Qazaqstannyń İshki ister salasyn reformalaý táýelsizdik alǵaly beri aıtylyp kele jatyr. «Tipti, ózgerdi» dep ózimizdi aldaǵan kúnniń ózinde, kózge uryp, kórinip turǵan dúnıe kóre almaısyz. Halyq saqshylary bolýy kerek bılik ókilderinen olardyń jumys isteý tásili, halyqpen qarym-qatynasy jáne de ózine senimdilik uıalatatyn qasıetterdi kóre almaı júrgenimiz ras.
Tipti olardyń kıgen kıim formasy da keńestik kezeńnen qatty ózgerip kete qoımaǵan. Qarapaıym ǵana mysal, qazaqstandyq polıseıdiń ústine kıgen kıiminen keńestik formynyń qatty bir aıyrmashylyǵyn baıqadyńyz ba? Al, men baıqamadym. Kógildir tústi kóılek pen kók kostúm túsi sol baıaǵy sol keńestik qalpynda qalǵan. Eń bolmaǵanda, fýrajkadaǵy qyzyl tústi nege alyp tastaı almaımyz?
Tanymal sportshy Denıs Ten qaıtys bolǵannan keıin aýyzǵa alynǵan ishki ister organdarynyń reformasy aragidik aıtylyp qalsa da, ol týraly áli naqty sheshim de, is-áreket te joq. Qazaqstannyń İshki ister mınıstri Q.Qasymov myrza bıylǵy qyrkúıek aıynda Úkimet otyrysynda Premer-mınıstr B.Saǵyntaevqa reformalaý qalaı júrip jatqandyǵyn baıandaǵan bolatyn. Biraq osy reformalaýdyń naqty halyqqa qandaı paıdasy bolyp jatqandyǵyn mınıstr myrza aıta almaı, jalpylama syrǵytpa jaýappen qutyldy.
Osy aıdyń basynda ótken Prezıdent Joldaýynda ornynan eń kóp turǵan basshylardyń biri osy İshki ister mınıstri boldy. Elbasy osy salany reformalaýdy jaqsylap tapsyrǵanymen, áli de josparlanǵan jumystar týraly eshkim aıta qoıǵan joq. İshki ister mınıstrliginiń saıtynan eshqandaı da reforma týraly aqparat alý da múmkin emes. Soǵan qaraǵanda, bul úrdis halyqqa jarıa etilmeı, jabyq túrde júrgiziletin sıaqty.
İshki ister departamentteri men basqarmalary endi «polısıa departamentteri men basqarmalary» dep atalady. Aty ózgergenmen zaty ózgermese, odan halyqqa ne paıda bar? Eger ataýyn ǵana ózgertip, sony reforma dep aıqaılaıtyn bolsaq, onda syrty bútin, ishi tútin bolyp qala beredi emes pe?
Qatardaǵy polısıa qyzmetkeriniń aılyǵyn ósirý kerektigi aıtyldy. Biraq ol qansha paıyzǵa ósiriledi nemese qarapaıym saqshy qandaı mólsherde jalaqy alý kerek? Ol týraly esh jerde ashyq aıtylmaǵan. Bul týraly mınıstr myrza men onyń komandasynyń qandaı oıy bar eken?
Árıne, polısıa qyzmetkerleriniń ishinde óz isine berilgen myqty kásipqoı mamandar bar. Biraq olar óte-móte az! Kópke topyraq shashpaımyz, degenmen de qazaqstandyq polısıaǵa aıtylatyn syn óte kóp. Sondyqtan da óz tarapymyzdan polısıany reformalaýǵa tómendegideı usynystar aıtsaq deımiz.
Jol-patrýldik polısıa paıda bolǵanymen, jol polısıasy kóbeıip, patrúldik polısıa joǵaldy. Oǵan dálel, buryndary úılerdiń, kósheniń qýystaryn aralap, patrúldetip júretin polısıa avtomobılderin kóretinbiz. Qazir patrúldik polısıa jol polısıasyna qosylǵaly beri olardyń barlyǵy kóshe jaǵalap ketti. Kóshe ańdyp, avtomobıl toqtatqan tıimdirek bolyp tur ǵoı. Kópshilik jaǵdaıda sizdi jolda toqtatyp jatsa, dóreki sóılesetin polısıa qyzmetkeri jıi kezdesedi. Jol-patrýldik polısıa qaıtadan ekige bólinýi kerek. Qalaı degenmen de, buryndary bul qyzmetter jeke dara jumys istegende tıimdirek edi.
Qylmystyń sanyn jasyrý men onyń ashylýy týraly aqparat óte az. Ásirese, urlyq ashylmaıdy. Búgin qamalǵan ury erteń shyǵyp kete beredi. «Sol urylar polısıamen aýyz jalasqan» dep te halyq aıtyp júr. Osyndaı alypqashpa aqparattarǵa jol bermeý úshin jáne qylmyspen kúreste tıimdi jumystar atqarylýy úshin onlaın rejıminde qylmys tirkelip, onyń ashylý barysyn teksere alatyn ınternet-qyzmet ashylýy halyq tarapynan polısıaǵa senimdi kúsheıter edi.
Ashyqtyq joq. Halyq polısıadan qashyp júredi. Jergilikti ishki ister organdaryna kirip-shyǵý qıynnyń qıyny. Qorshalǵan, qursaýlanǵan jáne qarýly kúzet qoıylǵan ǵımarattardyń ózi qarapaıym adamǵa psıhologıalyq jaǵynan jaqsy áser ete qoımasy anyq. Sondyqtan halyqpen qarym-qatynasty durys jolǵa qoıyp, jergilikti polısıa janynan onyń jumysyn qatań baqylap otyratyn qoǵam belsendileri men halyqtan arnaıy keńester qurylýy abzal. Ol keńester quramy belgili bir merzimde jańartylyp, basqa adamdarmen almastyrylýy kerek.
Grýzıa elindegideı 100 paıyz túgelimen bosatylmasa da, 80-90 paıyz mólsherinde jańa adamdar jumysqa alynýy qajet. Áıtpese, «sol burynǵy qyzmetkerlermen jańasha jumys isteımiz» degen aqylǵa asa qonymdy bola qoımaıdy.
Jalaqy máselesi durys sheshilip, qarapaıym polısıa qyzmetkeri áleýmettik jaǵynan durys qorǵalýy tıis. Qazir mınıstr myrza aıtyp júrgendeı, polısıa qyzmetindegi adamdy jataqhana emes, naqty pátermen qamtamasyz etý kerek. Áıtpese jumys isteýde stımýl bolmaıdy jáne jemqorlyq ary qaraı beleń ala beredi.
Tótenshe jaǵdaılar jónindegi organdy İshki iser mınıstrliginen shyǵaryp, jeke mınıstrlik retinde qaıta qurǵan durys. 2014 jylǵy «uly ońtaılandyrý» kezinde talaı mınıstrlik qysqarǵanymen, qazir solardyń kópshiligi qaıta ashyldy.
Mınıstrdiń bes birdeı orynbasary bar eken. Oǵan sol deńgeıdegi laýazym - apparat basshysyn qosyńyz. Ol az deseńiz, 4 komıtet, Ulttyq ulan men 17 departament basshylary men olardyń qanshama orynbasarlaryn kóz aldyńyzǵa elestetseńiz, tikeleı mınıstrlikte qanshama bastyq adam shoǵyrlanǵanyn bilesiz. İshki ister mınıstrliginiń basshylyǵyn joq degende 50 paıyzǵa qysqartyp, oǵan ketetin shyǵyndardy jergilikti polısıaǵa bólgen durys.
Atalǵan jaǵdaılar men usynystardy bizdiń redaksıa resmı túrde Qazaqstan Respýblıkasy İshki ister mınıstrligine joldap, arnaıy baqylaýda ustaıtynyn málimdeımiz jáne bolashaqta Qazaqstan polısıasy halyq senimin uıalatqan eń myqty bılik organyna aınalady dep senemiz.
Serikqazy Kókenaı
