Ulttyq mýzeı ǵylymı jáne rýhanı ortalyqqa aınalatyndyǵyn jáne de Qazaqstan jolynyń barlyq ilgeri jetistikterin tanytatyndyǵyn kóregen Elbasymyz atap kórsetken bolatyn. Sonyń aıqyn dáleli retinde ótken men búgingini jalǵaǵan kópir ispetti Ulttyq mýzeı 5 jasqa tolǵaly otyr. Ata-babadan urpaqqa amanat bolyp qalǵan muralarymyz ben tarıhı eskertkishterimizdi saqtaı otyryp tól mádenıetimizdiń baı murasyn álemniń ózge halyqtaryna pash etý arqyly biz ózimizdiń ulttyq qundylyqtarymyz ben rýhanı qazynamyzdy keıingi urpaqqa jetkize alamyz.
Ulttyq mýzeıdiń qorynda sondaı-aq, sırek kitaptar men qundy qoljazbalar saqtaýly. Sonyń biri Qazan qalasynda basylǵan, arab tilindegi «Muhtasar ǵylym jol» atty kitaby. Bul kitaptyń basylǵan jeri «Qazan» qalasy ekeni baspadan aıqyn kórinedi. Sebebi baspa jóninde kitapshadan málimet berilmegen. Muqabasy qoldan jasalǵan. Sondyqtan qaı jyly basylǵanyn anyq aıtý múmkin emes. Jobamen HİH ǵasyrdyń sońy nemese HH ǵasyrdyń basy bolý kerek. Betteriniń sany 16 bet. Barlyq betteri jaı qalammen nómirlengen. Quran súreleriniń sany júz on tórt súre bolady. Bul kitapsha Quran Kárimniń birneshe súresin qamtıdy. Olar: «Fatıha», «Iasın», «Múlik» súreleri jáne «Baqara» súresiniń bastapqy bes aıaty men sońǵy úsh aıaty, sonymen birge 97-shi súre Qadyr súresinen Qurannyń sońǵy súresi Nasqa deıin jazylǵan.

Quran – Islam dinindegi negizgi kıeli kitap. Musylmandar onyń Muhammed paıǵambarǵa aqıqatty baıan etý úshin túsirilgendigine, adamzatqa odan úzilmesten jetken Allahtyń sózi ekendigine senip ıman keltiredi. Ony oqý arqyly Allahqa qulshylyq qylady. Quran Táýrat pen İnjilden keıingi aspandyq kitap retinde jáne arab tilindegi kitaptardyń ishinde sheshendik turǵysynan eń baıy sanalady. Quran ýahıdyń túsken jeri men ýaqytyna baılanysty mekkelik jáne medınelik bolyp bólingen.
Musylmandar Quran Muhammed paıǵambar 40 jasqa jetkennen bastap ólimine deıin (632 jyl/11h.j.) 23 jyl boıy Allah tarapynan Jábireıil perishte arqyly túsirilgenine senedi. Sonymen qosa musylmandar Qurannyń sahabalarmen dálme-dál saqtalǵanyna, onyń aıattarynyń anyq jáne baıandalǵan ekendigine, onyń barlyq zamandaǵy kúlli adamzatqa ýaǵyz retinde jiberilgenine senedi. Muhammed paıǵambardyń óliminen keıin Quran ádiletti halıfa Ábý Bákr ás-Sıddıqpen Omar ıbn ál-Hattabtyń usynysyna sáıkes bir nusqaǵa jınalady. Ekinshi halıfa bolǵan Omardyń óliminen keıin Qurannyń bul nusqasy ıman keltirgenderdiń anasy Hafsa bınt Omarda saqtaýly qaldy. Bul jaǵdaı úshinshi halıfa Osman ıbn-Affanyń musylmandardyń Quran oqýdaǵy túrli dıalektterdiń sebebinen bolǵan qaıshylyqtaryn kórgenge deıin jalǵasady. Osman Hafsadan Quraıysh dıalektine sáıkes jazylǵan nusqany ortaq úlgi bolý úshin surap alyp, kóshirmelerin jasaýdy, oǵan sáıkes emes nusqalardy joıýdy ámir etedi. Osmannyń bul jınaqtaǵy Qurannyń nusqasy halıfat aýmaǵyna taratylyp, ol bir nusqasyn ózine qaldyrady. Bul nusqa Osmannyń mýsqafy (Qurannyń ekzempláryn «mýsqaf» dep ataıdy) atalyp ketti. Zertteýshiler osman jınaǵan Qurannyń nusqasy Ábý Bákr jınaǵan nusqaǵa tolyǵymen sáıkes sanaıdy.
Merýert Orazbaıqyzy
Tarıh magıstri