimin satyp alý bizdi biraz ábigerge salatyny shyndyq.

Sebebi taýar túrleri óte kóp, tipti ony óndiretin zaýyt, fabrıkalardyń túrlerin saýsaqpen sanaı almaısyz, búginde. Naryq bolǵan soń barlyq jerde baǵa da ártúrli, keıde sapasy baǵasyna saı kelmeıtin ónimderdi satyp alyp «qap, áttegen -aılap» jatamyz. Kúndelikti tutynatyn azyq túliktiń ishinde súttiń alar orny bólek. Cút eshqashan suranystan ketpeıtin taýar bolǵandyqtan búgingi zertteýde dál osy ónimge toqtalmaqpyz.

Eger jolyńyz túsip dúkenge ne saýda ortalyqtaryna baryp qalsańyz sút satatyn orynda lek-lek, ret-retimen qoıylǵan túrli-túrli  sútterge kózińiz túsedi. Naryqta otandyq sút ónimderi de, shetten keletin sút ónimderi de bar. Búginde naryqta otandyq ónimderdiń kóbeıýi, shyn máninde qýantady. Súttiń maılylyǵyna baılanysty baǵalary da ártúrli. Qamshy aqparattyq agenttiginiń tilshisi arnaıy saraptama júrgizip naryqtaǵy súttiń qaısysy sapasy jaǵynan da, baǵasy jaǵynan da tutynýshyǵa qolaıly bolatynyn anyqtap kórdi.

Saraptama barysynda Almaty qalasyndaǵy iri saýda ortalyqtarynyń biri «Magným» men  «Optovka» bazaryndaǵy sútterdiń túrleri men baǵalary zerttelip qarastyryldy, tutynýshylardyń pikirleri eskerildi.

Negizinen alǵanda naryqta tabıǵı sút túrleri saýsaqpen sanarlyq.  Mundaı ónimderge Qyrǵyzstandyq  «Úmit» kompanıasy shyǵaratyn sútti jatqyzýǵa bolady.

 Bul súttiń jaramdylyq merzimi 5-6 kún.  3,2%-dyq, 1lıtr. Bazardaǵy baǵasy-190 teńge, al «Magným» saýda ortalyǵynda -215 teńge.

Sonymen birge Qazaqstanda jasalatyn Taldyqorǵanda óndiriletin myna sút. Onyń da jaramdylyq merzimi 5-6 kún ǵana. Taldyqorǵannyń sútiniń baǵasy  maılylyǵyna qaraı baǵasy 150 men 170 teńgeniń arasyn quraıdy, 2,5% - 150 teńge, 3,2%-170 teńge.

«Optovka» bazarynda ǵana kezdesken «Razıa» atalatyn sút te tutynýshylar arasynda suranysqa ıe eken.

Onyń joǵaryda atalǵan sútterge qaraǵanda baǵasy qymbattaý. 3,2% maılylyqta ǵana satylatyn bul sút 230 teńge turady.

«Magným» men «Optovka» bazarynda sút baǵalarynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyq bar.  

«Optovka» bazarynda sút baǵalary 150tg-den bastap 260-270tg-ge deıin barady.

Máselen, myna sút jańadan shyǵyp jatqan Úshtóbede shyǵarylatyn «Aıdyn» súti. Onyń baǵasy 150-160 teńgeni quraıdy.

Jaramdylyq merzimi tez ótetin tabıǵı sút bolǵandyqtan ony uzaq ýaqyt saqtaý qıyn deıdi satýshylar.

«Býrlınskoe» súti «Magným» saýda ortalyǵynda kezdesken joq.

Bazar satýshylarynyń aıtýy boıynsha «Petropavlskoe», «Prosto» sútterinen keıingi suranysqa ıe sútterdiń biri osy.

«Petropavlskoe» súti bazarda maılylyǵyna qaraı 6%-260 tg, 3,2%-235tg. turady.

Al «Magným»-da 3,2%-249tg, 6%-275tg. satylady.

«Odarı» súti  bazarda 6%-270tg, 10%-370tg. turady

Al "Magným"-da 2,5%-287tg, 3,2%-315tg. eken.

«Mıloko» súti 6%-230, 10%-260, 2 lıtri 420-470 teńge aralyǵynda.

«Mýmýná»  sútiniń 2 lıtri bazarda  450-470 teńge aralyǵynda.

Al saýda ortalyǵynda 2,5%- 435 teńge, 3.2%-459 teńge

 «Zorkın lýk» súti bazarda -180 teńgeden bastalady, al «Magným»-da tómendegideı baǵada

«Svejee» súti bazarda 230 tg bastalady

"Magným"-da 235-250 tg aralyǵynda

«Adal»  bazarda 3,2%-250tg, 10%- 420 tg. "Magným"-da tómendegideı baǵada

Bazarda untaq sút  baǵalary 230-ben 260 tg. arasynda qubylady.

Tutynýshylar ne deıdi?

Tutynýshylardyń kópshiligi naryqtaǵy súttiń baǵasy men sapasy sáıkes kelmeıtindigin aıtady. «Tabıǵı emes. Ósimdik maılaryn qosady, Sútti tańdaǵanda shyǵarýshy zaýytyna mán beremiz. Mysaly Fýd Master, Laktel, Moe sútterin tańdaımyz»-deıdi tutynýshylardyń biri.

Satyp alýshylar sútti maılylyǵyna qaraı tańdaıtyndyqtaryn jetkizdi. Kópshiligi pakettegi súttiń aıyrmashylyqtaryn baıqamaǵandyǵyn aıtady. Súttiń qoıýlyǵy men dámine mán beretinder kóbine 6%-dyq sútti satyp alady eken.

«Súttiń sapasyna ma álde baǵasynyń tıimdiligine mán beresizder me?» degen suraqqa tutynýshylar súttiń sapasyna da, baǵasyna da mán berýge tyrysatyndyqataryn bildirdi. Degenmen, sút sapasyn qalaı anyqtaý kerektigin, jalpy sút dámindegi aıyrmashylyqtardy sezinbeımiz deıtinde de tabyldy.

Sút satýshylary ne deıdi?

«Optovka» bazarynyń satýshylarynyń aıtýynsha kópshilik tutynýshylar «Petropavlskoe» súti men «Prosto Moloko» sútin jıi alady.

«Naryqta tabıǵı sútter arasynda Taldyqorǵannyń súti men Razıa súti jaqsy satylady. Al untaq sútterden «Býrlınskoe», «Svejee», «Petropavlskoe» suranysqa ıe»- deıdi «Optovka» bazaryndaǵy sút ónimderin satýshy Rınat Tamaıazov. Satýshynyń aıtýynsha kópshilik tutynýshylar sútti qolaıly, tıimdi baǵada alýdy jón kóredi.

Negizinen alǵanda tabıǵı ónimge jetetin nárse joq. Sebebi ol sapa. Alaıda mundaı sútterdiń jaramdylyq merzimderi birneshe kúndi ǵana quraıtyndyqtan tutynýshylardyń kópshiligi ondaı taýardy satyp alyp táýekel etkisi kelmeıdi. Degenmen, tabıǵı sút ónimin qalaýshylar úshin Taldyqorǵan oblysynda shyǵarylatyn sapasy da, baǵasy da tıimdi sútti usynamyz. Tıimdi baǵada «Optovka» bazarynan alýǵa bolady. Tutynýshylar tarapynan da, satýshylar tarapynan da joǵarǵy baǵaǵa ıe bul ónim shyn máninde sapaly deýge ábden laıyqty. Sonymen birge, bul otandyq ónim.

Tabıǵı sút arasynan Qyrǵyzstan shyǵaratyn «Úmit» kompanıasy óndiretin sútti alýǵa da ábden bolady. Sapasy joǵary, arnaıy korapshasy yńǵaıly jasalǵan. Bul kompanıa qaımaq ta óndiretinin atap ótýge bolady.

Untaq sút

Untaq sút arasynan tutynýshylardyń kóńilin jaýlaǵan «Petropavlskoe» men «Moe» sútin erekshe atap ótýge bolady. Baǵalary keletin bolsaq, «Magným» saýda ortalyǵynan birinshi sút 249-275 tg. aralyǵynda satylsa, bazarda 235-260 teńgege satyp ala alasyz.

Eń arzan sút

Bazardaǵy eń arzan súttiń baǵasy 150 teńgeni qurady. Ol jańadan kelgen Úshtóbelik «Aıdyn» tabıǵı súti. Untaq sútterden «Býrlınskoe» súti  baǵasy eń arzany ekeni anyqtaldy. Ol 190 tg. turady. Al saýda ortalyqtarynda baǵa kóbine kótermelenip qoıylatyndyqtan sapasy nasharlaý biraq baǵasy qymbat sútterge urynyp qalýǵa bolady. 

Qorytyndylaı kele, naryqtaǵy sútterdiń baǵalarynyń ár alýan bolýy mynadaı negizgi faktorlarǵa baılanysty ekenin ańǵarýǵa bolady:

1. Sút baǵalary maılylyǵyna qaraı ózgerip otyrady. 3,2%, 2.5%, 6% maılylyqtaǵy sút baǵalary tıisinshe ártúrli.

2. Sút salynatyn qorapshalardyń qattylyǵy men juqalyǵyna qaraı da baǵa kórsetkishi ózgerip otyrady.

3. Sońǵy jáne basty faktor, sút óniminiń kompanıasynyń naryqtaǵy tanymaldylyǵy baǵaǵa qatty áser etedi. 

Saraptamada baıqaǵandaryńyzdaı, joǵaryda atalǵan "Býrlınskoe" sútiniń "Adal" sútinen sapasy jaǵynan eshqandaı aıyrmashylyǵy joq. Tek "Adal" sútiniń brendiniń tanymaldylyǵy baǵasy men satylymyna áser etedi.

Baǵasynyń qolaılyǵy men sapasynyń joǵarylyǵy- qaısysyna kóbirek mán berip tańdaý jasaý ár tutynýshynyń óz erkinde. Dese de, «sapaly» ónimder esh kedergige qaramastan  óz qoldanýshylaryn tabady.

Nazerke MUSA