2026 jylǵy 1 maýsym kúni QR Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Til saıasaty komıtetiniń Sh. Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynda «Ulttyq til qory jáne ádebı mura: JI dáýirindegi ortaq mindet» atty taǵylymdy kezdesý ótti.
Bul basqosý qazaq sóziniń búgini men erteńi, zamanaýı tehnologıalar keńistigindegi orny týraly salmaqty oı almasý alańyna aınaldy. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Basqarma tóraǵasy Mereke Qulkenov bastaǵan kórnekti qalamgerler, ǵalymdar men jas zertteýshiler bas qosyp, ulttyq til qory, ádebı mura jáne jasandy ıntellekt dáýirindegi ortaq jaýapkershilik týraly pikir almasty.
Kezdesýdiń basty ózegi qazaq tiliniń jańa tehnologıalar dáýirindegi bolashaǵy, ádebı murany sıfrlyq ortaǵa beıimdeý jáne jasandy ıntellekt júıeleri úshin sapaly tildik derek qalyptastyrý máseleleri boldy.
Jıyndy ashqan QR Ǵylym jáne joǵary bilim vıse-mınıstri Talǵat Eshenqulov qazaq tilin sıfrlandyrý memlekettik deńgeıdegi strategıalyq mindet ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt endi tek tehnologıa salasynyń quraly ǵana emes, tildiń, bilimniń, ǵylymnyń, mádenıet pen rýhanıattyń damýyna tikeleı áser etetin jańa órkenıettik qubylysqa aınaldy.
Vıse-mınıstr óz sózinde jasandy ıntellekt úshin eń basty resýrs sapaly derek ekenin aıtty. Qazaq tiline qatysty mundaı derek kólemdi bolýmen qatar, ǵylymı, ádebı, stıldik jáne maǵynalyq turǵydan baı bolýy qajet. Osy turǵyda «Qazaq tiliniń ulttyq sózdik qory» memlekettik aqparattyq júıesiniń mańyzy erekshe. Mınıstrdiń buıryǵymen atalǵan jumysty júzege asyratyn operator retinde «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy aıqyndalǵan.
Kezdesý barysynda «Til-Qazyna» ortalyǵynyń jas ǵalymdary ádisteme, termınologıa jáne qoldanbaly lıngvısıka salalaryndaǵy jekelegen jobalardy tanystyrdy.
«Til-Qazyna» Basqarma tóraǵasy Maqpal Jumabaı «Qazaq tiliniń sıfrlyq áleýeti» taqyrybynda baıandama jasady. Ol óz sózinde ortalyqtyń ulttyq til modelderin ázirleý isinde tabıǵı til qoryn jınaqtaý, óńdeý, metabelgileý jáne saqtaý baǵytynda júıeli jumys júrgizip kele jatqanyn atap ótti.
«Bul baǵyttaǵy mańyzdy nátıjelerdiń biri — Til-Qazyna LLM derbes salalyq til modeliniń jasalýy. Búginde bul model Hugging Face platformasynda ǵylymı jáne tehnologıalyq qaýymdastyqqa, sondaı-aq otandyq ázirleýshilerge qoljetimdi. Ortalyqta ázirlenip jatqan birqatar qoldanbaly sheshim de qazaq tiliniń sıfrlyq ortada naqty ári sapaly qyzmet etýine baǵyttalǵan», — dedi Maqpal Jumabaı.
Jıynda ádebı muranyń jasandy ıntellekt dáýirindegi ornyna da erekshe nazar aýdaryldy. Qatysýshylar sıfrlyq ortada qazaq tiliniń tabıǵı qalpyn, beıneli oılaý júıesin, stıldik baılyǵyn jáne ishki bolmysyn saqtaýda ádebıettiń mańyzy zor ekenin atap ótti.
Osy rette «Til-Qazyna» ortalyǵy tarapynan «Ádebı sıfrlyq qor» jáne «Til úıretýde kórkem mátinderdi beıimdeý» jobalary usynyldy. Bul bastamalar ádebı murany jańa tehnologıalarmen sabaqtastyryp, qazaq tiliniń sıfrlyq ortadaǵy qoldanys aıasyn keńeıtýge baǵyttalǵan.
Kezdesýde Qazaqstannyń halyq jazýshysy, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Tólen Ábdik ulttyq ádebı muranyń rýhanı salmaǵy men ony saqtaýdyń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, QR Memlekettik syılyǵynyń laýreaty Roza Muqanova ádebıet pen jańa tehnologıa arasyndaǵy baılanystyń máni týraly oı qozǵady.
Sondaı-aq Aldan Smaıyl, Saýytbek Abdrahmanov, Álibek Asqar, Esbergen Alaýhanov, Amantaı Shárip jáne ózge de qalamgerler oı qosyp, ulttyq til qory, ádebı mura, kórkem mátinderdiń sıfrlyq ortadaǵy orny týraly mazmundy pikir bildirdi. Qatysýshylar qazaq tiliniń jasandy ıntellekt dáýirindegi bolashaǵy tek tehnologıalyq sheshimderge emes, sapaly ádebı mátinge, til mádenıetine jáne qalamgerlik jaýapkershilikke de tikeleı baılanysty ekenin atap ótti.
Jıyn sońynda QR Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov qorytyndy sóz sóılep, qazaq tilin sıfrlandyrý baǵytyndaǵy bastamalarǵa qoldaý bildirdi. Ol til máselelerimen júıeli aınalysatyn «Til-Qazyna» sekildi ortalyqtardyń jumysy ulttyq rýhanıat úshin aıryqsha mańyzdy ekenin atap ótip, qazaq tiliniń jańa tehnologıalyq keńistikte damýyna QR Jazýshylar odaǵy da múddeli ekenin jáne bul baǵyttaǵy jumystarǵa qoldaý kórsetýge daıyn ekenin jetkizdi.
Ashyq áńgime, kásibı talqylaý jáne erkin oı almasý formatynda ótken basqosýda ádebı murany sıfrlandyrý, ulttyq til qoryn damytý jáne qazaq tiliniń zamanaýı tehnologıalar dáýirindegi áleýetin arttyrý máseleleri keńinen sóz boldy.
Qatysýshylardyń ortaq paıymynsha, jańa kezeńdegi basty mindet — qazaq tiliniń tehnologıalyq keńistikte tabıǵı, saýatty ári básekege qabiletti til retinde damýyna jaǵdaı jasaý. Osy oımen taǵylymdy kezdesý qorytyndylandy.
