Olar bala kezinde zeńgir aspandy jebedeı tilip, artyna aqshýlan syzyq qaldyra samǵap bara jatqan samoletke qyzyǵa qaraıtyn. Sosyn, kók maısaǵa shalqadan jatyp alyp, temir qanat qustyń sońynda biltelengen býaldyr izdi kózben uzatqan olardyń qıal qusy samoletpen birge jarysyp bara jatatyn. «Shirkin, ana aıyrplanǵa (aeroplan) otyryp ushar ma edi, kim aıdap bara bara jatyr eken, á!».

Bul kóp balanyń basynan ótken arman. Talaı bala samoletke bas kıimin bulǵaı aıqaılap, jetip alatyndaı sońynan júgiretin. Biraq, armannyń bári oryndalyp, qýǵannyń bári jetkizbeıdi ǵoı. Oǵan tek armanyna dármeni, qıalyna qabileti saı tańdaýlylar ǵana ıe bolady. Sol tańdaýlylardyń qatarynda Erbolat Qulataıuly, Tileýbek Bekmyrzauly, Nurǵalym Boranbaıuly sekildi azamattar bar. Búginde halyqaralyq reıster men el ishindegi avıasıa salasynda eńbek etip júrgen «úshtik» ushqyshtar jaıly az-kem áńgimege oryn bereıik.

Erbolat Qulataıuly

2001 jyly Altaıdyń Shińgil aýdanynda orta mektepti bitirgen Erbolat, Qazaqstanǵa jol tartady. Shetelden kelgen ózge balalarmen qatar, aldymen bir jyl daıyndyq kýrsta oqydy. Ushqysh bolý onyń bala kúngi armany bolatyn. Almatyǵa kele qalany aralap júrip, aeroport jaqtaǵy Azamattyq avıasıa akademıasyn taýyp alady. Bilim oshaǵyn syrtynan kórip, osynda oqysam degen talabyna qanat bitedi. Sonymen, emtıhanǵa jatpaı-turmaı daıyndalǵan ol, 2002 jyly kózdegen akademıasyna aldyńǵylardyń biri bolyp túsedi.

Qyzyǵy, Erbolat oqý ornyna qabyldanǵan tuńǵysh qytaılyq qazaq eken. Ol kezde oralman balalarǵa grant sheketýli bolatyn. Alaıda, óz qarajatymen bilim alýǵa bel býǵan bozbalany akademıa basshylary bir jyldan keıin jaqsy oqý nátıjesine rıza bolyp, grantqp aýystyrady. Matematıka, geometrıa, algebra sekildi jaratylystyq pánderdi «shekildeýikshe shaqqan» ol akademıadaǵy úlgili stýdentterdiń biri boldy. «Alǵash oqýǵa kelgende bizge qoldaý kórsetip, bilimimizdi baǵalaǵan akademıa prorektory Ermek Sansyzbaıuly Abdramanovqa rahmetimdi aıtamyn. Ol kisi de bilikti aǵa býyn mamandardyń biri. Qazaqstan jerine alǵash «IL-76» júk samoletin qondyrǵan ushqysh sol kisi eken» deıdi Erbolat ustazyna degen ystyq yqylasyn bildirip.

2006 jyly akademıany támamdaǵan ol bir jyl týǵan jerinde bolady. 2007 jyl qaıta oralyp, avıasıa kolejinde bes aı sabaq bergen. Sol jyly kóktemde Jambyl oblysynyń Tólebı aýdanynda hımıalyq jumysqa kirisedi. AN-2 ushaǵymen Moıynqum, Tólebı aýdany óńirlerinde eginge, jońyshqaǵa, jabaıy shópterge dári shashady. AN-2-men aspan kezgen onyń qyzmeti Qyzylordada jalǵasyp, geologtarmen birge úsh aı jumys isteıdi. Alǵashynda maýsymdyq eńbekterde tájirıbe jınaǵan ol Qostanaıdaǵy «Avıa Jaınar» kompanıasynda hımıalyq jumysqa kirisip, AN-2 men egis alqaptaryna dári sebedi. Oǵan akademıany ózinen bir jyl keıin bitirgen Tileýbek pen Nurǵalym qosylady. (Olar týraly sál keıin).

2010 jyly Qyrǵyzstandaǵy «Manas» trenıń ortalyǵynan bir jarym aılyq kýrsty oqyǵan Erbolat endi tikushaqty meńgerýge kóship, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń «Qazavıa qutqarý» mekemesine jumysqa kiredi. Byltyrǵy jyly Reseıdiń Túmen oblysynda «MI-26» tikushaǵyn meńegrý kýrsynan ótken ol qazir «Qazavıa qutqarýdyń» birer jyl buryn alǵan eki «MI-26» tikushaǵynyń birinde ushqysh. Atalǵan áýe tehnıkasy Qazaqstanda qazirshe ekeý ǵana. Olar tek apatty jaǵdaılar men shuǵyl qajet kezderde ǵana aspanǵa kóteriledi. Álemdegi iri azamattyq tikushaq sanalatyn «MI-26» elimiz avıasıa salasyndaǵy qymbat ári ozyq áýe kóligi. Onyń tótenshe oqıǵalar kezindegi múmkindigi orasan. Aıta keterligi, eki «MI-26» aldaǵy mamyr aıynda Astanada ótetin sherýge qatysady. Buıyrtsa, onyń bireýiniń shtýrvalynda Erbolat Qulataıuly otyratyn bolady...

Tileýbek Bekmyrzauly

Azamattyq avıasıa akademıasynyń úzdik túlekteriniń biri – Tileýbek. Altaıdyń Býyrshyn aýdanynan eline arman arqalap kelgen bala jigit daıyndyq fakúltetin bitirgen soń, 2003 jyly Akademıanyń «ushqysh» mamandyǵyna túsedi. Aıtarǵa ońaı bolǵanymen, bilim ordasyna qabyldanýdyń talaby qatań. Emtıhannan joǵary bal jınaýmen qatar, densaýlyǵyń da múltiksiz bolýy kerek. Sonyń bárinen sátti ótip, memlekettik grantpen oqyǵan onyń da sabaq úlgerimi qatarlastarynan oq boıy ozyq boldy. Akademıaǵa qabyldanǵanymen, oqýdyń qıyndyǵyna shydamaı, shyǵyp ketken balalar da kóp bolǵan.

Úshinshi kýrsty aıaqtaǵan jyly jazda praktıka bastalady. Almaty tóńiregindegi «Baıserke» jáne «Burundaı» ushý alańdarynda «AN-2», «Sesna-72» shaǵyn samoletterinde ushyp jattyǵady. Tártip boıynsha prakıtkada ushý 90 saǵat bolý kerek. Úshinshi, tórtinshi kýrstarda is-tájirıbeden jaqsy deńgeıde ótip, samoletti az ýaqytta ushyryp-qondyrǵan Tileýbektiń alǵyrlyǵyna komandır-nusqaýshylar rıza bolypty.

Tileýbek oqýdy támamdaǵan 2007 jyldan beri Qostanaıdaǵy «Avıa Jaınar» kompanıasynda qyzmet etip keledi. Jumysyna adal, jaýapkershiligi joǵary, bilikti mamandy kompanıa basshylyǵy da kelisim-shartpen jyl saıyn shaqyrtyp alady. Ár jyly jańadan synaq tapsyryp, densaýlyq tekserýlerinen ótetin ushqyshtyń mindeti aýyr. AN-2 ushaǵymen teńizdeı tolqyǵan bıdaı alqaptaryna hımıalyq tyńaıtqysh shashady. Sonymen birge, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystarynyń syńsyǵan ormandaryn zıandy jándikterden qorǵaý úshin dári sebedi. «Belgileme boıynsha ushý ýaqyty tańerteń jáne keshke bolady. Hımıalyq jumystyń densaýlyqqa keri áseri bar. Alaıda, ushqyshtardyń tórt mezgil tamaǵy men jatyn orny, ózge je jaǵdaılary oıdaǵydaı qamtamasyz etilgen» deıdi ushqysh.

7 jyldan beri AN-2 men qazaq dalasynyń soltústigin sharlap, elimizdiń basty baılyqtarynyń biri astyq alqaptary men jaıqalǵan ormandy óńirlerine áýeden qyzmet kórsetip júrgen Tileýbektiń aldaǵy josparlary kóp. Tájirıbesi men bilimi shyńdalǵan mamannyń aspan bıiginde de, qyzmet bıiginde de joǵarylaı beretinine senemiz.

Nurǵalym Boranbaıuly

Ol Altaıdyń Qaba aýdany Kólbaı aýylynda toǵyzynshy synypty bitirgen soń, Úrimji qalasyndaǵy mashnıa-tehnıka kolejinde úsh jyl oqydy. Ony támamdaǵan soń daıyn turǵan jumysqa da qaramaı, Qazaqstanǵa bet túzeıdi. Almatyda bir jyl daıyndyq kýrstan ótip, 2003 jyly jaqsy nátıjemen Azamattyq avıasıa akademıasyna memlekettik grantqa oqýǵa túsedi. Úzdik stýdentterdiń qatarynda Tileýbek bári birge bilim alady. Akademıany aıaqtap, ushqysh kýáligin alǵan ol da eńbek jolyn «Avıa Jaınar» kompanıasynan bastady. Onda úsh jyl jumys istegen soń, 2010 jyly «Eır Astana» kompanıasynyń ushqyshtyǵyna emtıhan tapsyryp ótedi. Onda negizinen aǵylshyn tilin bilý men jalpy avıasıa bilimiń synalady. Al, emtıhannyń úlkeni alda bolatyn.

«Eır Astanaǵa» qabyldanǵan Nurǵalym endi Irlandıaǵa emtıhan tapsyrýǵa attanady. Onda ushqyshtyń halyqaralyq standartqa saı bilimi-biligi, múmkindigi sarapqa salynady. Matematıka, fızıka, aǵylshyn tili men tehnıkalyq-fızıkalyq qabiletiń, psıhologıalyq jaı-kúıiń qatań tekseriledi. Osylardyń bárinen súrinbeı ótken Nurǵalym Irlandıadan oralǵan soń ınternet arqyly Amerıkaǵa emtıhan tapsyryp, AQSH-tyń Florıda shtaty, Melbýrn qalasyndaǵy Florıda tehnıkalyq ınstıtýtynyń Avıasıa bólimine eki jyldyq oqýǵa qabyldanady. Florıdaǵa barǵan soń Nurǵalymǵa komersıalyq ushqysh kýáligin alý úshin qaıta bastan oqýǵa týra keledi. Óıtkeni, onda bilim alý degen sóz – álemniń aldyńǵy qatarly áýe kompanıalarynda jumys isteýge, halyqaralyq standart boıynsha reısterde qatynaýǵa tolymdy ushqysh sanatyna qosylý degen sóz. Amerıkadan keıin Irlandıada toǵyz aı oqýyn jalǵastyrǵan ol, komersıalyq ushqysh kýáligine qol jetkizedi. Dýblın qalasynda úlken jolaýshylar samoletin basqarýdyń bir aptalyq kýrsynan da ótedi.

Elge oralǵan Nurǵalym «Eır Astana» kompanıasymen shartqa qol qoıady. Endi kompanıa ony airbus samoletterin shyǵaratyn Fransıanyń Týlýza qalasyna bir jarym aılyq kýrsqa jiberedi. Onda airbus-ta ushý tájirıbesinen ótip, synaqtardy sátti tapsyrǵan ushqysh Inderlandtyń Amsterdam qalasynda qaýipti jaǵdaıdarda qaýipsizdikti júzege asyrý boıynsha kýrsta oqıdy. Qysqasy, Amerıka men Eýropanyń standarttary men synaqtarynyń bárinen súrinbeı ótken ol 2013 jyldan bastap, «Eır Astana» kompanıasynda «Airbus-319», «Airbus-320», «Airbus-321» samoletteriniń ushqyshy. Bilikti maman Eýropa men Azıanyń iri qalalaryna jolaýshylar tasymaldap, úlken jaýapkershilikti talap etetin qyzmet atqaryp júr. Kórshi Orta Azıa memleketteri men el ishindegi reısterge de ushady. «Alǵash qyzmetke qadam basqanda amerıkalyq maman Veslı Kennedı jáne aǵamdaı bolyp ketken Erbol Nurqasov syndy jetekshilerim kómek kórsetip, qoldaý bildirdi, óz elimizde alańsyz qyzmet etip júrgenimizge rızamyz» deıdi ol. Álemniń alpaýyt qalalaryna úzbeı ushyp, júzdegen jolaýshylardy jetkizip júrgen Nurǵalymnyń saparyna tek sáttilik tileımiz.

Jıyp aıtqanda

Kezinde balasyn oqytýǵa qulyqsyz keı ákeler «oqyp ne tyndyrady, aıyrpylan ushyrady deısiń be» dep jatatyn. Iá, talaby taýdaı bala rasymen de «aıyrpylan ushyrady» eken. Oǵan dálel joǵaryda aıtylǵan úsh jigit. Búginde qazaq jastary tehnıkalyq mamandyqtarǵa bet buryp jatyr. Bul qýanyshty jaǵdaı. Ushqyshtardyń jartysyna jýyǵyn shetelden shaqyratynymyz da jasyryn emes. Buıyrsa, aldaǵy ýaqytta olardyń ornyn qazaq jastary basatyn kún alys emes.

Ras, Erbolat, Tileýbek, Nurǵalymder alǵash oqyǵanda orys tilin bilmegeni úshin qıyndyq kórdi. Biraq, olarǵa oqý ornynyń basshylary túsinistikpen qarap, qosymsha til kýrsyn uıymdastyrdy. Sabaq qazaq tilinde ótkenimen ataý-termnder ózge tilde. Alaıda, osyndaı qıyndyqtardy jeńe otyryp, qulshyna bilim alǵan, aldaryna úlken maqsat qoıǵan jastar ózderi bala kúnderinde jerden qol bulǵap, sońynan júgirip arman etken samolettiń ushqyshyna aınaldy. Iaǵnı, arman aldamaıdy eken, shyn senim artsań jetýge bolady eken.

Búginde Tileýbektiń jalpy ushqan saǵaty 2 myńnan astam, Erbolattyki 2 myńǵa jaqyn, Nurǵalymdiki 3 myńǵa taıaý bolypty. Aspanda erkin samǵap júrgen azamattarymyz aman bolyp, eline qyzmet etetin mınýt, saǵattary uzaryp, jyldarǵa jalǵasa bersin dep tileımiz.

Murat Almasbekuly