Alaqanymda Táńirdiń móri basylǵan

/uploads/thumbnail/20170708193240000_small.jpg

Kóshpendiler astronomıasy


Búrkeýli beti qyryq kún bosqan Úrkerdeı
Bóri tistegen Aı búgin taǵy jaraly.
Boz bıe ıip, bozańdy jaýyn búrkerdeı
Bóltirigi ólgen Qurtqa -kún júzi qaraly.

Aıǵyz da uıǵyz, qansyrap jatyr aspan- kók,
Aıyby onyń qaıyrsyz edi turalyq.
Kúlteli jaldy kún shuǵylasyn shashqan joq,
Uıyǵy tuıyq. Táni túr onyń dir qaǵyp.

Proto ýaqyt mújilip bitken sybaǵam,
İshim- janartaý. Utý otyna órtendim.
Myńjyldyǵymda myń Kronsyńa shydaǵam,
Juldyzdarǵa da izin qaldyrǵam erteńniń.

Sel bolyp aqsyn, nósiri quısyn sirkirep,
Temirqazyqqa tertendigimdi jasyrǵam.
Tuqym-qanymda týlaǵan uran Túrkilep!
Alaqanymda Táńirdiń móri basylǵan.

Tulpar- taǵdyrymnyń shekesin qanmen boıaǵan,
"Aıǵyr soıǵandy" taratyp edi Út babam.
Delebem qozyp, degbirim qashyp oıanam,
Laýsyz túnderde shaman qobyzyn  shyttaǵan!

Ǵaryshtyq tylsym,ǵumyrdyń ǵajap úlgisi,
Bes qonaq ta óter, óli ara bizdi áýreler.
Jaryq kúnimniń úzile kórme úlbisi
Ǵalamda múrshi sónbese eken sáýleler...


***

 

Túrkilik kosmogonıa
Kók aıǵyr kisinep, jan bitken úrkigen
Emsheniń umynan aq jaýyn búrkigen.
Umaı men Táńirdiń  peıili juptasyp,
Kám-shaman qosaǵy pir bolǵan ilkiden.

Kúnshyǵys bókterge qaraǵan esigi
Kıiz úı - ejelden tuǵyrly besigi.
Tórteýi tórt baqan - Jer men Sý, kók Táńir
Emegen Umaıdan buıyrǵan nesibi.

Ǵaryshtyń aǵashy - úsh álem,bir túbir,
Shańyraq, kerege, tekemet - shyrqy kil.
Kerme arqan,baqanǵa ıilgen áıelden
Týylǵan  Módeniń keıingi jurty bul.

Máńgige jalǵasqan osylaı qulyn- kún,
Babamnyń uǵa alsyn bul kúni tilin kim?!
Qansyrap, Aı qashqan surlaýyt túnderde 
Uıyp kep, Umaıdyń otyna jylyndym.

Ókpem joq ótkenge, ózgergen óspirim.
Tańsyq bir jańa álem tanytty kespirin.
Úlgen  Kún, kúlgen Aı sulbasy elestep
Esimdi alań qyp oınaıdy eski kún.

Endigi bári de syǵalaq,  sur eles,
Shyq - ǵumyr shydamas. Kirpikte túnemes.
Senderdi qaıteıin, tynyshtyq berińder,
Qulqynǵa qul bolǵan, qur ózek, qyl óńesh!
 

 

Babalar jazǵyra kórmeńder
Balaqta júrgen bıtterim,
bul kúni basyma órledi.
Kerýenge úrgen ıtteriń, 
qor etti qasyma ergeni.

Ýaqyt búıideı shaǵyp,
udaıy ý ishtirdi.
Quryshtaı qaıratymdy alyp,
Keýdemdi qýys qyldy.
Aryn men aıbatymdy alyp,
Shoqaımen týys qyldy!

Babalar jazǵyra kórmeńder!
Batyrym buzyqqa aınaldy,
Qatynym qyzyqqa aınaldy,
Qyzdarym quryqqa baılandy,
Uldarym mujyqqa aınaldy!

Qazaq dep týlaıtyn qanym ed,
Araqpen ýlaıtyn boldym,
Shynym úshin shýlaıtyn janym ed,
Shylymǵa qýraıtyn boldym.

Babalar jazǵyra kórmeńder,
Ras !

 bul kúılegen júrek.
Las!

 bir kúıge endi búgin.
Naıza kep túıregen júrek
Ineden ımendi búgin.

Dushpanym qasymnan tabyldy,
Tún kezip, qyryn qańǵyrdym.
Bet qaıtyp, taýym bir shaǵyldy,
Jaýymnyń qybyn qandyrdym!

Oryspen otasqanymdy
esirip, ulylyq kórippin.
Kesh uǵyp shatasqanymdy
Kápirge jyǵylyp berippin.

Ultym dep soǵar júrekti
Qulqyn jep, qur súldem qaldy.
Aqbaqaı, arǵymaq kúlik
Atoılap, qarǵyp ap  minip,
Jaýyma shabar kún ótti.
Al myna, tiri ólik bolǵan,
jorǵa emes, júrelik bolǵan
Júregim dúrsilden qaldy.
Babalar jazǵyra kórmeńder!
 

Qyjyl

Bilem, áli júz jylap, júz kúlermin,
Úmit keship, júz márte úzdigermin.
Ómirimde ótkinshi san adasyp
Nebir oıdy sanamnan súzgilermin.

Bilem, áli júz jylap, júz kúlermin,
İrkitine aınalman izgilerdiń.
Jyltyr qoǵam kúldirer biz biler myń
Aqıqaty jylatar bizdiń eldiń.

Bir qarasań dúnıe keń sekildi,
Bári jaqut, bári de jón sekildi.
Esil elim erkindik toıyn toılap
Terezesi talaımen teń sekildi.
Aq qaǵazǵa basylǵan núktedeı bop,
Jalǵyz ǵana aqymaq men sekildi.

Bir qarasam shyr qoǵam bastan keshken,
Qotyr túıe sekildi qashqan kóshten.
Joǵarǵy jaq jaıpaı jep, paı-paı desken
Tómengi jaq aıqaı kóp, astań-kesteń.

Mazalaǵan uryn oı esimdi aldy,
Deliquly teńselgen desim qaldy.
Shyn-ótirik kúresken kúnde mynaý
Bireýlerge ómirlik óshim qaldy.
Dosymyzdan qaptaǵan qasymyz kóp,
Maqtanamyz tarıhtyń basymyz dep.
Al endeshe erlikpen kúreseıik
Babamyzdyń joǵalǵan basyn izdep!

Saqtan qalǵan tektilik kóne sarqyt,
jet búginge kereksiń ele sharpyp.
Tek biz úshin qaptaǵan kósemderden
Han Keneniń basy joq denesi artyq.

Zerek bólseń denińdi derekti izge
erkek qaısy elim der erek bizde
Dóńbastardy táýbege keltiretin
Isataılar búginde kerek bizge.

Armandaǵan aıdynǵa júz batarmyz,
Saıqaldardyń sazaıyn syzdatarmyz.
Búgin olar, al erteń biz kúlermiz
Búgin tońsań bizde erteń muzdatarmyz.

Ózimshilmin, sonyma ókpelimin,
sónip bara jatqandaı eptep únim.
Biraq batyr uldardy týdyrarmyz
Eger bolsaq urpaǵy Kók Bóriniń!

 

Ellegıa
Aq kóbik shaınaǵan,
Aq-jelmen oınaǵan, jylqynyń kisinegeni
Keńdikke qushtar kil,
Endikke tuspal bir

 túnderde túsime enedi.
Sáıgúlik jyrymdy
Janymdy-syrymdy, átteń-aı, adamdar emes,
móp-móldir kózderi
Tek sol bir kezderi arǵymaqtar ǵana túsiner edi.

Muqatyp -keketip,
Keketip-muqatyp, syrtyńnan mazaqtasa da,
Nadandy qara,-dep,
Qarany- nadan-dep jońqalap, azaptasa da
Tulparym sekildi
jyrym da kekildi, sen shańǵytqan shabandoz kórseń
Babasy taqymdap,
Balasy toqymdap at mingen alyp bir-qazaqqa sana!

Jalyn jel taraǵan
Erime jaraǵan aıǵyrlar túsime enedi
Túsime enedi
İshime enedi

olardyń kisinegeni
Saıqyǵa mazaq bop
Mazaqqa qaıqy bop júrgenim osy bir kúni
Tulpar da, minez de...
Syrtym saý... muń ezbe átteń-aı ishim óli edi...

Ótkenge saǵynysh,
Aq qusym alyp ush

 tulparsyz taryldy dala
Qaptaǵan kólikter
Kólikte ólikter mújıdi janymdy jara
Jylqynyń ter ıisi
Kóń qatqan jer ıisi

qamshynyń taby ıisi qolyma sińgen
Emis bir eske kep
qalǵanda keste bop ókinish soqtyrar sanymdy ǵana...

Nurgeldi Ábdiǵanıuly 
 

«Qamshy» silteıdi

Qatysty Maqalalar