AQSH-tyń Qazaqstandaǵy qazirgi elshisi Djordj Krol Nazarbaevtyń AQSH-qa sapary týraly aıtyp berdi. Bul týraly elshi Azattyqqa bergen suhbatynda aıtqan, dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi.
Suhbat barysynda Djordj Krol Elbasynyń AQSH-pen qarym-qatynasyna kózqarasy qandaı ekenin aıtty.
«Prezıdent AQSH-pen baılanysty óte pozıtıvti sıpattaıdy. Soltústiktegi jáne shyǵystaǵy iri kórshilerimen jáne shalǵaıda jatqan AQSH-pen strategıalyq áriptestik ornatýdy kózdeıtin kópvektorly syrtqy saıasat turǵysynan qarastyrady. Nazarbaev kezdesýlerde AQSH-tyń Qazaqstannyń egemendigi men táýelsizdigin qoldaýy óte mańyzdy dep jıi aıtady. Ol 90-jyldardyń basynan beri eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq qarym-qatynasty joǵary baǵalaıdy. Sol kezde Chevron, Exxon jáne Mobil sıaqty AQSH-tyń iri kompanıalary Teńiz kenishin ıgerý úshin alǵashqy kelisim-sharttarǵa qol qoıǵan. Odan keıin Qazaqstannyń munaıdy satý arqyly ekonomıkasyn transformasıalaýǵa múmkindik bergen Qashaǵan jobasy, qubyr qurylysy jobalaryn qolǵa aldy.
Sondyqtan ol Amerıkamen aradaǵy ekonomıkalyq jáne saıası baılanystardy joǵary baǵalaıdy jáne AQSH-tyń Qazaqstan táýelsizdigin moıyndaǵan alǵashqy el ekenin eske alyp otyrady. 25 jyl ishinde qarym-qatynas damı tústi. Prezıdent Nazarbaev úlken Djordj Býshtan bastap AQSH prezıdentteriniń barlyǵymen kezdesip keledi. Nazarbaev pen Tramp buǵan deıin de telefonmen sóılesip, byltyr Saýd Arabıasynyń Er-Rıad qalasynda az-maz tildesken. Al bul sapar AQSH-tyń jańa basshylyǵymen, jańa ákimshilikpen jaqyn baılanys ornatýdyń taǵy bir múmkindigi boldy», - dedi AQSH-tyń Qazaqstandaǵy elshisi.
Sondaı-aq Qazaqstan men AQSH-tyń qarym-qatynasynyń artyqshylyqtaryna da toqtalyp ótti.
«Osy saparǵa daıyndyq kezinde naqtylanǵan ári AQSH pen Qazaqstannyń birlesken málimdemesinde aıtylǵan basymdylyq - 21 ǵasyrdaǵy strategıalyq áriptestikti odan ári nyǵaıtý. Bul úshin biz prezıdentten bastap, mınıstrlikterge deıin eń joǵary basshylyq deńgeıinde baılanys ornatyp, aımaqtyq máselelerdi sheshýge jáne olardy talqylaýǵa kúsh salýymyz kerek. Máselelerdiń arasynda bizdiń prezıdenttiń (Tramp-red) Ońtústik Azıadaǵy strategıasynyń negizgi bóligi Aýǵanstan taqyryby da bar. Sebebi qazir álem ózgerip jatyr jáne biz ekstremızmmen betpe-bet kelip otyrmyz. Odan soń Soltústik Koreıanyń ıadrolyq qarý máselesi bar. Qazir AQSH ta, Qazaqstan da Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń múshesi bolǵandyqtan, birshama máseleler boıynsha qarym-qatynas jańasha transformasıalandy ári bizdiń úkimetterdiń arasyndaǵy ózara baılanys ta jańa deńgeıge kóterildi.
Sonymen birge biz dástúrli sektorlardan basqa máseleler boıynsha da aralas-quralastyqty arttyrýymyz kerek. Buryn biz kómirsýtegi salasyn aıtyp kelsek, endi basqa salalardy qamtý qajet. Qazaqstannyń maqsaty - shıkizat óndirýshi elden ónim men qyzmet túrlerin óndirýshi elge aınalý, ekonomıkany transformasıalap, ártaraptandyrý. Osy rette AQSH-pen de qarym-qatynasty ártaraptandyrǵysy keledi. Sol arqyly Amerıka bıznesi men ınvestısıasyn energetıkadan basqa salalarǵa da tartýdy qalaıdy. Osy kezdesýde eki eldiń úkimetteri de osyǵan basa mán berdi. AQSH-tyń "Shetelde jeke ınvestısıa salý korporasıasy" (OPIC) dep atalatyn úkimettik mekemesi men Qazaqstan arasynda kelisim-shartqa qol qoıyldy. OPIC tek ınvestısıany saqtandyryp qana qoımaı, Qazaqstanda bıznes ashyp, ony damytqysy keletin amerıkalyqtarǵa da ınvestısıa bóle alady. Sol arqyly Qazaqstandaǵy bıznesti damytyp, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa kúsh salamyz. Qazir Amerıkaǵa týrıs retinde kelgisi keletinderge 10 jylǵa deıin vıza beremiz. Qazaqstan ózine keletin amerıkalyqtardy vızasyz kirgizý rejımin engizdi. Buǵan qosa kólik qatynasyn damytý jaıy bar. Qazaqstan AQSH-qa tikeleı áýe qatynasyn ashýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn bilemin. Bul jaıtty áli talqylaý kerek. Ashylyp jatsa, baılanys odan ári nyǵaıary anyq.
Odan keıin aǵylshyn tilin oqytý jaıy bar. Aǵylshyn tili – Amerıkanyń tól ónimi emes. Biraq AQSH aǵylshyn tilinde sóıleıtin eń iri memleket. Al Qazaqstan oqýshylardyń barlyǵyna qazaq, orys, aǵylshyn tilderin úıretýge talpynyp jatyr. Osyǵan oraı biz Qazaqstannyń Bilim mınıstrligimen birlesip, bizdiń elshilik arqyly kóp resýrs bólip jatyrmyz. Sońǵy on jyl boıy men Ortalyq Azıa óńirinde jumys istep kelemin. Aldymen Memlekettik hatshynyń Ortalyq Azıa boıynsha kómekshisi, odan soń Ózbekstanda elshi boldym. Keıin Qazaqstanǵa keldim. Eki el arasynda ıadrolyq qarýdy taratpaý, eksportty baqylaý, shekara qorǵanysyn kúsheıtý, zań ústemdigin arttyrý, zańsyz esirtki tasymalymen kúreste birigip jumys istep jatyr. Buǵan qosa, Irak pen Sırıada, osy óńirde belsendilik tanytyp jatqan sodyrlarǵa jáne terorızmge qarsy kúreste kúsh biriktirý máseleleri jaqsy jolǵa qoıylǵan.
Odan keıingi másele – Aýǵanstan. Amerıka ákimshiligi Aýǵanstanǵa qatysty ustanymyn nyǵaıtyp jatyr. Qazir AQSH aýǵan úkimetine kómektesip, "Talıbanmen" aradaǵy jaǵdaıdy kelissózder arqyly retteýge múddeli. Sonda ǵana Aýǵanstanda uzaqtan beri toqtaýsyz júrip jatqan qantógis pen soǵysty toqtatyp, ekonomıkalyq damýǵa, halyqty jumyspen qamtamasyz etýge kóńil bólýge bolady. Qazaqstan Ortalyq Azıanyń basqa elderi sıaqty osy saladaǵy basty áriptes bola alady. Sondyqtan Qazaqstan men Amerıka ákimshiligi ózara qarym-qatynasta osy máselege basa nazar aýdarady», - dedi Djordj Krol.
