Áleýmettik jelide ýaǵyzshy Ersin Ámireniń qazirgi qazaqtyń toılaryna qatysty aıtqan ýaǵyzy qyzý talqyǵa túsken bolatyn.
"Toı adal bolý kerek. Qazirgi tańda toıǵa qatysty qate túsinik qalyptasyp kele jatyr. Halal delingen toılarda mýzyka qoıyp, er men áıel bı bıleıtinin estip jatamyz, taǵy sol sekildi sharıǵatqa qaıshy áreketter jasalady. Bastysy, araq joq deıdi. Ol toıdy tolyq halal toı dep aıtý qıyn. "Polý halal" deımiz be, úshten biri halal deımiz be… ol tolyq halal toı bolyp eseptelmeıdi", — deıdi Ersin Ámire. Bul 2-3 mınýttyq qysqartylǵan ýaǵyz bolǵandyqtan atalǵan taqyrypta tolyǵyraq aqparat alý úshin Qamshy.kz aqparat agenttiginiń tilshisi QMDB bekitken Sharıǵat jáne pátýa bóliminiń mamany Amanqulov Hasan Tashaıulyna habarlasyp, suhbat aldy.
Halal toıdyń negizgi sharttary qandaı? Sharıǵatqa saı toı qalaı ótedi?
— Halal toıdyń negizgi sharty haram aralaspaý kerek, sharıǵatqa saı bolýy tıis. Toı degendi birinshi dastarqan jaıýmen bastaıtynymyz belgili. Sondyqtan dastarhanǵa qoıylatyn azyq-túlik halaldan bolýy kerek. Naqtyraq aıtsaq, shoshqanyń eti men araq-sharap qoıylǵan toı halal bolmaıdy. Bul endi tamaqqa qatysty negizgi sharttar bolyp tabylady. Budan bólek bizdiń toıdaǵy kóńil kóterýdi de eskergen jón. Bizdegi toılarda mýzyka qoıylyp, án aıtylady, jastar shyǵyp bı bıleıdi. Buǵan qatysty da sharıǵattyń qoıǵan belgili talaptary bar. Ádepke qaıshy is-áreketti biz birden durys emes dep aıtamyz. Ánder týraly aıtatyn bolsaq onyń sózine, mán-maǵynasyna qaraı halal, haram dep bólemiz. Mysaly, uıatsyz sózderden, adamnyń nápsisin qozdyratyn, bireý-mireýdiń namysyna tıetin sózderden quralǵan án bolsa bul sharıǵatqa saı emes. Sharıǵatqa saı keletin toılarda mán maǵynasy bar, jaqsy ánder aıtylýy tıis.
Ersin Ámire óz ýaǵyzynda «mýzyka, mýzykalyq aspaptar haram emes degen ǵalymdardyń ózderi qazirgi toıdaǵy aıtylyp jatqan ánderge ruqsat bergen emes», degen bolatyn. Osyǵan naqty toqtalyńyzshy. Qazirgi estradalyq ánder haram bolǵany ma? Sharıǵat boıynsha qandaı ánder halal, qandaı ánder haram?
— Mýzykaǵa qatysty ǵalymdardyń pikiri ártúrli. Bul tartysty másele. Biraq bizdiń QMDB eshýaqytta «mýzyka haram» , - dep jaýap bergen emes. Ózimizdiń qazaq ánderine, maǵynaly mándi ánderge, qazaqy bılerge QMDB tyıym salmaǵan.
Biz Hanafı mazhabyn ustanamyz. Al Hanafı mázhabynyń jetekshisi mýzykaǵa úzildi-kesildi qarsy bolǵan. Biraq ol kisilerdiń zamany mýzyka tyńdaıtyn zaman bolmady, olar ilim oqyp, bilim alatyn zamanda ómir súrdi. Hanafı mázhabynyń jetekshisi óz zamanyna saı mýzykaǵa qarsy bolǵan. Biraq Hanafı mazhabynda basqa da ǵalymdardyń baryn eskeretin bolsaq, qazirgi zamanǵa baılanysty mýzykaǵa ruqsat etilgen. Bizdiń XXI ǵasyrda ómir súrip jatqanymyzdy, mekenimiz ben mádenıetimizdi eskerip mýzykaǵa úzildi-kesildi qarsylyq bildire almaımyz. Barlyq nárse óziniń sheńberinde bolýy kerek. Óz sheńberinen shyqqan halal nárse de haramǵa aınalýy ábden múmkin. Mysaly, uıqyny alatyn bolsaq. Adamnyń kúni boıy uıyqtaýy kimge jaǵady? Halaldyń ózi shekten tys bolsa haramǵa aınalady.
Er men áıeldiń birge bıleýine sharıǵat ne deıdi?
— Toıdaǵy bıge keletin bolsaq, kópshilik bolyp bıleý bar, er men áıeldiń birge bıleýi bar. Bulardy jeke-jeke qarastyrý kerek. Jeke shyǵyp bıleıtin qara jorǵa sekildi ulttyq bılerge sharıǵat tyıym salmaıdy. Biraq er men áıeldiń nemese qyz ben jigittiń bıi bólek áńgime. Eger er men áıel nekelesken bolsa olardyń bıleýine ruqsat. Biraq biz durys degenimen erli zaıyptylardyń úlkenderdiń, ata-enesi men ata-anasynyń, kishkentaı balalardyń aldynda ersi qımyldar jasap bıleýi ádepsizdik ekeni belgili. Erli zaıyptylar óz úıinde án aıtsa da, bı bılese de bola beredi. Biraq kópshiliktiń ortasynda ádeptilikti saqtaý kerek.
Al turmysqa shyqqan áıeldiń bógde erkektermen bıleýi múldem durys emes. Sebebi bul otbasynyń buzylýyna alyp keledi. Sondyqtan bul dúnıelerden alys bolýy kerek. Muny ádepsiz áreket dep baǵalaımyz. Menińshe, Ersin Ámire óz ýaǵyzynda osy tustaǵy máseleni meńzep aıtqan bolýy kerek. Al týystar ortasynda bıleýge bolady, degenmen shekten shyqpaǵan jón.
Al siz toı-tomalaqqa barar kezde aldyn ala araq-sharap qoıylmasyn dep talap qoıasyz ba? Siz qandaı toılarǵa barasyz?
— Meniń týystarym din salasynda qyzmet etetinimdi biledi. Sonymen birge men týystaryma eskertip aıta alamyn. Aǵaıyn týys eger toı-tomalaqqa araq-sharap qoısa meni shaqyrýǵa uıalady nemese meni shaqyrsa olar araq-sharap qoımaıdy. Men olarǵa birden kesip «araq sharap qoıma», dep eskerte alamyn. Eger men 20 jastaǵy jigit bolsam úlkenderge araq sharap qoıma dep sózimdi ótkize almaýym múmkin. Al endi meniń jasym 40-tan asqandyqtan kez kelgen týysqanyma bul jaıtty eskertip aıta alam. Olar maǵan renjimeıdi.
Al án men bıge qatysty talap qoıasyz ba?
— Án aıtady, bı bıleıdi olardyń bárine shekteý qoıa almaımyn. Eń bastysy qazir araq sharapsyz toıdyń kóbeıip jatqanyna shúkirshilik etip jatyrmyz. Al bı men ánge keletin bolsaq, men barǵan toı tomalaqtar men aıtqan sheńberden shyqpaıdy.
Suhbatyńyzǵa raqmet!
