Ózin-ózi óltirý... Qulaqqa túrpideı tıetin bul tirkeske keı adamdar áýes keledi. Olar – basyna túsken qıyndyqtarǵa tóze almaǵan, «ólsem, bári bitedi» degen oıdyń shyrmaýynda qalǵandar. Al saldary eki dúnıede de aýyr bolatynyn oılamaıdy, sezbeıdi. Sýısıd jasamaq bolǵandarǵa basý aıtyp, olardy saǵattap turyp kóndirgen «Nur Astana» meshitiniń naıb-ımamy Mamlúk Musaev ondaı árekettiń saldary jaıly Qamshy.kz aqparat agenttiginiń tilshisine aıtyp berdi. Ári ol «sýısıd jasaıtyndardyń janazasy shyǵarylmaıdy» degenderge de jaýap berdi.
–Ózin-ózi óltirmek bolǵandardy kúná jasamaýǵa birneshe márte kóndiripsiz... Ol qalaı boldy?
–Osydan 4-5 jyl buryn Nazarbaev ýnıversıtetiniń jataqhanasy salynyp jatqan ýaqyt bolatyn. Sol kezeńde qala ákimshiliginen qalamyzdaǵy bir saıajaıdy buzý týraly buıryq túsedi. Bul jaǵdaıǵa olardyń keıbiri kelisse, endi biri túbegeıli qarsy shyǵady. Sonyń ishinde bala-shaǵasy bar eki áıel bulqan-talqan bolyp, óz-ózderine qol jumsaýǵa oqtalady. Saıajaı mańaıynda ǵımarattyń qurylysy júrip jatqan bıik kran bar edi. Álgi kelinshekter sonda shyǵyp alyp, bıliktegilerge óz talabyn qoıǵan edi. Biriniń 4 balasy, ekinshisiniń 3 balasy bar eken. Arnaıy quqyq qorǵaý mekemelerdiń, ákimshiliktiń aralasýymen álgi dúrliktirgen azamatshalardy raıynan qaıtarmaq boldy. Álgilerden túk shyqpaǵan soń ákimshilik adamdary nasıhat jumysyn júrgizý maqsatynda qalanyń ókil ımamy, ári «Nur Astana» meshitiniń sol kezdegi bas ımamy Naýryzbaı qajy Taǵanulyna ótinish jasaıdy. Ótinishke oraı, qalanyń bas ımamy osy isti sheship berýge meni shaqyrdy. Barǵanymda, mán-jaıdy tolyq túsine qoıdym. Eki áıeldiń talaby – úılerin saqtap qalý. Talaptaryn oryndamaǵan jaǵdaıda, krannan sekirip, ómirimen qoshtasatyndaryn málimdedi.
Al meniń mindetim – eki anany raıynan qaıtarý, ul-qyzdaryn jetimsiretpeý edi. Oılanbastan bıik krannyń ústine shyqtym da, óz-ózin óltirýdiń qıamettegi azabyn tartatynyn buqa-shekesine deıin jetkizdim. Kranǵa shyqqan bette álgi kelinshektermen mámile jasap, aqyl-parasatpen spbyrǵa shaqyrdym. Qıamette bolatyn azaptyń saldaryn, artynan jylap-syqtap jetim qalatyn balalarynyń, áke-sheshe týǵandarynyń qzarlap qalatynyn jetkizdim. Bir qynjyltqany – astyndaǵy ózge turǵyndar áıelderdi odan saıyn azǵyryp jatty, «sekirińder! eshkimdi tyńdamańdar! qulaq aspańdar!» degen emis-emis aıqaılaǵan qyz-kelinshekterdiń daýsy estilip jatty. Qarashanyń sońy qaqaǵan aıazda álgilerdi raıynan qaıtarý úshin krannyń ústinde 30-35 mınýt ýaqyt mólsherinde úgitteýmen boldym. Sóz tórkinin uqqan Sandýǵash pen Aıym atty apaly-sińliler aqyr sońynda "Jaqsy, aǵa, aıtqanyńyzdy tolyq uqtyq. Biz raıymyzdan qaıttyq. Ashýǵa minip, kúnáǵa boı aldyryppyz. Nasıhatyńyzǵa raqmet" dedi.
Taǵy bir osyǵan uqsas oqıǵa ýaqytsha tergeý ızolátorynda boldy. Qalanyń bildeı bir ofıseri moınyn kesip, ózin o dúnıege attandyrmaq bolǵan. Biraq, abyroı bolǵanda, aman qalady. Aman qalǵanyna qýansyn ba, álgi ofıser bul áreketin birneshe ret qaıtalamaq bolady. Men ol túrmege ár sársenbi saıyn ýaǵyz oqýǵa baratynmyn. Sonda túrme qyzmetkeri menen ofıserdi raıynan qaıtarýdy surady. Sóıtip ol kisimen birneshe saǵat sóılestim. Sebebin suraǵanymda ákesiniń eldiń aldynda qarabet bolǵanyn aıtty. Dosymen shaıtannyń sýyna sylqıa toıyp alǵan soń arada janjal týady da, ofıser dosyn atyp óltiredi. Al óziniń ákesi molda bolǵan eken. Din jolyndaǵy, túzý nıettegi ákesiniń kózine týra qaraı almaıtyndaı kúıge jetken polıseı úshin eń ońaı sheshim – sýısıd boldy. Bul oqıǵa aldynda emshi oǵan «eger aýzyńa araq alsań, ne óziń ólesiń, ne ózgeni óltiresiń» dep eskertken eken. Otbasy bar, 4 balanyń ákesi. Ol kisige de bárin sabyrmen túsindirýge tyrystym. Saldaryn aıttym.
«Odan ne utasyń? Ákeńniń qara bet bolyp qalýy bylaı tursyn, júrekten ketkeni, áıelińniń zarlap qalǵany, balalaryńnyń jetim bolǵany kerek pe? Odan da kórkem minezińmen kózge tús, sonda túrmeden de, meshitten de jaqsy minezdeme jazyp, jazańdy jeńildetýge múmkindik alasyń. Taǵy da kúnáǵa emes, otbasyńa, bala-shaǵańa tezirek oralýǵa asyq»,- degen sózderim arqyly onyń da júregine jaqsy nıetti jetkizgim keldi. Ne kerek, maqsatym oryndaldy. Birneshe kúnnen soń túrmedegi tárbıe bólimi qyzmetkerinen «ofıser raıynan qaıtty, tártibi jaqsardy» degen jańalyq estidim.
Bizdiń maqsatymyz – túzý joldan taıyp bara jatqandardy raıynan qaıtarý. Alaıda kúshpen emes, aqylǵa sabyrmen shaqyrý.
–Imamdar da adam balasy ǵoı. Ómirden túńilgen kezderińiz bolǵan shyǵarsyz?! Ondaı qıyndyqtardy qalaı jeńesiz?
–Quranda Allah Taǵala «Adamnyń júregi Quran oqýmen tynyshtalady» deıdi. Basyna qıyndyq túsken adam Quran oqysa, ózin-ózi sabyrǵa shaqyrady. Paıǵambarymyz (s. ǵ. s.) aıtady: «Ashýlansań, otyr. Odan qaıtpasa, jat nemese dáret al» deıdi. Ashýlanǵan adamdy janyndaǵylar «otyr, otyr, ashýyńdy bas» dep tynyshtaldyrmaq bolady. Ol bolmasa, «jatqyzyńdar» deıdi. Al dáret alsa, búkil ashý-yzasy sý sepkendeı basylady, ýaıymy toqtaıdy.
Jalpy «ózin-ózi óltirý» degendi oılaýdyń ózi durys emes. Sebebi Alla Taǵaladan «tozaqtyń túbinde kimder bolady?» degende, «ózi-ózin atyp óltirgen, ý iship ólgen, darǵa asylyp ólgen, áke-sheshesin óltirgen, soǵystan jasaǵandar, qaraqshylyq jasaǵandar, iship otyryp qaıtqan adamdar bolady» degen. Sol sebepti ondaıdy oılamaýǵa tyrysamyz.
–Adamdar sýısıd jasarda," bar qıyndyqtan qutylsam" dep oılaıdy. Al saldaryna úńilmeıdi...
–Eger adamnyń dinnen habary bolsa, Allany tanysa, Paıǵambardy bilse, esh ýaqytta óz-ózine qol jumsaý áreketine barmaıdy. Aq pen arany, jaqsy men jamandy ajyrata bilse, bylaısha aıtqanda qıamette onyń jaýaby bolatynyn bilse, ásirese, barmaıdy. Qazaqta «sýdyń da suraýy bar» degen sóz bar ǵoı. Mine, qıamette de bárimiz ár isimiz úshin jaýap beremiz. Ómir – bizge Allanyń bergen amanaty. Al amanatqa qıanat jasaý – úlken kúnálardyń biri. Alla bizdi ómir súrsin, ómirdiń rahatyn sezinsin, týǵandarymen, jaqyndarymen shúıirkelesip júrsin, adal taǵamdy iship-dep júrsin, kúnniń kózin kórsin degen maqsatta jaratqandyqtan, ómir súrý bizge mindet.
–«Sýısıd jasap, ómirden ótkenderdiń janazasy shyǵarylmaıdy» deıdi. Alaıda oǵan mán berip jatqan eshkim joq, quran oqylyp, namaz oqylyp, janazasyn shyǵaryp salyp jatady...
–Sharıǵattyń zańy boıynsha, óz-ózine qol jumsap, dúnıeden ótkenderdiń namazy shyǵarylmaıdy. Sýısıdtiń saldary o dúnıede de, bul dúnıede de aýyr bolady. O dúnıedegi zıany – bárine belgili, aqyrette qınalady, tozaqtyq bolady. Al bul dúnıedegi zıany – artynan zarlap áke-sheshesi, baýyrlary, jaqyndary qalady. Tipti «pálensheniń uly, pálensheniń qyzy bir qıyndyqqa shydaı almaı ózin-ózi óltirdi» degen sózdiń ózi týǵandaryna úlken jara bolyp qalady. Ári ol jara ómir baqı saqtalady. «Sóz súıekten ótedi» degen. Ózin óltirgenderdiń balalary úshin tipti aýyr. Birneshe jyl ótken soń: «bilesiń be, ákeń ózine qol jumsap ólgenin...» degen biraýyz sózdiń ózi balasynyń ómirden túńilýine ákelip soǵady. Onyń mundaı ólimi – týystary úshin ómir baqı daq bolyp qalady.
Islamnyń maqsaty – ýshyqtyrý emes, adamdardy biriktirý. Erli-zaıyptylar «ajyrasamyz» dese, biz múmkindiginshe tatýlastyrý úshin barymyzdy salamyz. Osyǵan oraı, eldiń arasynda iritki týdyrmaý úshin ózin-ózin óltirgenderdiń janazasy eldiń kózinshe sharıǵatqa saı shyǵarylady. «Bul ózin-ózi óltirgen» dep esh joralǵysyz jerge kóme salsa da bolar edi. Alaıda aǵaıyn-týystarynyń ne kinási bar? Túbi jamanatty bolatyn marqumnyń ózi emes, janazany shyǵarmaǵan aǵaıyn-týys bolyp shyǵady. Sol sebepti ony arýlap, jýyndyryp, aqtyq saparǵa shyǵaryp salady. Biraq qıamette árkim óz isine ózi jaýap beredi. Eń bastysy – týǵan týystary mindetin atqardy.
–Janaza shyǵarýǵa bararda ımamdar marqumnyń ne sebepti dúnıeden ótkenin bilip baratyn shyǵar?
–Iá, mindetti túrde...
–Dál ımamdardy aıtpaımyn, biraq din jolynda júrse de, Allany tanysa da, óz-ózine qol jumsaıtyndar bar... Olardyń mundaı áreketke barýyna ne sebep bolýy múmkin?
–«Jyly-jyly sóıleseń, jylan innen shyǵady, qatty-qatty sóıleseń, musylman dinnen shyǵady» degen qazaq. Múmkin kóńiline qatty tıgen sóz estigen shyǵar. Álde isi alǵa baspaǵan, qaryzǵa batqan adam bolýy ábden múmkin. Mundaı synaqqa shydaı almaǵan keıbiri namazdy da, dáretti de qajet etpeıdi. Dinnen habary bolǵanymen birnárseden habarsyz bolýy múmkin: Alla tek súıikti quldaryn ǵana synaıdy. Eń kóp synalǵandar – paıǵambarlar. Tek sabyr saqtasa ıgi...
Alaıda taǵy qaıtalap aıtqym keledi, kózi ashyq, kókiregi oıaý azamat ondaı áreketke áste barmaıdy. Imam bolyp qyzmet atqarǵanyma 25 jyl boldy. Óz tájirıbemde ımany myqtylardyń sýısıd jasaǵynyn kórgen emespin. Qıyndyqqa tap bolǵandardy sabyrǵa shaqyramyn. Sabyr – túbi sary altyn. Bárin de ótkerýge bolady.
Áńgimelesken: Gúlim Jaqan
