Esenqul Jaqypbek tiri bolsa, 10 aqpanda 65 jasyn atap óter edi. Ne shara, aqyndy eske alý keshterin ótkizýden basqa qazaqtyń amaly joq. Taıaýda aqyn týyp-ósken Jambyl aýdanynyń basshylyǵy Esenqul Jaqypbektiń «Jazǵy tańda» atty jyr jınaǵyn halyqqa tanystyrdy.

Túrik tilinde shyqqan kitap Qazaqstannyń Túrkıadaǵy elshisi Abzal Saparbekulynyń qoldaýymen, jazýshy Iakýb Omaroǵly tóraǵalyq etetin Eýrazıa Jazýshylar qaýymdastyǵyna qarasty «Bengý» baspasynan shyqty.

Toptamaǵa aqynnyń ár jyldary jazǵan oı-tolǵamdary, lırıkalyq shyǵarmalary, ánge aınalǵan birneshe óleńi kirgen. Óleńderdi túrik tiline jazýshy, dıplomat Málik Otarbaev aýdarǵan. Redaktory – túriktiń tanymal aqyny Ataman Kalebozan.

Sharaǵa Málik Otarbaev, Ataman Kalebozan bastaǵan Túrkıanyń bir top zıalysy jınaldy. Odan bólek, Almaty oblysy Mádenıet, arhıv jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Aqan Ábdýáli, Jambyl aýdanynyń ákimi Jandarbek Dalabaev, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń ókilderi men óner adamdary, Esenqul Jaqypbektiń jary Meńsulý hanym men balalary, shákirtteri qatysty.

Súıinbaı men Jambyl salǵan sara joldy jalǵastyrǵan aqyn

Ómirden ótkenine bes jyldaı ýaqyt bolǵan aqynyn saǵynǵan jerlesteri onyń týǵan kúnin jyl saıyn eskerýsiz qalmaýyn qadaǵalap otyrady. Jyrlaryn oqyp, sózine jazylǵan ánderin shyrqap, estelikterin aıtyp, túrli sharalar uıymdastyrýda ásirese aqynnyń týǵan ólkesi Jambyl aýdany aldyna jan salmaıdy.

Shara barysynda aýdan ákimi Jandarbek Dalabaevtyń quttyqtaý sózi oqyldy. Onda: «Naǵyz aqyndarǵa tán albyrt júrek Esenquldyń boıynan tabylady. Óner súıer halyq jurtshylyq ony áli kúnge deıin esine alady. Esenquldyń poezıasy – erkin poezıa.

Ol jýrnalısik jolda da eli úshin qyzmet etti. Aýdannyń tarıhy men mádenıetiniń damýyna barynsha atsalysyp, uıymdastyrýshylyq qabileti men qaıratkerlik bolmysyn jan-jaqty dáleldedi. Týǵan jeri men elin jyrǵa qosty, halqynyń sózin sóıledi.

Ómirden mezgilsiz ótse de, artynan óshpeıtin iz qaldyrdy. Jambyl jurty, qazaq jurty Esenqulovty saǵyna eske alyp otyrady. Aǵamyz aıaýly jary Meńsulý jeńgemizben birge ul-qyz ósirip, nemere súıdi. Búgin de Meńsulý apamyz shańyraqtyń ıesi de, kıesi de bolyp otyr», - delingen.

Sonymen qosa, jınaqtyń túrik tiline aýdarylyp, jaryq kórýine úles qosqan Qazaqstannyń Túrkıadaǵy elshiligine,  aqyn ári aýdarmashy Málik Otarbaevqa, Ulttyq sport asosıasıasynyń qurmetti tóraǵasy, general maıor, qoǵam qaıratkeri, rýhanıat janashyry Qaırat Satylbaldyǵa, keshke arnaıy kelgen Túrkıa eliniń azamattaryna barsha halyqtyń atynan alǵys aıtty.

Sózin qorytyndylaı kele aýdan ákimi aqyn shańyraǵynyń jaryǵyn sóndirmeı otyrǵan Meńsulý apaıǵa shapan japty.

Túrik pen qazaq poezıasy ushtasqan sát

Kóp kúttirmeı Esenqul Jaqypbektiń túrik tiline aýdarylǵan «Jazǵy tańda» jınaǵy resmı túrde jaryq kórdi. Qazaqstan elshiliniń dıplomaty Málik Otarbaev, túriktiń tanymal aqyny Ataman Kalebozan, Eýrazıa Jazýshylar qaýymdastyǵynyń ókili Hýseın Kalebozan, Almaty oblysy Mádenıet, arhıv jáne qujattama basqarma basshysy Aqan Ábdýáli, Júrgenov atyndaǵy óner akademıasynyń profesory, akademık, jazýshy Naǵashybek Qapalbekuly jáne Jambyl aýdanynyń qurmetti qonaǵy Tuńǵyshbaı Jamanqulov mańyzdy sáttiń tizginin óz qoldaryna aldy.

Osy oraıda aqyn, jazýshy Málik Otarbaı Jambyl jurtshylyǵyna Qazaqstannyń Túrkıadaǵy elshisi Abzal Saparbekulynyń sálemin jetkizdi:

«Qazaqstannyń Túrkıadaǵy elshiligi jáne óziminiń atymnan barshańyzǵa zor iltıpatymdy bildire otyryp, Jetisýdyń jelmaıasy atanǵan aqyn Esenqul Jaqypbektiń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan eske alý keshi men «Jazǵy tańda» jyr jınaǵynyń túrik tilinde jaryq kórýimen shyn júrekten quttyqtaımyn. Qazaqstan men Túrkıa ejelden baýyrlas elder. Byltyr eki el arasyndaǵy dıplomatıalyq qarym-qatynastardyń 25 jyldyǵyn atap óttik. Shırek ǵasyrdyń ishinde ózara yntymaqtastyǵymyz, yqpaldastyq jáne strategıalyq áriptestik deńgeıine jetti. Sońǵy jyldary baýyrlas túrik elimen ádebıet salasyndaǵy baılanysymyz kúsheıip, 30-dan asa qazaqtyń kórnekti qalamgeriniń ádebı týyndylary túrik tilinde jaryq kórdi. Aqyndarymyzdyń atymen Túrkıadaǵy kósheler men saıabaqtar atalyp, jyl saıyn shyǵarmashylyq keshter, jıyndar uıymdastyrylýda. Atap aıtqanda, Ankarada Abaı Qunanbaev, Jambyl Jabaev atyndaǵy kósheler, Súıinbaı Aronuly, Táttimbet Qazanǵapuly, Dına Nurpeıisova atyndaǵy saıabaqtar ashylyp, eskertkishter ornatyldy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýy men Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý memlekettik baǵdarlamasy aıasynda aqyn Esenqul Jaqypbektiń de túrik tilinde kitaby jaryq kórip, Eýrazıa jazýshylar odaǵyna qarasty «Kardesh Kalemler» jýrnalynyń bıyl aqpan aıynyń sany Esenqul Jaqypbektiń shyǵarmashylyǵyna arnalyp otyr. Súıinbaı men Jambyldyń dástúrin jalǵastyrǵan aqyn Esenqul Jaqypbek ata-babalary sekildi qazaqtyń ǵana kórnekti aqyny emes, túbi bir túrki jurtynyń maqtanyshy, búgingi qos qýanysh qutty bolsyn!», - delingen elshiniń sáleminde.

Qazaq poezıasyna, Esenqul Jaqypbektiń óleńderine bir oqyǵannan ǵashyq bolǵan túrik zıalylary sózin qazaq tilinde bastady.

«Qurmetti, Jandarbek Dalabaev, qurmetti Qaırat Satybaldy, qurmetti Aqan Ábdýáli, súıikti baýyrlar, qadirli dostar!», - dep sóz bastaǵan Hýseın Kalebozan Eýrazıa Jazýshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Iakýb Omaroǵlynyń quttyqtaý sózin oqyp berdi.

«Shyǵarmashylyǵy arqyly ótken men bolashaqty jalǵaǵan qazaqtyń kórnekti aqyny Esenqul Jaqypbek shynynda ózindik, ózine tán fılosofıalyq kózqarasy arqyly, poezıasy arqyly iri aqyn ekendigin kórsetti. Túrki álemi Esenqul syndy aqyndarǵa baı el. Sondyqtan aqynnyń shyǵarmashylyǵyn óz jýrnalymyzǵa nasıhattaý biz úshin úlken mártebe», - deıdi Iakýb Omaroǵly.

Sonymen qosa, Eýrazıa Jazýshylar qaýymdastyǵynyń atynan sharany uıymdastyrýǵa atsalysqan qazaq azamattaryna marapat tabystady.

«Súıikti baýyrlar, ózderińizge kórshi, baýyrlas elden Abaı, Jambyl, Súıinbaı, Esenquldar eline, Qazaqstanǵa jalyndy sálem», - dep tebirene sóılegen aqyn Ataman hanym qazaq poezıasyna degen erekshe súıispenshiligin jetkizdi.

«Óleń aqynnyń ómir súrgen dáýirin anyq súredi. Aqynnyń qalamynan týǵan óleń shýmaqtary ótken shaqtan bastap keleshekke deıin jalǵasatyn sóz sabaqtastyǵy, rýhanı kópir. Eldi elge jalǵaıtyn rýhanı kópirdiń boıynda qazaq ádebıetinde ózindik qoltańbasymen erekshelengen oryn bólek, tekti aqyn Esenqul Jaqypbekpen tanystym. Esenqul Jaqypbektiń óleńderin oqyǵanda onyń bastan keshken árbir sátin oqıǵasymen novelasyn tamashalap kórgendeı áser aldym. Ol óleńderi arqyly bizdiń ómirimizdiń aınasyna aınalǵandaı. Óıtkeni óleńderin oqyp otyryp ózińdi kóresiń, ótken ómirińe kóz tastaısyń. Aqynnyń qoǵammen bitise qaınasqanyna kýá bolasyń», - deı kele sózin aqynǵa arnaǵan jyr shýmaqtarymen qortyndylady.

«Jaqsy adam edi jaratylysy bólekshe,

Jaqsylyq jasap júretin elge erekshe.

Jaqsy adam edi jalpyǵa jaqqan qashan da,

Jaqsy adam osy qudaıǵa ǵana kerek pe?!

Jaqsy adam edi jaryqtyq...

Jabyla kómip qaıttyq biz ony

Topyraqqa qaryq qyp...»

Jambyl, Súıinbaı jyrlaryn nasıhattap, Esenqul Jaqypbektiń shyǵarmalaryn túrik tilinde kitap etip shyǵarǵan Málik Otarbaev pen Ataman Kalebozan «Halyqaralyq Jambyl syılyǵynya» ıe bolyp, arnaıy tósbelgimen marapattaldy. Ári qazaqtyń salty boıynsha shetelden kelgen qonaqtarǵa shapan jabyldy.

Ulylar dúnıege kelgen aqpan...

Esenqul Jaqypbektiń ómiri tek óleńnen turdy. Saıasat, dúnıe syndy máselelermen basyn qatyryp kórmegen. Aqynnyń janynda júrgen rýhanı perzenti, shákirti, búginde Almaty oblysy Mádenıet, arhıv jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Aqan Ábdýáli Esaǵamen ótken jarqyn kúnderdi eske aldy.

Ol halyqtyń Esaǵasy boldy, esti aǵasy boldy. Tipti kózi tirisinde aqyndy ózinen jasy úlkenderi de Esaǵa degen eken. Qashan da halyqtyń ortasynda júrdi.

«Tirisinde «jaıaýlatyp eldi kórip qaıtaıyq» dep janyna alyp alatyn. Sondaǵy ekeýmizdiń baratyn jerimiz – bazar men avtovokzal. Sol jerdegi eldiń tirshiligin kórip, rıza bolyp qaıtatyn. Tirshiliktiń ortasy ǵoı bazar. Uzynaǵashtyń árbir buryshynda ol kisiniń izi qaldy. Búgin Muqaǵalıdiń týǵan kúni, sol sebepti Oralda Muqaǵalı men Esaǵaǵa arnap jıyn ótkizip jatyr. Erteń Esaǵanyń týǵan kúni. Bul – óziniń jaqsy kóretin kúni. Sebebi Muqaǵalıdan keıin bir kúnnen soń týǵan. Osyndaı ulylardy bir aıǵa syıǵyzǵan Jaratqannyń keremeti. Muqaǵalı Jambylmenen bir aıda týyp, eki uly aqynnyń ortasynan ózinshe jol taýyp, iz jasaǵan adam», - dedi Aqan myrza.

Uly adamnyń dúnıeden ótken kúni bolmaıdy. Halqy onyń ólgen kúnin emes, týǵan kúnin eske alady. Sebebi uly adam artynda qalǵan eliniń esinde máńgige qalady.

Óldi deýge bola ma aıtyńdarshy,

Ólmeıtuǵyn artyna sóz qaldyrǵan...

Shara sońynda Tuńǵyshbaı Jamaqulov, Roza Álqoja bastaǵan ánshilerdiń oryndaýyndaǵy Esenqul Jaqypbektiń sózine jazylǵan ánder shyrqaldy. 

Foto: Maqsat Qusaıynov