Shoqan Ýálıhanovtyń Qashǵarǵa shek­ken saparyna qaraǵanda bizdiki qa­zaq atamyz aıtqandaı, mysyr shá­ri. Bala kezimizden aty tanys qa­lany sóıtse de basqasha eles­tet­ken­biz. Baqsaq, osy zamannyń úr­di­si, bıik-bıik úıler, aǵylǵan mashına, ary-beri júrgen adam. Qazaq ká­sip­ker­leri men ónerpazdary kúndelik-ti at basyn buratyn beketi, arqa-jarqa tabysyp, saǵynyshyn ba­sa­tyn orynǵa aınalǵanynyń kýá­si de boldyq. Jergilikti Qazaqbaı, Talǵat esimdi jigitterdiń kishipeıil de elgezek qalyptary jaǵymdy áser ber­gennen basqa, qonaqqa qýanatyn qazaǵýar nıet­teriniń ózi nege tura­dy. Osy jaqta týyp, Qazaq­stannyń án ónerinen oıyp tu­ryp oryn alǵan Tileýbek Qojan­nyń bir-birine degen al­ǵaýsyz ba­ýyr­­maldyǵy da júrek qoz­ǵamaı qoı­maıdy. Burynǵy Ke­ńes Odaǵy­nyń konsýldyǵy bolǵan oryn­nan Lenın bústiniń turǵanyn kór­gende ómiriniń ózgesheleý kezeńi­men kezdeskendeı sezimge bóle­ne­siń. Ót­kenniń belgisine tıispegen mun­daǵy ustanym, salt-sana jańa­sha óris alǵan qozǵalysynyń ekpini eresen. Qulja qalasynyń kelbeti Shyǵystan góri Eýropada júrgendeı áseri bol­maǵanmen jyrtylyp-aı­rylǵan qytaı jurtynyń keıipteri, bir-birine til qatqan dybystarynyń bári qytaısha. Bizdiń aǵaıyndar odan ımenbeı emin-erkin tildesip, shúńkildesip sóılesip, jatyrqa­maı­tyny ári tańyrqatty, ári qazaqtyń ám­bebap qabileti «aýzy kúıgen úrip ishe­tinniń» kebin keltirmes pe eken degen úreı túrtpektetti. Aqyn Marfýǵa Aıtqoja aldymen Úrimshi qalasyna soǵyp, sodan ke­ıin týǵan ólkesi Quljaǵa kelip tús­ti. Aeroportqa jıylǵan jergilik­ti aǵaıyndar arasynan jaýapty qyz­metkerdi de, ánshi-kúıshi, aqyn-jazý­shy­ny da kezdestirýge bolatyn edi. Bir­ge ósken aqyn turǵylasy arnaǵan óleńin oqyp ta jiberdi. Belgili de­rek­ti kıno túsirgish Qalıla Omarov pe­r­zenti ekeýi barlyq kóri­nisti beı­ne taspaǵa túsirip júrdi. Kelesi kúni ótetin jyr keshine daıyn­dyq osylaı bastalyp, kez­desý­diń sheshimi kádimgi kórkem shy­ǵar­ma baılamyna bara-bar shyqty. Almatydan barǵan Erkin Shúkimandy jurtshylyq erekshe jyly qabyl­da­dy. Bul baýyrymyz baıqaýy­myz­sha, klasıkalyq ónerge qatty den qo­ıyp, operalyq arıalardy oryn­daý­ǵa ózinshe qulshynyp júr eken. Án­shi­likti biz qudaıdyń syıy dep emes, «te­sik qulaq ne istemeıdige» kele­tin­deı kókeıine saz barsa bitti áý dep án shyrqamaıtyn jumyr basty pendeni kezdestirý qıyndyqqa aınalyp bara jatqan zaman. Qazaq­qa tanymal ánshi baýyrymyz, klas­sı­kalyq ónerdiń qas sheberi Qaby­lash Ábi­keıuly aǵasynan mán-jaıdy kóp suraǵyshtaı beretinin ańǵardyq. Sofıa konservatorıasyn bitirgen Qabylash tyńdap bolyp, tym kesh qal­ǵanyn eskertkende kóńilge qa­ra­maıtyn týra­shyldyqty, shynyn aıtqanda, aýyr qabyldadyq. Erkin batyr qazaqqa Qaırat Baıbosynov syqyldy tanylǵan jeztańdaı ánshi, halyq súıispenshiligine bólenip úlgerdi. Máskeý asyp, Balqan taýǵa barǵan ókilderimizdiń aıtqany du­rys ta shyǵar. Keıde odaǵaı kóz­qa­ras kóńilge qaıaý túsiretinin qalaı ja­syrasyń. Klasıkalyq óner jalpy adamzat murasy. Al qazaq­tyń ulttyq óneri óz jan dúnıemizdiń aınasy. «Azaýlynyń Stamboldan nesi kemdi» myń márte mysalǵa ala­tyn jaǵdaı kezdesedi. Oraıy kelip tursa, súısinbeske amalyń káne. Eýropa dúnıesin tańsyq kórýden qa­lyp, asa sheber oryndaýshy dá­rejesine kó­te­rilgen halyqpyz. Endi áńgime óne­ri­mizdiń qadirine tolyq jetý mindetin qalaı sezinetinimizde jatyr. Keshti júrgizgenderdiń biri Kún-bı­ke Nurqyzy qytaısha habarla­ǵan­da tańdaıy tańdaıyna juqpady. Jer­gilikti aqyn Janataı Qab­dy­ke­rim­­uly bolmysy shıraq ta ótkir ji­git keshtiń sánin ádemi kirgizdi. Mar­­­­fýǵa Aıtqoja óleńderin jurt­shylyq shyn júrekpen tyńdap, oryn­­darynan tik tura qol soqty. Al­ǵashqy bilim alǵan orny Stalın atyndaǵy oryssha gımnazıasynda birge oqyǵan qurbylarynyń esim­derin atady. Olar Mádenıet úıine kep, oryndarynan turyp qurmet kórsetti. Syry ketse de synyn saq­taǵan kisilerdiń júzderinde bala ósirip, nemere tárbıelegen, shóbere kórip, áýlet basshysy bop otyrǵan qalyptaryn tanyp úlgeresiń. Má­de­nıet Saraıyna jınalǵan halyq Almaty jurtshylyǵy ajarynan túk te aıyrmasy joqtaı. Sóıtse de muń­dy júrekpen ǵana sezinetin hal­di ótke­rip turyp, bolashaqqa eriksiz alań­daı­syń. Aqyn Marfýǵa Aıtqoja óleń­deri kóńil-kúıdiń túrli qubylys­taryn baıqatty. Jastyq shaqtaǵy birge ós­ken qurby-qurdastarymen qosa, osyn­daǵy ataqty áýletterden qal­ǵan eski kóz urpaqtarynyń esimderin atady. Osynda jıyrma jyl buryn bir kelip ketip, qaýyshqan tebirenisti sátterin óleńmen ortaǵa jaıyp saldy. Orash Tursynbaıuly, Toqan Sa­maǵululy, kompozıtor Smaǵul Bó­denbaıuly, Aınur Ábilamet­qyzy, Raýshan Ábýqyzy sekildi kóptegen ánshiler Marfýǵa Aıtqojanyń shyǵarǵan ánderin oryn­dady. Qytaı eline aty máshhúr Ma­nap­qazy ánshiniń bitimi de tartymdy. Qulja qazaqtary ulttyq ǵuryp­tan alystamaǵan. Serilik salt-sana­ny jaqsy kóretin romantıkalyq sezim boılarynda tolymdy saqtap­ty. Sol erekshelikterinen aırylmasa eken dep Alla Taǵaladan jalbarynyp tilegen tilegimiz osy.

Jumabaı SHASHTAIULY.

"Qazaq ádebıeti"