Shoqan ómirindegi eń bir qyzyqty da jarqyn shaq Peterbor kezeńi boldy. Bul kezde ol Peterbordyń ǵylymı, saıası-áleýmettik tirshiligine qyzý aralasty. Geografıalyq Qoǵamda, bas shtabtyń áskerı-ǵylymı komıtetinde, Syrtqy İster Mınıstrliginiń Azıa departamentinde jumystar istedi. Sonymen birge, ýnıversıtettiń tarıh-fılologıa fakúltetinde leksıa tyńdady. Bas shtabtyń ǵylymı komıtetiniń tapsyrýy boıynsha, Orta Azıa men Shyǵys Túrkistannyń kóptegen kartasyn jasady. Orystyń geografıalyq qoǵamynyń múshelerine arnap Shyǵys Túrkistannyń elderi men halyqtary týraly, Tán-SHan men Qyrǵyzstannyń geografıasy jóninde leksıa oqydy. «Severnaıa pchela», «Rýsskıı ınvalıd» gazetinde maqala jarıalady. Syrtqy ister Mınıstrliginiń Azıa departamenti janyndaǵy Shyǵys mektebinde de Shoqan asa zor jumystar istedi, munda ol túrik tilderinen sabaq berdi. Geografıalyq qoǵamnyń ǵylymı jýrnaldaryna jáne orys oqymystylary men jazýshylaryna jasap jatqan ǵylym men ádebıet ensıklopedıasyna Orta Azıa men Qazaqstannyń ertedegi ǵalymdary, aqyndary, qoǵam jáne memleket qaıratkerleri (Ábilǵazy, Ábý-nasyr Samanı, Allaýddın Djýveını, Álisher Naýaı, Abylaı) týraly maqalalar jazady. Shoqannyń Peterborda júrip ákesine jazǵan hatyna qaraǵanda, 1860 jyldyń qysynda ol Peterbordan Parıjge barǵanǵa uqsaıdy. Orystyń ataqty jazýshysy F.M. Dostoevskııdiń dosy Vrangel sol qysta óziniń Parıjde Ýálıhanovpen kezdeskenin jazady. Mine, osy eki dokýment Shoqannyń Batys mádenıeti men revolúsıasynyń sol kezdegi ortalyǵy - Parıjde bolǵandyǵyn dáleldeıdi. Peterborda Shoqan orys halqynyń belgili ǵalymdary, aqyn-jazýshylary jáne aldyńǵy qatarly qoǵam qaıratkerlerimen tanysyp, dostyq baılanys jasaıdy. P.P. Semenov-Tán-SHanskıı, G.N. Potanın, F.N. Dostoevskıı, S.F. Dýrovtarmen ol Sibirde júrgen keziniń ózinde-aq dostasqan. Al Peterbordaǵy tanystarynyń ishinde orystyń ataqty ǵalymy D.I. Mendeleev, akademıkter V.V. Velámıpov-Zernov, A.N. Beketov, aqyndar - aǵaıyndy Kýrochkınder, A.N. Maıkov, P.Ia. Polonskıı, shyǵys zertteý ǵylymynyń mamandary P.P. Lepx, I.N. Berezın, V.P. Vasılev taǵy basqalar boldy. Sol sıaqty ol «Sovremennık» jýrnalynyń redaksıasy men ádebıet fondyna baryp júredi, munda ol uly revolúsıoner-demokrat N.G. Chernyshevskıı men onyń dostaryna jolyǵýy ábden yqtımal. Shoqan osy orys dostarymen jaqyndasýynyń arqasynda áýeli V.G.Belınskıı men M.V.Petrashevskııdiń, N.G.Chernyshevskıı men N.A.Dobrolúbovtyń saıası jáne fılosofıalyq kózqarastarymen tanysady, solardyń ozat ıdeıalarymen qarýlanady. Sonymen birge, Shoqannyń ózi de orys dostaryna óz tarapynan yqpal etip, olardy Orta Azıa men Qazaqstan halyqtarynyń tarıhyn, ádebıetin zerttep bilýge, osy halyqtardyń ómirinen shyǵarma jazýǵa shaqyrady. Máselen, ataqty aqyn A.N. Maıkovtyń «Emshan» (Qyr gúli), «Dala» atty óleńderi Shoqannyń aıtýymen jazylypty. Sol sıaqty, Shoqan bergen sújet boıynsha Berezın «Qozy Kórpesh - Baıan sulý» poemasyn orys tiline aýdarǵan. Munyń ózi Shoqannyń tek orys dostarynan úlgi-ónege alyp qana qoımaı, olarǵa da óz tarapynan áser ete bilgenin ańǵartady.
Álkeı Marǵulan - "Shoqan Ýálıhanovtyń ómiri men ǵylymı shyǵarmashylyǵyna arnalǵan zertteýler" kitabynan
