Bizde kez kelgen aýqymdy shara – «tarıh» dep sanalady. Mysaly, «EAEO» qurylǵany – tarıh, Kedendik odaq – tarıh, Samıt ótkizsek – tarıh t.s.s. Mine, taǵy bir jańa tarıhqa aıaq bastyq. 19 jylǵy sozylǵan kelissózder aıaqtalyp, Qazaqstan DSU-ǵa múshe bolyp kirdi. Qazaqstan Dúnıejúzilik saýda uıymyna múshelikke qabyldanar tusta, osy bir Kedendik odaqtyń qajeti ne degen zańdy suraq týyndaǵany ras. Kedendik odaqqa kirerde “170 mıllıon halyqtan turatyn naryq bizge esigin aıqara ashady” degen urandar kóterildi. Odaqtasyp júrgenimizge biraz ýaqyt ótse de, aıtarlyqtaı ózgeris baıqala qoıǵan joq. Endi mine, jeltoqsan aıynan bastap 160 elmen jeńildetilgen tártipti erkin saýda aımaǵy qurylmaq. DSU-dyń artyqshylyǵy da osy. Já, osy tusta kazdata.kz agenttiginiń aqparattaryna súıene otyryp, «Qamshy» portaly endi KO jáne EEO tusyndaǵy Qazaqstannyń ımporty men eksportyn salystyryp kórdi.
Álemdik naryq úzdiksiz aınalymda. Sonyń bir múshesi bolyp, úzdiksiz saýda sattyqqa aralasýǵa Qazaqstan da nıet bildirgen bolatyn. 19 jyldan soń, nıetimiz qabyl boldy. DSU-ǵa kirgennen soń, ekonomıkanyń artqan, artpaǵandyǵyn bile jatarmyz. Qazir, ózge odaqtyń, EEO-ǵa múshe bolǵan jyldaǵy Qazaqstannyń syrtqy saýdadaǵy úlesi artty ma? Álde... Sonymen Qazaqstan qandaı elderge taýarlaryn satyp otyr? Eń basty ekonomıkalyq seriktesterimiz kimder? Olardyń ortaq naryqtaǵy úlesi qansha?
Qazaqstan AQSH-qa qandaı taýarlaryn satyp otyr?
QR Qarjy mınıstrliginiń memlekettik kirister jónindegi komıteti keltirgen málimetterge súıensek, 2015 jyldyń qańtar-mamyr aılaryndaǵy Qazaqstannyń AQSH-qa eksporty – 148,2 mln dollardy quraǵan.
| Baıytylǵan ýran | 32 mln. $ |
| Tabıǵı óńdelmegen ýran | 35,6 mln. $ |
| Ferrohrom | 25 mln. $ |
| Óńdelmegen tantal | 15,8 mln. $ |
| Sary fosfor | 13,7 mln. $ |
| Ferrosıpıhohrom | 5,6 mln. $ |
| Tıtan | 5,6 mln. $ |
| Shıkizat túrleri | 4,2 mln. $ |
| Kremnıı | 2,2 mln. $ |
| Qural-jabdyqtar (zapchastı) | 910,5 myń $ |
| Armatýra, trýba t.b. | 856 myń $ |
Qazaqstannyń EAEO aıasy elderimen taýar aınalymynyń 2015 jylǵy kórsetkishi.
| EAEO elderi | Taýar aınalym barlyǵy | Paıyzdyq úlesi | Bıylǵy jylǵy paıyz | Eksport barlyǵy | Paıyzdyq úles | Byltyrǵy jyl |
| Armenıa | 403,1 | 0,0 | 47,1 | 387,2 | 0,0 | 48,1 |
| Belorýs | 43,201,6 | 3,0 | 76,1 | 39,964,0 | 0,7 | 60,1 |
| Reseı | 1,390, 351,9 | 97,0 | 82,5 | 908,402,7 | 99,3 | 79,2 |
Túıin: QR Statısıka agenttigiń málimetine súıensek, 2015 jyldyń sáýir aıynyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstannyń jalpy taýar aınalymy - 6 730 678 mln $-dy quraǵan. Al osy kezeń aralyǵyndaǵy Qazaqstannyń jalpy ımport kólemi – 2 890 242 mln. $-ǵa teń kelgen. Syrttan ımportalatyn taýarlar arasynda eń kóp suranysqa ıe bolǵan kólik jabdyqtary, elektrotehnıkalar t.b. Bul jalpy taýar aınalymynyń 27,08%-yn quraǵan. Al sáýir aıyndaǵy Qazaqstannyń eksporty – 3 840 435 mln. $-dy qurap otyr.
Al Qazaqstanǵa taýar ıptorttap otyrǵan elderiń ishinde alǵashqy úshtikke – Qytaı, Reseı jáne AQSH kirip otyr. AQSH bizden tek shıkizat ónimderin satyp alyp otyrǵanymen, qazirgi tańdaǵy eń basty serigimiz- Reseı. Bıylǵy jyldyń sáýir aıynyń qorytyndysy boıynsha ımport kólemi:
Reseı Federasıasy – 908 321 myń $.
Qytaı Halyq Respýblıkasy – 474 717 $.
AQSH – 271 638 $.
Nurgeldi Ábdiǵanıuly
