Qazaqstan degende onyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń esimi qatar atalatyny búginde daýsyz aqıqat. Prezıdentimizdiń el basqarýdaǵy qyzmetinen bólek jastyq shaǵy, ósken ortasy, dos-jarandary jaıly estelikterdiń keler urpaq, jastar úshin ónegesi mol. Osy oraıda jaqynda «Elbasy kýrstastary» qorynyń jumysy, baǵyt-baǵdary týraly osy qor jumysyna belsendi aralasyp júrgen Muhametkárim(Torǵaı) Elýbaı myrzanyń úıinde bolyp, Prezıdenttiń Dneprodzerjınskide birge oqyǵan kýrstastarymen dıdarlasýdyń sáti tústi. Tómende Elbasy kýrstastarynyń biri, «Elbasy kýrstastary» qorynyń basshysy Telman Spaev aqsaqalmen bolǵan suhbatty nazarlaryńyzǵa usynamyz.
Elbasymen tanystyǵyńyz qaı jyly bastalyp edi?
1958 jyldan beri Elbasymyz Nursultan Ábishulymen tanyspyn. Dneprodzerjınskidegi kásiptik ýchılıshede tanystym. 1,5 jyl kásiptik mektepte birge oqydyq. 1960 jyly sáýir aıynda Temirtaýǵa jumys isteýge keldik. Biz kelgende munda jumys áli bitpegen eken.
Jalyndaǵan jastyq shaǵyńyzda jolyqqan ekensizder. Sol kezderdiń estelikterinen aıta otyrsańyz.
Nurekeńniń erekshe qasıetteri kóp qoı. Oqyp júrgende starosta boldy, uıymdastyrý qabileti keremet edi. Ýchılıshe oqýshylary metal synyqtaryn jınaý syndy qoǵamdyq jumystarǵa jumyldyratyn. Sonda Nurekeń 21 balany ekige bólip, bir birimen jarystyryp, jumys istetetin. Sondaı uıymdastyrý nátıjesinde bizdiń top basqalardyń aldynda júretin.
Búgingi el basqaryp otyrǵan Nurekeńniń basshylyq qasıetteriniń negizi sol kezde qalyptasty deısiz ǵoı
Ia, Nurekeń Temirtaýǵa kelgende de belsendiliginen aınymady. Jumys istep júrip, keshke polıtehnıkalyq ınstıtýttan bilim aldy. tynbaı izdendi. Osy qasıetter ony búgingi bıigine qondyrdy dep oılaımyn.
Ózińiz memlekettik qyzmette, basshylyqta boldyńyz ba?
1960 jyly men Shymkentke, qorǵasyn zaýytyna baryp jumys istedim. Sol jerde jumys istep júrip, «Lenınshil jas» gazetine shyqqanym bar. Ol meniń eńbegime berilgen alǵashqy baǵa dep bilemin. Sóıtip júrip halyq sharýashylyǵy ınstıtýtynda oqydym. Ár jyldary normırovshık, býhgalter, ekonomıs, bas býhgalter bolyp qyzmet atqardym. 1988 jyly zeınetke shyqtym. Búginde 3 ul, 2 qyzym, 11 nemerem bar.
Kitap jazǵanyńyz bar eken. Sol eńbegińiz týraly aıta otyrsańyz.
1999 jyly Ýkraınanyń Dneprodzerjınsk qalasynyń basshysy bir kitap jazyp, Nurekeńniń aldyna ákelip kórsetkenin teledıdardan kórdim. Ol «Predskazanıe» (Bolashaqty boljaý) degen kitap edi. Sosyn maǵan oı keldi. Bular jazǵan kitapty nege men jaza almaımyn? Biraz sharýanyń basy-qasynda ózim de júrdim ǵoı. Osyndaı oı keldi. Sóıtip 1999 jyldyń sońyna taman bastap, eki jyl jazdym. Sosyn eki tilde daıyndap, 2003 jyly Nurekeńniń ózine jiberip, alǵysyn aldym.
Biz ózi Elbasymen ár bes jyl saıyn kezdesip turamyz. Ol kezdesýler týraly da kitap jazyp, elge tarattyq.
Qor týraly da aıta otyrsańyz.
Temirtaýda 2008 jyly ótken kezdesýden keıin qor qurý týraly oı keldi. Kóp oılana kele qordyń jarǵy, erejelerin ázirlep, basqa uıymdardyń qujattarymen tanysyp, 2014 jyly qor qurdyq. Buryn Ýkraınadan oqyǵan 68 stýdent bolsaq, sonyń qalǵan 25-ine týǵan kúni bar, ólim-jitim bar, jetim-jesir bar, solarǵa kómek kórsetý maqsatynda quryldy.
Qazaqstan azamaty retinde el prezıdentiniń saıasatyna kóńilderińiz tola ma?
Prezıdent Nazarbaev bizben kýrstas bolǵan Nazarbaevtan ózgerip bóten adam bolyp ketken joq. Qarapaıymdylyǵyn, kóshbasshylyǵyn, týrashyldyǵyn, iskerligin aıtam. Ol burynnan aınalasyna qamqor bolatyn. Prezıdenttik qyzmetinde búkil Qazaqstannyń jaqsy ǵumyr keshýine, bolashaǵyna kúsh salyp jatqanyna biz ǵana emes halyq kýá. Arysyn aıtpaǵanda bıyl ǵana dúrkirep ótken «Astana EXPO 2017» ulttyq kórmemiz Elbasynyń tikeleı eńbegi emes pe? Álem aldynda abyroıymyzdy tiktedik. Syrtqy saıasattaǵy bedelimizdi ósirdi.
Al, sáýir aıyndaǵy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda Elbasy eldiń erteńin aıqyndady. Qazaqtyń qasıetti topyraǵyn ardaqtaýǵa, ǵylym-bilimge umtylýǵa halyqty shaqyrdy. Álipbıimizdi ǵylym men bilimniń grafıkasy latyn áribine aýystyrmaqpyz. Bul ýaqyty kelgen, pisip jetilgen másele edi. Alyptar arasynda Qazaqstannyń alshańdap basyp júrýi prezıdenttiń syrtqy jáne ishki saıasattaǵy kóregendigi. Alaıda bar jumysty prezıdentke artyp qoıyp otyrǵan durys emes, eldiń árbir azamaty atsalysýy qajet. Sonda ǵana Alash arystary armandaǵan elge aınalamyz.
Elbasynyń eńbegin dáripteý baǵytynda qandaı jumystar júrýde?
Biz bir jyldary Elbasynyń eńbegin eskerip, Nobel syılyǵyna usyný týraly bastama kótergenbiz. Ótkende depýtattar Elbasynyń atyn áýejaıǵa berý týraly bastama kótergenin bilemiz. Men buǵan shyny kerek namystandym. Áýejaı, vokzal degen ol qalanyń kiretin, shyǵatyn esigi ǵoı. Elbasynyń atyn esiktiń aýzyna qoıǵanymyz durys pa? Osyǵan narazy boldym. «Zaman» gazetine osy oıymdy jazdym. Bul sózimdi árkim árqalaı qabyldady. Bireýler «Munyń ne? Opozısıaǵa kettiń be?» dep jatty? Eshqandaı da opozısıa emes, basqa emes. Elbasy saıasatyn qoldaımyz. Elbasynyń abyroıyn oılaımyz. Bul pikirim de sondaı maqsattan týǵan edi.
Suhbattasqan Erlan Tóleýbaı
