Elbasy Nursultan Ábishulynyń Qazaqstandaǵy kóp bılikti Úkimet pen Parlamentke tapsyrý týraly jasaǵan búgingi málimdemesi qazaq saıasatkerleri men BAQ-ta qyzý talqylanýda.
Prezıden Nursultan Nazarbaev, TMD basshylarymen kezdesýi barysynda tosyn málimdeme jasady. Tosyn deıtinimiz, Elbasynyń mundaı málimdeme jasaýyn halyq ta, saıasatkerler de, tipti ózge memleket basshylary da kútpegen edi.
Prezıdent Nazarbaev «Endi Qazaqstandaǵy kóp bılikti Úkimet pen Parlamentke beretin kez keldi. Buǵan deıin bizde Prezıdenttik basqarý bolyp kelgen.Prezıdenttik basqarý – óte mańyzdy vertıkal. Qazir eldegi orta taptyń ekonomıkalyq ál aýqaty óskenin kórip otyrmyz. Endi aqyryndap, Úkimet pen Parlamentke de jumys isteýge jol ashýymyz kerek dep oılaımyn»,-dedi.
Sonymen qatar, Elbasy eldegi demokratıa týraly da sóz etken.
«Demokratıa degenimiz – ashyqtyq. Bizdiń jasaǵan ár isimiz ashyq bolýy tıis. Eger ol memlekettik qupıa bolmasa adamdardyń aqparatqa qoly jetimdi bolýy kerek. Laýazymǵa ıe bolǵan soń, Úkimet pen Parlament ár jarty jyl saıyn halyqqa esep berip otyrýlary tıis. Búdjet – parlamentte, qoǵamdyq uıymdardyń jáne táýelsiz sarapshylardyń, adamdardyń qatysýymen, ashyq talqylanýy tıis»,-dedi.
Endi joǵarydaǵy Elbasynyń sózderin saralaı kele, mynadaı azamattyq suraqtar týyndaıdy.
Eger Qazaqstandaǵy Memlekettik basqarý bıligi Úkimettiń potensıalyna ótip keter bolsa, mini kóp mınıstrlikterdi basqaryp otyrǵan Úkimet basshysynyń (r. Másimov) ishki saıasattaǵy salmaǵy arta ma? Másimov úkimeti Memlekettik basqarýdy óz qolyna tolyq alatyn bolsa, bul qazaq qoǵamynda daý týdyrmaı ma? Qazirgi tańda Premer-mınıstrdiń saıası mánsabyna qatysty halyq arasynda túrli pikirler aıtylyp júr. Onyń ultyna, saıası karerasyna t.s.s. Osyǵan deıin Qazaqstanda Prezıdenttik basqarý júıesi bolyp kelgeni ámbege aıan. Eldegi basqarý júıesin tosyn aýystyrý Qazaqstan úshin ne beredi? Eger kóp bılik Úkimetke tapsyrylatyn bolsa, Másimov Úkimet basynda qalýy tıis pe?
Rasýl Jumaly, saıasatker
- Qazirgi kúnde bizdiń Úkimettiń qolynda bılik jetkilikti. Joǵarǵy bılik, Úkimet, Prezıdent ákimshiligi, Samruq Qazyna, bulardyń formaldy túrde ataýlary ózge bolǵanymen, ustanymy bir, júıesi bir. Barlyǵynyń kózdegeni bir – qazirgi júeıni saqtap qalý. Sondyqtan, qandaıda bir joramal jasaý qıyn. Sebebi, bizdiń elde sheshim kenet, shuǵyl, oqystan qabyldanady. Mysaly, kezekten tys saılaý ótkize salý, Úkimetti otstavkaǵa jibere salý, qaıta jasaqtaı salý t.b. Onyń ústine, Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń qazir bılikten ketýi múmkin emes. Bıylǵy saılaý ol kisiniń soǵy merzimi dep aıtýǵa bolmaıdy. Prezıdent Nazarbaevtyń ózi aıtqandaı, ári qaraı da eldi basqarý, basqarmaýy ol kisiniń fızıkalyq kúshine baılanysty. Densaýlyǵy qalypty bolsa, ári qaraı da eldi basqarý isin jalǵastyra beretini aqıqat. Endi myna málimdemege keler bolsaq, basqarý bılygynyń potensıalyn Úkimetke, Parlamentke tapsyrý týraly burynda aıtylǵan. Sondyqtan, áli eshteńe naqty emes.
Eger tıisinshe bıliktegi basqarý tetikterin ártaraptandyramyz desek, basqarý potensıalyn Úkimetke emes, parlamentke aýystyrý kerek. Sebebi, Parlamenttiń zań qabyldaýda yqpaly bar. Parlamenttik bılik sıstemasyna kóshý – qabyldanatyn sheshimderdiń jan-jaqty bolýyn qamtamasyz etedi.
Birinshiden, álemniń damyǵan memleketterinde bıliktegi basymdylyq Parlementtiń qolyna tapsyrylǵan. Mysaly, AQSH, Ulybrıtanıa, Fransıa sekildi memleketterde Parlamenttiń statýsy Prezıdenttikinen joǵary turady. Bul eldegi mańyzdy, jaýapty sheshimderdi qabyldaý kezinde jan-jaqtylyqty qamtamasyz etedi. Mselege obektıvti kózqaraspen qaraýǵa múmkindik beredi. Bizdiń eldegi basqarý osy júıesin damyǵan memleketterdegi tájirbıege kóshirý kóptegen tıimdilik ákeletin edi. Biraq, buǵan da kúmán bar. Qandaı?
Ekinshiden, Parlamenttegi depýtattardyń arasynda ózindik ustanymy bar, sheshim qabyldaýda naqtylyq, batyldyq tanyta alatyn tulǵalar sırek kezdesedi. Buǵan dálel, bizdegi kez kelgen zańdy qabyldaǵanda 100 paıyz daýyspen qabyldaıdy. Meıli, ol Nur Otandyq bolsyn, Aq Joldyq bolsyn. Iaǵnı, Paramentke sondaı laýazym berilgen kúnniń ózinde, quram daıyn emes. Parlamentke halyqtyń arasynan ysyrylyp shyqqan, ózindik ustanymy bar, ashyq pikirin aıta alatyn azamattar kelmese, taǵy beker.
Úshinshiden, bıliktiń úshinshi tarmaǵy sanalatyn Sot júıesi. Sot júıesi Bılik pen Úkimetke baǵynyshty. Bul basty qatelikterdiń biri.
Tórtinshiden, Konstıtýsıalyq normatıvter ultaralyq shekteý qoımaıtyny belgili. Tek memlekettik tildi (r.qazaq tili) bilýi, belgili bir merzimde Qazaqstanda turýy shart. Al ultyna, dinine t.b. ustanymdaryna shek qoıylmaǵan. Degenmen, qazaq qoǵamy oıanyp keledi. Qazaq ultshyldary basqarý bıligin ózge ulttyń ókiline ustatatyn bolsa, túrli dúmpýler men ultaralyq jan jaldardyń oryn alýy ábden múmkin. Kezinde, Qonaevtyń ornyna Kolbındi otyrǵyzǵan kezeń esińizde me? Men dál osyny meńzep otyrmyn.
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
