Osynyń aldynda, Reseı álem elderi qatarynda "nasızımdi" jeńgen memlekettiń murageri retinde aıtarlyqtaı bedelge ıe bolǵan bolsa, qazirgi "pýtındik Reseı" úshin sońǵy ýaqyttardaǵy saıası jaǵdaılar aıtarlyqtaı keri áserin tıgizgeni ótirik emes. Pýtın saıasatynyń salqyny Reseıdi Halyqaralyq saıasattaǵy eń mańyzdy resýrstardan aıyrdy, bedeli tústi(avtorıtetin joǵaltty).
Buryndary 9 mamyr jaqyndaǵanda qyzyl alańdaǵy jeńis sherýin tamashalaýǵa álem prezıdentteri lek-legimen aǵylyp jatsa, búgingi jaǵdaı múlde bólek. Ras, 1995 jyly jeńistiń 50 jyldyǵynda, 2005 jyly 60 jyldyqta Máskeý tóri dúnıejúzi kóshbasshylarynyń bas qosatyn ornyna aınalǵan edi. Osy bedel Reseıdiń halyqaralyq janjaldardy sheshýde bitimgerlik mısıasyn oryndaýǵa, aralasýǵa jol ashqan bolatyn. Alaıda, sońǵy saıası jaǵdaılar álem elderiniń Reseıge degen kózqarasyn, burynǵy ustanymdaryn 180 gradýsqa ózgertti. Ýkraına janjaldary, Qyrym anneksıasynan keıin Reseı - halyqaralyq yqpalyn túsirip, bedelinen aıyryla bastady. Burynǵy "fashızmdi" jeńgen, nasızimmen kúresýshi Reseı bir-aq, kúnde "seperatısterdi" qoldaýshy, basqynshy memleketke aınalyp shyǵa keldi.
Iá, 9 mamyr kúngi paradqa qaıta oralaıyq. Sonymen, álem lıderleri Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń 70 jyldyǵyna oraı Máskeýde ótetin "Jeńis sherýin" tamashalaýǵa barmaıtynyn málimdedi. Olar munyń sebebin, "dıplomatıalyq moveton" dep túsindirdi.
Kimder barmaıdy?
Aqpan aıynda, AQSH prezıdentiniń keńesshisi Ben Rods Barak Obamanyń paradqa qatyspaıtynyn aıtty. Al 1995 jyly Bıll Klınton men 2005 jyly Djordj Býsh Máskeýdegi sherýdi tamashalaýǵa kelgen bolatyn.
Sondaı-aq Ulybrıtanıa premer-mınıstri Devıd Kemeron myrza da Máskeýge kelmeıtinin habarlap, Reseıdiń Ýkraına shyǵysyndaǵy janjaldarǵa qatysty jáne Qyrym anneksıasyna qatysty Vladımır Pýtınge qarsylyq notasyn jibergen.
9 mamyrdaǵy paradqa Germanıa kansleri Angele hanym Merkelde kelmeıtinin málimdedi. Sebep sol. Ýkraınanyń terrıtorıaldyq tutastyǵy.
Reseıge narazylardyń qatarynda Japonıa da bar. Premer-mınıstr Sındzo Abe myrza Pýtınge jeke habarlasyp Máskeýge barmaıtynyn aıtqan.
Polsha memleketi bul joly qaharyna mingenin tanytty. Polshanyń SİM Gjegoj Sqetyna Ekinshi dúnıejúzilik soǵystyń aıaqtalǵan kúnin Reseıde emes, Berlınde toılaýdy usyndy.
Nıderlandıa premer-mınıstri Mark Rútte Máskeýdegi sherýge óz eliniń eshbir ókili qatyspaıtynyn aıtty.
Fınlándıa, Norvegıa, Shvesıa lıderleri de Reseıge qyryn qarap otyr. Olardyń narazylyǵyn týdyrǵany - Reseı halyqaralyq normalardy buzǵandyǵy jáne Ýkraına shyǵysyndaǵy jaǵdaılardyń destabılızasıalanýyna birden-bir sebepker - RF degen aıyp taǵýda. Bulardyń qatarynda 9 mamyr kúni Máskeýge barýdan bast tartqan - Avstralıa, Slovenıa, Grýzıa, Belgıa, Kanada, Lúksembýrg, Izraıl de bar.
Post-keńestik memleket lıderlerinen - Slovakıa, Bolgarıa, Baltyq elderi, Latvıa, Estonıa, Moldavıa Prezıdentteri kele almaıtyndyqtaryn jetkizgen. Sebep, Reseı men EO-tyń arasyndaǵy saıası jaǵdaılardyń ýshyǵyp turǵany bolǵan.
Kimder barady?
Chehıa Respýblıkasy Eýro odaq elderi arasynda birinshi bolyp Máskeýdegi paradqa qatysatynyn habarlaǵan. Cheh Prezıdenti Mılosh Zemannyń aıtýynsha, Máskeýge, Jeńistiń 70 jyldyǵyna arnalǵan sherýge qatysý, ata-babalarǵa taǵzym etý, qurmettiń belgisi. "Qazirgi kúnde, chehıalyqtardyń "nemis tilinde" emes, ózderiniń ana-tilinde sóılep júrgenimiz úshin KSRO-ǵa rahmet aıtýy tıis",-degen Mılosh Zeman myrza.
Gresıa premeri Aleksıs Sıpras myrza da osy pozısıany ustanatynyn jáne sherýdi tamashalaýǵa qatysatynyn jetkizgen.
Al naqty qatysatyndardyń tizimi tómendegideı bolǵan.
Odaqtas Belorýsıa prezıdenti Aleksandr Lýkashenko, Qazaq kóshbasshysy Nursultan Nazarbaev jáne Tájikstan prezıdenti Emomolı Rahmon, QHR tóraǵasy Sı Szınpın, Indıa prezıdenti Pranab Mýkerldjı, OAR Djeıkob Zýma, Solt.stik Koreıa prezıdenti Kım Chen Yn myrzalar Máskeýdegi sherýdi mindetti túrde tamashalamaq. Sondaı-aq beıresmı Abhazıa jáne Ońtústik Osetıa kósemderi men Vetnam, Kýba, Mońǵolıa, Serbıa prezıdentteri de sherýdi tamashalaýǵa qatysady dep josparlanǵan.
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
